Vi phạm bản quyền ngữ liệu trong SGK: Đừng nghĩ không phạm luật!

(PLVN) - Hiện nay, dư luận xã hội có nhiều ý kiến về việc các soạn giả sách giáo khoa (SGK) đã dùng các tác phẩm văn học, chuyển đổi, sửa chữa, phóng tác... làm nội dung các bài học cho học sinh, thì vấn đề bản quyền sẽ như thế nào? Để làm rõ vấn đề, PLVN đã phỏng vấn nhà văn Đỗ Hàn - Phó Giám đốc Trung tâm quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC).
Bài 42 trong sách Tiếng Việt lớp1 bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” sử dụng thơ Nguyễn Khuyến không trích nguồn. Bài 42 trong sách Tiếng Việt lớp1 bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” sử dụng thơ Nguyễn Khuyến không trích nguồn.

Thưa ông, bản quyền tác giả văn học có khác bản quyền SGK? Nếu tác giả SGK không trích dẫn nguồn khi sử dụng các tác phẩm văn học nước ngoài hoặc trong nước, hoặc “chế” tác phẩm đưa vào SGK khiến tác phẩm bị thay đổi, biến dạng về ngữ liệu và ý nghĩa, thì theo ông có được hiểu là hành vi vi phạm hay không?

- Có thể nói ngay rằng không có bản quyền loại sách này hay bản quyền loại sách khác. Quyền tác giả là duy nhất và thống nhất, được pháp luật bảo hộ. Pháp luật chỉ quy định giá tiền khi khai thác tác phẩm văn học vào từng loại hình khác nhau mà thôi, còn quyền nhân thân của tác giả là vĩnh viễn.

Điều đó có nghĩa là khi dùng các tác phẩm văn học vào các mục đích khác nhau như in tuyển tập theo một vài tiêu chí, chọn từng phần hay toàn bộ tác phẩm vào sách có mục đích, trích có phân tích hoặc trích từng phần vào ấn phẩm mới, chuyển thể sang loại hình phái sinh… đều phải được phép của tác giả hoặc của người được quyền đại diện.

So sánh với các việc làm SGK như đã nói, đó là không trích dẫn nguồn, hoặc “chế” tác phẩm khiến tác phẩm bị thay đổi, biến dạng về ngữ liệu và ý nghĩa... đều là các hành vi vi phạm sâu sắc quyền tác giả và các quyền liên quan. 

Thực tế hiện nay, có một số cách hiểu rất đơn giản về hiệu lực luật bản quyền. Họ cho rằng sau 50 năm ngày tác giả mất thì họ có quyền sử dụng vô tội vạ tác phẩm văn học của nhà văn. Họ cho rằng tác phẩm lúc này là của xã hội, họ muốn làm gì cũng được.

Họ quên rằng quyền nhân thân của tác giả là vĩnh viễn. Đó là quyền công bố, quyền đặt tên tác phẩm, công bố một phần hay từng phần, đặt tên tác phẩm, tên tác giả hay bút danh, quyền thay đổi nội dung, chỉnh sửa, quyền cho, biếu tặng... không ai có thể làm thay tác giả hoặc người được thừa kế, ủy quyền. 

Nếu chuyện này xảy ra đối với việc làm SGK hiện nay thì thật đáng buồn và phải xử lý theo đúng Luật Sở hữu trí tuệ đã được Quốc hội thông qua. Vì một khi các tác phẩm văn học của các tác giả nổi tiếng trên thế giới hay các tác giả được yêu mến của Việt Nam bị cắt xén, phóng tác, chuyển thể làm mất nội dung, tư tưởng của tác giả, thậm chí méo mó, biến dạng tác phẩm thì đó là sự thụt lùi về thực hiện quyền tác giả.  

Gần đây, đại biểu Quốc hội và công luận lên tiếng về quyền nhân thân của tác giả trong SGK Tiếng Việt lớp 1 của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, ông nghĩ thế nào về vấn đề này?

- Như tôi nói, nơi khác vi phạm bản quyền đã đáng trách, ở đây là những người am hiểu pháp luật, lại viết sách cho thế hệ tương lai, nếu sự vi phạm xảy ra thì sự đáng trách tăng lên nhiều lần. Không thể lấy sự tâm huyết với trẻ mà làm trái luật. Càng không thể để tâm hồn trẻ bị các tác phẩm văn học méo mó, biến dạng xâm chiếm. Mà sự làm biến dạng, méo mó đó lại là từ sự bất chấp, cố tình của người lớn thì càng đáng buồn hơn.

Khi  ngữ liệu làm biến dạng tác phẩm, khiến mất đi ý nghĩa câu chuyện hoặc ảnh hưởng đến sự  trong sáng của tiếng Việt, cần phải được thay thế ngay lập tức. Trẻ em cần được học những tác phẩm trong sáng, chuẩn mực về ngôn ngữ, không thể ngụy biện rằng, để từ từ sẽ xem xét, sẽ đính chính, sẽ bổ sung sau... 

Xin cám ơn ông về cuộc trao đổi này. 

