Về nguồn an lạc giải thoát

(PLO) -Đức Phật, sau khi thành đạo dưới cội Bồ đề, đã tìm những người bạn đồng tu lúc trước là năm anh em ông Kiều Trần Như để thuyết pháp. Bài pháp đầu tiên là “Tứ diệu đế”, trong đó thứ nhất là “Khổ đế”, nói cái khổ là lẽ thực của cuộc đời này. Đức Phật nói khổ, tại sao chúng ta lại nói người tu là tìm về nguồn an lạc giải thoát, tức là vui? Như vậy có trái với bản ý của đức Phật hay không?
Hình minh họa Hình minh họa

Khi mới nhìn qua đạo Phật, người không hiểu thấy đạo Phật dường như bi quan, yếm thế; nhưng đi sâu, thấm nhuần giáo lý của Phật rồi,  chúng ta mới thấy ngược lại.  

“Nhân” nào, “quả” ấy

Đức Phật nói khổ là chỉ trên “quả”, vì “quả” dễ thấy, dễ biết. Khi biết được “quả” rồi, Ngài liền chỉ đến “nhân”, nguyên nhân nào tạo ra quả khổ ấy. Khi biết được “nhân” rồi, dẹp hết “nhân” thì “quả” không còn.

Ngày nay các nhà khoa học luôn phăng tìm manh mối của vạn vật trên đời, căn cứ trên “quả” mà phăng tới “nhân”, không bao giờ đi từ “nhân” tới cái “quả”. Vì “quả” là cái dễ thấy, thấy “quả” rồi tìm ra “nhân” dễ dàng, còn trước nói “nhân” sau đó mới chỉ “quả” thì khó hơn.

Như bây giờ chúng ta có cây cam, được quả cam ăn, biết quả cam ngọt. Những  người thưởng thức mùi vị quả cam hỏi rằng: Cam này từ đâu có? Tự nhiên chúng ta sẽ giải thích từ hạt cam ươm lên, nẩy mầm, lên cây, có lá, đơm hoa, kết quả.

“Quả” là cái hiện thấy, chứng minh được; còn “nhân” thì đã cũ, đã xưa rồi, chúng ta không thể nào chỉ cho người khác thấy tường tận. Cho nên tinh thần Phật dạy rất thích hợp với khoa học hiện giờ.

Nếu người không hiểu, nghe đức Phật nói cuộc đời là khổ, mang thân này là khổ thì cho rằng đạo Phật bi quan, đạo Phật chán đời v.v… Khổ đó là “quả”, chúng ta biết rồi thì phải đi tìm nguyên nhân của nó. Nếu biết được “nhân” nào tạo ra “quả” khổ, chúng ta liền dẹp bỏ, tự nhiên “quả” khổ không còn, lúc đó được vui. Vui không riêng có mà chỉ khi nào hết khổ, đó là tinh thần của Phật dạy.

Phật nói khổ để chúng ta tìm ra nguyên nhân gây đau khổ, biết rõ nguyên nhân rồi thì dứt bỏ; dứt bỏ rồi mới hết khổ, tức là được an lạc, giải thoát. Vậy mục  đích của đức Phật dạy là muốn chúng ta hết khổ, được giải thoát, chớ không phải dạy chúng ta chịu khổ.

Phương pháp tu đó không hề bi quan. Người biết tu luôn tìm tận nguồn gốc nguyên nhân gây ra đau khổ, dẹp bỏ chúng qua một bên thì đau khổ không còn, đạt được an vui. Nhưng  thật đáng  thương cho Phật tử chúng ta ngày nay, tu mà không tìm nguyên nhân của khổ để dẹp bỏ, lại cứ “cầu Phật cho con hết khổ” hoài; gặp việc buồn, việc khổ liền vô chùa thắp hương, lạy Phật tha thiết, “xin Phật ban cho con ân huệ để con hết khổ”.... chớ không bỏ ra công phu tu hành.

Đạo Phật là đạo rất thực tế chứ không phải huyền bí, nhưng Phật tử quen bệnh yếu đuối nên xem Phật giống như... ông thần, gặp việc gì khổ quá chỉ xin với Phật cho bớt khổ, chứ không biết tu cho bớt khổ. 

