Về chùa Thánh Chúa dự hội, tưởng nhớ công đức Nguyên phi Ỷ Lan
Giữa tiết trời xuân, trong không gian thanh tịnh của chùa Thánh Chúa, tiếng chuông chùa và làn khói hương bảng lảng như đưa bước chân người về với những lớp trầm tích lịch sử của kinh thành Thăng Long xưa, đông đảo tăng ni, phật tử và du khách thập phương đã tề tựu về đây dự lễ hội truyền thống, thành kính tưởng nhớ công đức Nguyên phi Ỷ Lan - người gắn bó sâu sắc với ngôi cổ tự.
Sáng 13/3 (25 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Lễ hội truyền thống đã diễn ra tại Di tích lịch sử - văn hóa chùa Thánh Chúa (phường Cầu Giấy, TP Hà Nội). Lễ hội do UBND phường Cầu Giấy, TP Hà Nội và Tiểu ban Bảo vệ Di tích chùa Thánh Chúa phối hợp tổ chức.
Tại Lễ hội, các nghi thức dâng hương và dâng hoa cúng Phật được tiến hành trang trọng, thể hiện lòng thành kính của Nhân dân và phật tử đối với Đức Phật và Nguyên phi Ỷ Lan - nhân vật lịch sử gắn bó với sự hình thành và phát triển của ngôi chùa.
Phát biểu tại buổi lễ, bà Nguyễn Thị Thu Hà - Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND phường Cầu Giấy nhấn mạnh, chùa Thánh Chúa là một di tích có bề dày lịch sử, gắn liền với hoạt động tôn giáo và đời sống tâm linh của Nhân dân địa phương. Trải qua nhiều năm, Lễ hội truyền thống chùa Thánh Chúa đã trở thành nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc, góp phần giáo dục truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp tinh thần đoàn kết cộng đồng và giữ gìn bản sắc văn hóa của địa phương.
Lễ hội không chỉ là dịp để Nhân dân và du khách thập phương về chiêm bái, tưởng nhớ công đức của tiền nhân mà còn là cơ hội để phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tăng cường tình đoàn kết cộng đồng, góp phần xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở ngày càng phát triển.
Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến việc xây dựng và phát triển văn hóa, đặc biệt là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong cộng đồng. Nghị quyết số 80 của Chính phủ về phát triển văn hóa trong giai đoạn mới đã nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc; nâng cao chất lượng đời sống văn hóa tinh thần của Nhân dân; xây dựng môi trường văn hóa văn minh, lành mạnh, gắn bảo tồn di sản với phát triển bền vững của địa phương.
Việc tổ chức các lễ hội truyền thống vì vậy cần được thực hiện theo hướng trang nghiêm, văn minh, tiết kiệm, an toàn, phát huy vai trò của cộng đồng trong việc gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Thực hiện chủ trương đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 2068/QĐ-BVHTTDL về Bộ tiêu chí môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống, nhằm hướng tới việc tổ chức lễ hội trang nghiêm, văn minh, an toàn và đúng quy định pháp luật.
Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức Lễ hội cùng các cán bộ phường Cầu Giấy đã cùng chung tay ký cam kết thực hiện “Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống”, kêu gọi người dân và du khách tham gia Lễ hội với tinh thần văn minh, tôn trọng không gian tâm linh, giữ gìn cảnh quan và vệ sinh môi trường tại khu di tích.
Sau phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với chương trình văn nghệ và nhiều trò chơi dân gian truyền thống như cờ bỏi, bắt chạch trong chum, bịt mắt đập niêu… thu hút đông đảo người dân tham gia.
Chùa Thánh Chúa là Di tích lịch sử - văn hóa được xây dựng từ thời Lý, gắn với nhiều câu chuyện lịch sử về Nguyên phi Ỷ Lan cũng như tuổi thơ của Vua Lê Thánh Tông. Chùa xây dựng trên một gò đất cao, trước đây nhìn xuống cánh đồng vựa lúa của 6 xã Dịch Vọng, Mai Dịch, Mỹ Đình, Mễ Trì, Yên Hòa, Trung Hòa. Sau chùa có ba gò lớn gọi là gò Tam Thai, trước cửa chùa có giếng đất hình chữ khẩu và có lối ra đường Thiên Lý, từ kinh thành Thăng Long lên xứ Đoài Sơn Tây.
Căn cứ nguồn tư liệu thành văn còn lưu giữ tại chùa như văn bia, chuông, câu đối hoành phi và sách sử cho biết chùa có khởi nguồn tạo dựng từ thời Lý và trở thành một danh lam thắng tích nổi tiếng ở phía tây kinh thành Thăng Long. Sách Đại Việt sử ký toàn thư đã ghi lại: “Năm Quý Mão (1063) Vua Lý Thánh Tông đã 40 tuổi chưa có con trai, sai chi hậu nội nhân là Nguyễn Bông làm lễ cầu tự ở chùa Thánh Chúa. Sau đó Ỷ Lan phu nhân có mang sinh ra Thái tử Càn Đức là Lý Nhân Tông…”.
Sau khi sinh Thái tử Càn Đức, Nguyên phi Ỷ Lan cấp tiền tu sửa lớn chùa Thánh Chúa. Hội chùa Thánh Chúa được tổ chức vào ngày 25 tháng giêng. Phần nghi lễ có dâng hương tưởng niệm bà Nguyên phi Ỷ Lan; phần hội có tổ chức hát mời trầu do người dân hai làng tự biên, tự diễn, đây là một tập tục mang tính đặc thù riêng của Nhân dân vùng quê Mai Dịch, hát dân ca quan họ.
Với những giá trị lịch sử đặc biệt, di tích đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 1989.