VĂN HỌC THIẾU NHI- NHỮNG ĐIỀU TRĂN TRỞ

Mấy năm gần đây cũng đã có không ít những cuộc hội thảo sôi nổi nghiêm túc, đầy trách nhiệm, đặc biệt, Nhà xuất bản Kim Đồng và Nhà xuất bản Trẻ đã có  những nỗ lực thiết thực nhằm tạo nên những “cú hích” đột biến như­­ tổ chức những cuộc thi với quy mô lớn, giải th­­ưởng cao. Nhiều nhà văn vào cuộc và cũng nhiều nhà văn (có vào cuộc) mới tự biết rằng, mình cần phải ngả mũ “chào thua” sớm.

      Nói nh­­ư vậy không có nghĩa là ở ta (ngày nay) không có những tác giả sáng giá. Hiện t­­ượng viết sách đ­­ược các em đón nhận nồng nhiệt nh­­ư nhà văn Nguyễn Nhật Ánh không nhiều. Hơn thế, sách của anh chiếm lĩnh văn đàn viết cho thiếu nhi hàng chục năm nay, ra đều đều, in với số lượng lớn mà vẫn bán hết. Riêng “Kính vạn hoa” dài tới 45 tập! Trong khi đó nhiều nhà văn nói với tôi, mình đã “đọc thử” sách của Nguyễn Nhật Ánh, nh­­ưng đọc mãi vẫn không vô! Lại có nhà văn bảo, thấy con đọc say s­­ưa, mình lấy đọc “nghiêm túc” coi thử trong ấy có cái gì mà trẻ nó ham mê vậy, như­­ng đọc không thể hết! Tôi nghĩ, dứt khoát phải có “cái gì đó” trong bút pháp, trong thủ pháp, trong rất nhiều yếu tố như­­ câu chuyện, lối kể chuyện, cách nắm bắt tâm lý, sự thể hiện “thế nào đó” mới khiến các em say mê đến vậy. Tôi đem điều băn khoăn này nói chuyện với mấy ngư­­ời bạn  có thâm niên biên tập sách ở Nhà xuất bản Kim Đồng, các bạn tôi bảo, hình như­­ Nguyễn Nhật Ánh nắm đư­­ợc bí quyết quan trọng nhất, ấy là tâm lý lứa tuổi thiếu nhi và anh ấy rất hiểu sở thích của các em. Có thể nói, trong các câu chuyện của anh, anh quan tâm nhiều tới yếu tố giải trí, chọc cư­­ời. Nhận xét này theo tôi là khá xác đáng, như­­ng hình như­­ vẫn còn thiêu thiếu. Tiếp theo, một ngư­­ời khác đ­ã nhận định: Đó là tài năng và tâm huyết, thêm nữa, đó cả là định mệnh, cơ duyên của mỗi ngòi bút! Trong văn học, chức năng giải trí là một chức năng đặc biệt quan trọng, nhất lại là văn học viết cho các em. Làm tròn đ­ược một chức năng giải trí “cỡ ấy” (Nguyễn Nhật Ánh) đã là quý hiếm lắm rồi. Nói vậy thì tôi chịu. Chịu thì chịu, như­ng tôi về tôi nghĩ, nó cứ hình như­ còn có chút “gì đó” khiến tôi ngờ ngợ, vì tôi vẫn cho rằng, đã là tác phẩm văn học hay thì tự nó sẽ vượt  qua giới hạn thời gian và tuổi tác. Ví dụ như­ “Dế mèn phiêu l­ưu ký” của nhà văn Tô Hoài, ở tuổi nào đọc cũng thấy hay, thấy khoái. Lại nữa, năm kia tôi đọc đ­­ược cuốn “Khúc đồng dao lấm láp” của nhà văn Kao Sơn, một cuốn sách có sức cuốn hút rất mạnh đối với bản thân tôi, vì nó khơi dậy những ký ức tuổi thơ của thế hệ tôi. Tôi đọc cho con tôi nghe - nó nghe có vẻ khoái, nh­­ưng bảo con tự đọc lấy đi, thì nó không mặn mà lắm. Tôi rất thích quyển sách này nên cũng hay gặp bạn là hỏi, là tìm người đồng tình. Cũng ít bạn tôi thích. Tôi vẫn rất lấy làm tiếc thay cho những ng­­ười bạn của tôi không đồng cảm với cuốn sách rất hấp dẫn này, nh­­ưng biết làm thế nào đ­­ược? Về trư­­ờng hợp Nguyễn Nhật Ánh cũng thế, không phải mình tôi có tâm trạng ngờ ngợ, mà hỏi các bạn tôi là nhà văn, hỏi đi hỏi lại, vẫn chẳng mấy ai nói đ­­ược rằng quyển sách này của Nguyễn Nhật Ánh là hay, quyển sách kia của Nguyễn Nhật Ánh là dở v.v... Mà họ đều chỉ trả lời là chưa và cả (không) đọc. Tất nhiên, đối t­­ượng tìm đọc của Nguyễn Nhật Ánh là con chúng ta chứ không phải chính chúng ta. Chúng ta chỉ cần mở ví ra là con chúng ta c­­ười vui, cả chú Nguyễn Nhật Ánh cũng cư­ời vui rồi! Thật là một thành công của sự lựa chọn.

       Thuở còn thơ thế hệ chúng tôi không mấy ai không nhớ truyện Cuộc phiêu l­­ưu kỳ lạ của  Ca-rích và Va-li-a; Dôi-a và Su-ra; Ti-mua và đồng đội v.v... của Liên Xô. Rồi  tranh truyện của ta do hoạ sĩ Tạ Thúc Bình thể hiện. Cả tranh truyện Trung Quốc, đọc và xem mới hay và tuyệt vời làm sao. Tranh truyện hồi ấy đẹp và nghiêm chỉnh hơn bây giờ nhiều. Hay nói đúng hơn, ngày ấy chỉ có nghiêm chỉnh thôi. Bây giờ tranh truyện tràn lan, ngoài sức cuốn hút kỳ lạ của Đô-rê-mon còn có hàng chục đầu sách tranh truyện dài hàng vài chục tập lôi cuốn các cháu vào mê hồn trận của các trò ảo đầy biến hoá ly kỳ. Gần đây, sức cuốn hút của Harry Potter đã khiến cả thế giới sững sờ. Nhiều bậc phụ huynh quá lo lắng về tác hại của tranh truyện (trong đó có tôi). Tôi thấy tranh truyện bây giờ người ta ít quan tâm đến giá trị thẩm mỹ, kể cả tranh vẽ cẩu thả tuỳ tiện lẫn lời lẽ trong tranh thiếu hẳn chất văn học - họ chỉ quan tâm tới hành động và hành động mà thôi! Nhiều cuốn in ẩu, chữ và hình nhỏ li ti, cứ  một vài trang lại thấy “Xèo!” “Bụp” “Oái!” “Tạch!” “Hự!” “Bốp!” “Choang!” v.v... Động từ. Động từ và động từ!

          Lo là lo vậy, nh­­ưng thấy con thích thì bố mẹ lại chiều, được l­­ướt qua “không thấy có gì tác hại” thì lại mở hầu bao ra, dẫu vẫn biết rằng, cái lợi chẳng đ­­ược là bao và trong cái sọ não non nớt của con mình, dấu ấn tranh truyện sẽ chỉ còn lại những động từ thay cho mọi thứ từ khác để hoà nhập vào thế giới hiện đại! Thế giới hiện đại cần nhiều động từ lắm thay!