Sinh khổ

Trong kinh Phật thường nói: “Chúng sinh có tám điều khổ: sinh khổ, già khổ, bệnh khổ, tử khổ, ái biệt ly khổ, cầu bất đắc khổ, oán tắng hội khổ và ngũ ấm xí thạnh  khổ. Đó là bát khổ.” Như vậy khổ nhiều hơn vui. Chúng ta xét kỹ xem, cái khổ đó là khổ cho tất cả mọi người hay chỉ đối với những ai không biết đạo lý?

Theo nhà Phật thì sinh gồm hai phần. Thứ nhất, sau khi ra khỏi lòng mẹ đau đớn nhọc nhằn; thứ hai, trong cuộc sống của chúng ta, nếu không biết tu, không hiểu đạo thì  cả cuộc đời chỉ toàn là đau khổ, không chút an vui. Như vậy khổ lúc sanh ra và khổ trong cuộc sống. 

Khi sinh ra có đứa bé nào cười không, hay đều khóc oa oa. Đó là vì ra đời khó khăn đau đớn quá, nên lọt lòng mẹ là khóc liền. Cái khóc ấy nói lên sinh là  khổ.

Rồi từ bé đến già mấy mươi năm, một cuộc đời khổ nhiều vui ít. Hãy thử kiểm lại xem trong suốt một đời, những gì chúng ta mong muốn, đa phần được như ý hay chỉ ít phần như ý? Chắc rằng không ai nói đa phần như ý.

Về nguồn an lạc giải thoát ảnh 1
 Năm anh em ông Kiều Trần Như nghe Đức Phật thuyết pháp

Người thì gia đình ấm no có cơm ăn, áo mặc nhưng con cháu khó dạy. Người thì con cháu dễ dạy nhưng gia đình lại chật vật thiếu thốn v.v… đủ thứ thuận nghịch, không khi nào được thỏa mãn như ý của mình. Vì vậy đa số đều bất như ý.

Con người sinh ra ai cũng mơ ước tràn đầy hạnh phúc, nhưng trải qua bốn, năm mươi tuổi nhìn lại cuộc đời không có hạnh phúc mà bất hạnh lại nhiều. Ít hôm nghe tin người thân mất hoặc phải đi xứ này xứ khác v.v…

Hoặc có chuyện này chuyện nọ làm mình phải buồn, phải khổ. Không ai được hạnh phúc trọn vẹn. Cả một đời người, ba phần tư là đau khổ, chỉ một phần tư an vui thôi, thực tế là như vậy.

Làm sao hết khổ?

Chúng ta đã biết sinh là khổ, bây giờ chúng ta phải làm sao cho hết khổ ? Làm sao chúng ta sống trong cõi khổ mà vẫn luôn được an vui ? Điều đó không có gì khó hết. Sống trong cuộc đời này nên biết rõ ràng cuộc đời là tạm bợ, có rồi sẽ mất, không ai còn mãi.

Như vậy ngày nào chúng ta còn sống thì ngày ấy còn tốt, còn có thì giờ cho chúng ta tự tu, cho chúng ta làm những điều thiện, giúp ích mọi người. Một ngày sống là một ngày vàng, chúng ta phải sử dụng hết để lo cho mình, cho người, làm sao cho mình và người đều được an ổn. Làm một điều lành là chúng ta được một nguồn vui. Chúng ta chuyển cuộc sống khổ đau này bằng một cuộc sống tràn đầy hạnh phúc.

Nói như vậy sẽ có vị nghĩ, nếu người giàu có thì giúp đỡ người này, người kia dễ; còn như ta nghèo, không có điều kiện giúp được ai, thì làm sao có niềm vui? 

Tôi xin nhắc rằng trên đời có nhiều niềm vui lắm, chỉ sợ chúng ta không chịu làm  thôi. Thí dụ chúng ta không có tiền cho người ăn xin hay đóng góp cứu trợ nạn lụt  v.v…, nhưng đang đi thấy đứa bé bị té, chúng ta đỡ lên, vỗ về, an ủi khuyên bảo nó, như vậy có vui không? Chúng ta không làm được việc cứu giúp bằng tiền thì chúng ta làm việc cứu giúp bằng thân, bằng lời.

Dùng thân và lời giúp đỡ người bớt khổ, bớt khổ là họ được vui, người vui thì chúng ta cũng vui. Cái vui đó không tốn gì hết, chỉ tốn một chút công. Như vậy tìm nguồn vui đâu phải khó. Chỉ cần khi thấy một con kiến rớt dưới vũng nước, chúng ta vớt nó lên để trên khô, thấy nó bò mừng rỡ là chúng ta cũng vui  rồi.

