Vào lò sản xuất đá “bẩn”

Nền nhà nhớp nháp, khuôn đựng rỉ sét, bờ tường vàng ệch... - Đây là "nội cung" của nhiều cơ sở sản xuất nước đá cây.

Không ít cơ sở bên ngoài ngụy trang bằng băng rôn to tướng "đá cây dùng để ướp lạnh" nhưng thành phẩm lại ùn ùn tìm đường tới quán bia, quán chè…

"Dùng nước sạch có mà ăn cám"

Nằm cạnh Dương Nội, nơi mới đây được phát hiện là "ổ" dịch tiêu chảy, xã Trung Văn, huyện Từ Liêm (Hà Nội) được mệnh danh là "thổ" của đá cây. Đá tại đây không chỉ cung cấp cho hàng trăm quán bia, quán nhậu lớn nhỏ mà còn có mặt ở hàng vạn quán cóc, trà đá trên địa bàn huyện Từ Liêm, quận Thanh Xuân, quận Hà Đông... Trong vai một chủ hàng bia sắp khai trương, PV đã có dịp mục sở thị các công đoạn sản xuất đá đầy... kinh hãi.

 

Sàn nhà là "bãi đáp" của đá thành phẩm. Ảnh: C.T

Điểm đến đầu tiên của chúng tôi là cơ sở sản xuất của người đàn ông tên Thái, thôn 15, xã Trung Văn. Cơ sở này rộng chừng 60m², ngoài hệ thống bể làm lạnh, sàn nhà được ghép bằng các miếng ván. Khách hàng, chủ nhà thoải mái lê lết những chiếc giầy, dép đầy bùn đất trên đó. Đây vừa là sàn nhà, là nơi vệ sinh, tắm giặt... và là "thớt" để tập kết và chặt đá thành phẩm. Mùi hăng hắc từ bể làm lạnh, từ sàn nhà nhớp nháp bốc lên từng cơn.

Trong cơ sở này, bất kì chỗ nào có dấu nước chảy thì nơi đó đóng từng lớp cặn vàng khè, thậm chí tại cửa xả của các bể, bờ tường, cáu bẩn đọng lại tạo thành các "khối u" gồ ghề. Một công nhân tên Tuấn cho biết, nước để dùng làm đá là nước giếng khoan. Và để có đủ nước cung cấp cho 2 máy, chạy 250 cây đá/ngày thì cơ sở này phải đầu tư hàng chục triệu đồng để khoan 2 giếng. Ngay kế giường nằm của công nhân là ụ giếng khoan sâu 25m đã cạn kiệt.

Tuấn cho biết, hiện nước để làm đá được dùng từ giếng khoan thứ 2 sâu 60-70m. Theo Tuấn, phần lớn các cơ sở sản xuất đá viên - thứ được gọi là "đá sạch" - cũng dùng nước giếng khoan là chính. "Mỗi túi bán ra chỉ được 2.500 đồng. Nếu dùng nước máy, cộng thêm tiền điện nữa thì lỗ vốn à. Chỉ cần khoan 1 cái giếng hết chừng 14-15 triệu đồng là có nước đủ dùng 4-5 năm. Chạy đá cây thế này mà dùng nước máy có mà ăn cám"

Khách hàng là các quán bia

Rời vùng ven, chúng tôi vào khu vực nội thành, cơ sở sản xuất đá cây trên phố Linh Lang (Ba Đình, Hà Nội). Khi chúng tôi có mặt, một công nhân tại đây đang hối hả "một công, đôi ba việc". Anh ta vừa tống cái vòi nước to uỵch, đen sì vào từng khay đá rỗng để bắt đầu quá trình làm lạnh, vừa hối hả trút từng cây đá to từ trong khuôn ra nền nhà nhớp nhúa. Cùng cảnh với cơ sở sản xuất đá cây xã Trung Văn, cơ sở này cũng nặng mùi nitơ hăng hắc. Bờ tường được ốp gạch trắng nhưng đã xỉn vàng ệch do cặn bẩn từ nước đá. Sàn gỗ, nơi anh công nhân thoải mái đi dép lê cáu bẩn cũng là nơi "nằm" của những cây đá thành phẩm.

