Về Mường Lò, hòa vào vòng Xòe Thái
Giữa thung lũng Mường Lò, tiếng trống, tiếng khèn hòa cùng những bước chân nhịp nhàng tạo nên vòng xòe rộng mở. Ở đó, Xòe Thái không chỉ là nghệ thuật trình diễn mà còn là cách người Thái trao gửi tình cảm, thể hiện lòng hiếu khách và gìn giữ sự gắn kết cộng đồng.
Tháng 10, Mường Lò bước vào mùa lễ hội. Từ Nghĩa Lộ đến Liên Sơn, Văn Chấn, Tú Lệ, nhiều hoạt động văn hóa, du lịch diễn ra, đưa sắc màu văn hóa Thái đến gần hơn với người dân và du khách.
Về Mường Lò những ngày này, du khách dễ bắt gặp những bộ trang phục truyền thống thấp thoáng trên các tuyến phố, trong bản làng; nghe tiếng trống xòe rộn ràng giữa không gian lễ hội. Tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa đặc trưng của vùng Tây Bắc.
Lễ hội Văn hóa- Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc” sẽ chính thức diễn ra từ ngày 15/10 đến 21/10/2026. Tâm điểm của lễ hội là màn đại xòe trong đêm khai mạc, với sự tham gia của hơn 2.000 người. Chương trình được dàn dựng công phu, kết hợp chất liệu truyền thống với ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, qua đó tái hiện sức sống của Xòe Thái trong không gian văn hóa đương đại.
Nhưng sức hấp dẫn của vòng xòe không chỉ nằm ở những màn trình diễn quy mô lớn. Với người Thái, xòe trước hết là sinh hoạt cộng đồng, nơi mọi người cùng nắm tay, cùng bước theo một nhịp và cùng chia sẻ niềm vui.
Trong vòng tròn ấy, người già có thể đứng cạnh người trẻ, người dân địa phương có thể hòa cùng du khách. Không có khoảng cách giữa người biểu diễn và người thưởng thức. Khi những bàn tay nối lại, vòng xòe cứ thế mở rộng, trở thành không gian giao lưu và kết nối.
Đó cũng là một trong những giá trị làm nên sức sống của Xòe Thái - di sản đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Giá trị của di sản không chỉ được thể hiện qua động tác, nhịp điệu mà còn nằm trong những thông điệp về cộng đồng, tình cảm và cách ứng xử giữa con người với con người.
Vòng tròn của xòe không có điểm đầu, điểm cuối. Những bàn tay nối tiếp nhau tạo nên một chỉnh thể hài hòa, gợi sự bình đẳng, sẻ chia và gắn bó. Khi cùng bước vào vòng xòe, những khác biệt về tuổi tác, nghề nghiệp hay nơi sinh sống dường như được thu hẹp.
Người Thái có câu: “Không xòe không vui, không xòe cây lúa không tốt, không xòe trai gái không thành đôi”. Câu dân ca mộc mạc ấy cho thấy xòe đã gắn với đời sống từ lâu, hiện diện trong niềm vui, lao động, tình yêu và những sinh hoạt cộng đồng.
Sự phong phú của nghệ thuật xòe còn được thể hiện qua 6 điệu xòe cổ. Mỗi điệu mang một cách biểu đạt riêng, gắn với những hoàn cảnh và sắc thái tình cảm khác nhau.
Khắm khăn mơi lảu (nâng khăn mời rượu), thể hiện sự thân thiện, cởi mở và tình cảm của gia chủ dành cho khách. Nhôm khăn (tung khăn), tạo nên những chuyển động vui tươi, thể hiện niềm hân hoan và sức sống. Đổn xéng với những bước tiến, lùi nhịp nhàng gợi sự hòa hợp, gắn bó. Cùng với đó là các điệu xòe nắm tay, vỗ tay, nhích chân, tạo nên hệ thống động tác đa dạng, giàu tính cộng đồng.
Từ những không gian sinh hoạt truyền thống, xòe ngày nay tiếp tục hiện diện trong các hoạt động văn hóa, du lịch cộng đồng. Tại Mường Lò, du khách không chỉ đứng bên ngoài quan sát mà còn có thể trực tiếp nắm tay, nhập vòng, bước theo nhịp xòe cùng người dân địa phương.
Chính sự tham gia trực tiếp ấy giúp di sản trở nên gần gũi. Văn hóa không còn là câu chuyện chỉ được kể bằng lời hay trưng bày trong không gian giới thiệu, mà trở thành một trải nghiệm sống động. Mỗi bước chân, mỗi cái nắm tay trong vòng xòe đều góp phần đưa du khách đến gần hơn với đời sống và tâm hồn của cộng đồng người Thái.
Việc gắn bảo tồn Xòe Thái với phát triển du lịch văn hóa cũng mở thêm không gian để nghệ nhân, người dân và thế hệ trẻ cùng tham gia gìn giữ, trao truyền di sản. Khi xòe tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, những giá trị truyền thống có cơ hội được tiếp nối theo cách phù hợp với nhịp sống mới.
Giữa thung lũng Mường Lò, vòng xòe cứ thế nối dài. Từ những bàn tay nắm lấy nhau, một câu chuyện về tình yêu, sự sẻ chia, lòng hiếu khách và sức mạnh cộng đồng được kể lại bằng ngôn ngữ của âm nhạc và chuyển động.
Có lẽ cũng bởi vậy, về Mường Lò mùa lễ hội không chỉ là để xem một điệu múa. Đó còn là dịp để bước vào vòng tròn văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ, để cùng vui, cùng sẻ chia và cảm nhận sức sống của một di sản đang tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.