Người biết tu nhìn lại bản thân mình ngày xưa nhiều nóng giận, nay đã giảm bớt liền cảm thấy vui. Gặp ai đang có nguy khốn, mình ra tay cứu vớt, từ con người cho tới loài  vật,  giúp được loài  nào  cũng có nguồn vui.  Vậy chúng  ta  sống  để làm lợi  ích cho chúng sinh; tuy rằng khả năng nhỏ bé, hạn hẹp, nhưng với lòng chân thành thì cũng có  vui rồi.

Nếu chúng ta biết sống, thì dù đời là khổ hay sinh là khổ, nhưng ngày nào chúng   ta cũng lượm cũng mót được nhiều niềm vui. Đó là chúng ta khéo tu, khéo hiểu Phật pháp, chứ đừng lạy xin Phật cho con vui.

Phật không cho được đâu, mà chính chúng ta phải tự tạo lấy nguồn vui từ bản thân mình. Tuy sinh khổ, nhưng nếu chúng ta biết sống thì sinh trở thành vui, chớ không phải khổ.../. (Mời xem tiếp trên Pháp luật 4 phương số 64, ngày 1/8/2016)

Thích Thanh Từ
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Tàu hàng đâm chìm tàu cá, 2 ngư dân mất tích

Ảnh minh hoạ.
(PLVN) - Tàu cá BĐ 91549TS trên đường vào cảng Đề Ghi (Bình Định) bị tàu hàng Thái An đâm chìm khiến 2 ngư dân mất tích. Tuy nhiên, theo cập nhật đến 7h ngày 24/9, 2 ngư dân mất tích vẫn chưa được tìm thấy.

Mưa to từ miền Trung ra miền miền Bắc sau bão

Mưa to từ miền Trung ra miền miền Bắc sau bão
(PLVN) -  Hà Tĩnh đến Thừa Thiên Huế hôm nay có mưa to đến rất to với tổng lượng mưa phổ biến 80-150mm, có nơi trên 150mm. Trong hôm nay và ngày mai, các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, khu vực đồng bằng và trung du Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi trên 200mm...

Niềm vui nghề sửa khóa

Theo anh Hải, công việc sửa chìa khóa nhìn thì nhẹ nhàng nhưng lại đòi hỏi rất cao ở sự khéo léo, linh hoạt và cả sự tỉ mẩn, nhẫn nại.
(PLVN) -  Thầm lặng làm nghề, thầm lặng mưu sinh, những người thợ sửa khóa ngồi lặng lẽ trên những góc phố vẫn luôn tìm thấy những niềm vui và ý nghĩa cuộc sống từ công việc mỗi ngày.

"Bếp đêm chiến sĩ" cùng lực lượng tuyến đầu phòng, chống dịch COVID-19

Các suất ăn khuya được trao tận tay cho các lực lượng tuyến đầu chống dịch.
(PLVN) - Thấu hiểu, chia sẻ những khó khăn, vất vả cùng lực lượng tuyến đầu đang làm nhiệm vụ tại các chốt kiểm soát COVID-19 và các Tổ tuần tra công tác phòng, chống dịch của địa phương, những ngày qua, Đoàn thanh niên Công an tỉnh Quảng Ngãi đã tự tay nấu những suất ăn nhằm tiếp thêm sức khoẻ, động lực và niềm tin để lực lượng tuyến đầu hoàn thành tốt nhiệm vụ.  

Làm gì để kiểm soát hành vi trong lớp học online?

Giáo viên cần giữ bình tĩnh để tránh những hành xử thiếu chuẩn mực trong giờ học online.
(PLVN) - Gần đây, liên tiếp những hành xử không đúng mực giữa thầy, cô giáo với học sinh trong lớp học online được lan truyền chóng mặt. Vấn đề đặt ra cần làm gì để hạn chế những sự việc đáng tiếc này.

Dinh dưỡng trẻ em ‘trở nên tệ hơn nhiều’ trước tác động của COVID-19

Dinh dưỡng trẻ em ‘trở nên tệ hơn nhiều’ trước tác động của COVID-19
(PLVN) - Theo một báo cáo mới công bố của UNICEF, trẻ em dưới 2 tuổi đang không được cung cấp đủ lương thực và dinh dưỡng cần thiết để tăng trưởng và phát triển tốt, dẫn tới những tác hại không thể thay đổi được đối với sự phát triển. Những gián đoạn do đại dịch COVID-19 gây ra có thể khiến tình trạng này trầm trọng hơn.