 

Những cây đá như thế này sẽ được đưa vào các nhà hàng, quán ăn? Ảnh: Chí Cường

Một chiếc xe tải loại nhỏ từ từ lùi vào cơ sở. Lái xe nhanh nhảu nhảy xuống đất, những mảnh đá vỡ nằm rải rác trong thùng xe được đẩy ra bằng bàn chân đi dép lê của một công nhân. Tiếp đó, lái xe từ nền đất leo lên sàn gỗ chứa đá, chiếc dép cáu bẩn để lại những dấu vết hằn in, lần lượt từng cây đá lướt qua dưới lực kéo của móc sắt và cánh tay trần của một công nhân. Vết bẩn dần biến mất sau mỗi lần các cây đá lướt qua. Theo lời của chủ cơ sở sản xuất, thành phẩm được bán cho các quán bia lớn như số 1 B.S, H.B... Mỗi ngày, cơ sở này cũng xuất đi trên dưới 250 cây đá.

"Treo đầu dê, bán thịt chó"

Trước những tác hại khôn lường của đá bẩn với sức khoẻ người tiêu dùng, Sở Y tế Hà Nội đã ban hành lệnh cấm sản xuất đá cây dùng làm thực phẩm, đồng thời tổ chức kiểm tra các cơ sở sản xuất đá cây. Để đối phó, không ít cơ sở sản xuất đã "tẩy chay" khách lạ hoặc công khai sản xuất dưới "lá bùa" có nội dung "Đá cây dùng để ướp lạnh". "Bùa" này được "yểm" ngay trước cơ sở sản xuất, nhưng liệu có đúng là đá chỉ dùng để ướp lạnh hay không?

Rẽ từ đường Cốm Vòng (Cầu Giấy) vào chừng 50m, bên lề phải là cơ sở sản xuất đá cây. Trên cổng cơ sở in đậm dòng chữ "Bán đá cây, đá lẻ, 9C Dịch Vọng Hậu", dòng dưới là băng rôn với nội dung "Đá cây dùng để ướp lạnh".

Khi chúng tôi hỏi: "Ở đây không bán đá ăn à?". Một công nhân nhanh nhảu: "Có chứ!". Trước sự ngạc nhiên của chúng tôi, chủ cơ sở thanh minh: "Đấy chỉ là treo thế thôi, dạo này kiểm tra gắt quá. Khách hàng mua đá ở đây chủ yếu là quán bia, hàng nước mía. Ngay quán chè đầu ngõ này cũng dùng đá ở đây chứ đâu". Vừa thanh minh, chủ cơ sở vừa "hạ bệ" các cơ sở khác bằng cách chỉ ra những điểm yếu như đá bẩn, không trong, có màu vàng...

Theo tìm hiểu của chúng tôi, mỗi tháng một cơ sở làm đá nói trên ngốn hết khoảng 15-16 triệu đồng tiền điện, hệ thống mô tô chạy máy phải thay sửa thường xuyên, tiền gas công nghiệp để làm lạnh giá trung bình đã từ 850.000 - 900.000 đồng/bình. So sánh giá đá bán ra với tiền đầu vào đủ biết đá sẽ "sạch" hay "bẩn". Với những gì các chủ lò đá lạnh cho biết, có thể hiểu thực khách đang được dùng loại đá nào cho nhu cầu giải khát của mình.
 

Quy chuẩn về đá sạch Nước phải lấy từ độ sâu 90m, đạt 40 tiêu chí về kim loại nặng, thành phẩm đá phải đạt 22 tiêu chí, trong đó có 6 tiêu chí về vi sinh vật. Phải xử lý qua hệ thống lọc thẩm thấu ngược và diệt vi khuẩn bằng tia cực tím. Khuôn, dao cắt đá, bồn cấp nước… của hệ thống máy sản xuất nước đá viên đều bằng inox, không bị gỉ sét. Chu trình sản xuất phải khép kín, hoàn toàn tự động, không có sự can thiệp của bàn tay con người. Đá sạch khi cho vào cốc nước ra màu trong suốt, thời gian tan chảy của đá sạch lâu gấp 4 - 5 lần so với đá "bẩn". (Nguồn: Sở Y tế Hà Nội)