Trung tâm quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC) được thành lập theo công văn số 2118/ BNV-TCPCP ngày 23/8/2004 của Bộ Nội Vụ và Quyết định số 80/QĐ- TCHV ngày 30/8/2004 của Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam.
VLCC có nhiệm vụ phổ biến pháp luật, chủ trương của Nhà nước trong lĩnh vực bản quyền tác giả; đại diện cho các tác giả thành viên thực hiện trong việc cấp phép, thu tiền bản quyền đối với các đơn vị, cá nhân sử dụng tác phẩm văn học; bảo vệ quyền lợi của hội viên khi xảy ra vi phạm bản quyền; hợp tác với các tổ chức trong và ngoài nước cũng như hoạt động khác phù hợp với luật pháp.
Nhóm PV (t/h)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là cơ sở cho đất nước phát triển

Đoàn Chủ tịch Hội thảo.
(PLVN) - Trong bối cảnh kinh tế số, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, hội nhập quốc tế…, yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực tại chỗ là cơ sở cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước, là tiền đề quan trọng để xây dựng các mô hình học tập, góp phần thực hiện tốt chủ trương của Đảng về khuyến học, khuyến tài.

Chương trình giáo dục phổ thông mới: Thầy cô cũng học để không “thua” trò

Các thầy cô không ngừng học để không “tụt hậu” về công nghệ.
(PLVN) -  Năm học mới này, Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới sẽ triển khai ở các lớp 1, 2, 3 với Tiểu học; 6,7 với THCS và lớp 10 với THPT. Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã thông qua Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở GDPT. Hiện 60/63 Sở đã triển khai bồi dưỡng trên hệ thống học tập trực tuyến.

Thí sinh là F0 được thi vào lớp 10 tại TP HCM

Ảnh minh hoạ
(PLVN) - Theo hướng dẫn mới của Sở GD&ĐT TP HCM, thí sinh F0 có nguyện vọng tham dự kỳ thi phải có đơn xin dự thi của thí sinh và ký xác nhận đồng ý của phụ huynh học sinh hoặc người giám hộ.

Khi cha mẹ giật mình…

Cha mẹ đặt quá nhiều kỳ vọng khiến trẻ bị áp lực.
(PLVN) - Chỉ cần gõ dòng chữ “học sinh tự tử vì áp lực” trên thanh tìm kiếm mạng xã hội sẽ có gần 800.000 kết quả được đưa ra trong chưa đầy 1 giây, khiến nhiều phụ huynh giật mình. Họ đâu biết đang vô tình đặt áp lực lên vai con trẻ bằng những kỳ vọng về điểm số, thành tích.

Phía sau những gương mặt vui tươi

Cần nhiều hơn những yêu thương trong tim mỗi người. (Ảnh minh họa)
(PLVN) - “Những năm tháng trưởng thành của thế hệ trước, không bao giờ giống với thế hệ sau. Thuở đó chúng ta không có một Facebook để mỗi ngày đếm like, xem các cú click đó thay cho thái độ cư xử của mình. Thuở đó chúng ta chưa có một TikTok để mỗi người đều có thể tự thể hiện bản thân theo những cách khác nhau… Vậy nên chúng ta nào biết được bên trong một đứa trẻ có những áp lực gì? Mỗi ngày chúng thức dậy, đến lớp, về nhà, liệu chúng có hạnh phúc không?”…

Phụ huynh không ở… “ngoài cuộc”

“Con hãy sống thật hạnh phúc, nỗ lực để trở thành người mà con muốn trở thành”…
(PLVN) - Nhiều ý kiến cho rằng, chuyện học hành, thi cử có lẽ chưa bao giờ lại có nhiều áp lực như ngày nay. Văn hóa Á Đông, khoa cử ảnh hưởng không nhỏ đến các gia đình ở Việt Nam. Đôi khi giỏi và dốt được nhìn qua điểm số, học lực của con - nhiều cha mẹ luôn mặc định con cái nhất định phải giỏi giang hơn người…

Những thầy cô “mang thế giới” lên vùng cao

Cô giáo Hà Ánh Phượng với những lớp học ngoại ngữ vùng cao.
(PLVN) -  Mang ngoại ngữ lên miền núi cao, dạy cho những học sinh dân tộc thiểu số và dẫn lối các em đến với cánh cửa giao lưu của thế giới, những thầy cô ấy đã vượt qua muôn ngàn khó khăn.

Điều cần lưu ý trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022

Cuộc họp Ban Chỉ đạo cấp quốc gia Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022 vào sáng 20/5. Ảnh: Trung tâm Truyền thông Giáo dục (Bộ GDĐT).
(PLVN) - Thí sinh dự thi sẽ làm các bài thi trong 2 ngày 7,8/7. Kết quả thi được công bố đồng thời vào ngày 24/7. Thứ trưởng Nguyễn Hữu Độ nêu rõ, Kỳ thi phải được tổ chức nghiêm túc, an toàn, chặt chẽ, nhưng bảo đảm tính nhân văn...

Lắng nghe và gỡ “gánh nặng” trên vai con trẻ

Học sinh THCS Giảng Võ, Hà Nội trong buổi chia sẻ “Điều em muốn nói”.
(PLVN) -  “Điều em muốn nói” là diễn đàn lần đầu tiên tổ chức tại Hà Nội có sự tham gia của khoảng 1.000 học sinh THCS, các chuyên gia, diễn giả, nhà quản lý giáo dục. Trở lại trường sau thời gian bị ảnh hưởng vì dịch COVID-19, không ít học sinh khủng hoảng tâm lý trước áp lực các kỳ thi cuối năm và chuyển cấp.