Văn học - Nghệ thuật Đà Nẵng: Mừng, lo và hy vọng
Hơn một nhiệm kỳ đã qua, hơn sáu năm văn học-nghệ thuật đồng hành với thành phố trong phát triển và đi lên mạnh mẽ, giờ đây trước thềm Đại hội, nhìn lại một chặng đường đã qua, đội ngũ văn nghệ sĩ Đà Nẵng vừa mừng lại vừa lo, lắm băn khoăn, trăn trở, nhưng cũng tràn đầy hy vọng và niềm tin.
Hơn một nhiệm kỳ đã qua, hơn sáu năm văn học-nghệ thuật đồng hành với thành phố trong phát triển và đi lên mạnh mẽ, giờ đây trước thềm Đại hội, nhìn lại một chặng đường đã qua, đội ngũ văn nghệ sĩ Đà Nẵng vừa mừng lại vừa lo, lắm băn khoăn, trăn trở, nhưng cũng tràn đầy hy vọng và niềm tin.
 | |
|
Ươm mầm những tài năng trẻ. Ảnh: VĂN NỞ |
Từ chỗ các chuyên ngành văn học-nghệ thuật hoạt động dưới danh nghĩa là các phân hội, đến năm 2007, Liên hiệp đã có đủ 9 hội chuyên ngành văn học-nghệ thuật tham gia với tư cách là thành viên. Ý thức chính trị và trách nhiệm công dân của người nghệ sĩ được nâng cao. Văn nghệ sĩ ngày càng gắn bó chặt chẽ hơn với sự nghiệp phát triển không ngừng của thành phố, thiết tha mong muốn đóng góp công sức của mình cho sự nghiệp đổi mới. Đáng ghi nhận là trong một thời gian dài vừa qua không có sai sót về mặt quan điểm sáng tác, không bị ảnh hưởng bởi những khuynh hướng sáng tác không lành mạnh, lai căng.
Có thể nói, đội ngũ văn nghệ sĩ Đà Nẵng là một tiềm năng quý báu, là một trong những nguồn lực dồi dào cho phát triển mà không phải địa phương nào cũng có được.
Mừng vì hầu hết văn nghệ sĩ đều say mê sáng tác và nghiên cứu, dẫu chưa đồng đều, nhưng đều có những thành tựu đáng ghi nhận ở tất cả các chuyên ngành. Đề tài cách mạng và kháng chiến vẫn được quan tâm. Hiện thực cuộc sống sôi động của ngày hôm nay được cố gắng phản ánh. Vốn văn hóa truyền thống được tiếp tục sưu tầm, giữ gìn và nghiên cứu.
Trong hoàn cảnh rất khó khăn, nhiều cá nhân và tập thể đã dám đầu tư công sức cho những tác phẩm dài hơi như tiểu thuyết, kịch múa, kịch bản sân khấu, kịch bản phim truyền hình hàng chục tập, đạo diễn phim truyện nhựa, các công trình sưu tầm, nghiên cứu văn hóa-văn nghệ dân gian, triển lãm mỹ thuật với quy mô lớn chào mừng Hội nghị APEC tại Trung tâm hội nghị quốc gia, góp công xây dựng công viên tượng bên bờ sông Hàn, lập đồ án quy hoạch và thiết kế nhiều công trình lớn như đường Bạch Đằng, Nhà biểu diễn đa năng, Trung tâm Hội chợ-triển lãm, v.v...
Một số công trình có tính tổng kết một giai đoạn hoạt động 10 năm đã được đầu tư như “Tổng tập văn nghệ dân gian Đất Quảng”, “Nhà văn Đà Nẵng đương đại”, “Mỹ thuật Đà Nẵng 1997-2007”, “Nhiếp ảnh nghệ thuật Đà Nẵng 10 năm”, “Văn học-nghệ thuật Đà Nẵng trên chặng đường mới”, v.v...Rất nhiều công trình, tác phẩm đã giành được những giải thưởng hằng năm cũng như trong các cuộc thi ở thành phố, trong nước và quốc tế.
Mừng vì văn học-nghệ thuật ngày càng có mặt nhiều hơn trong đời sống xã hội. Bằng xuất bản, triển lãm, biểu diễn nghệ thuật, kiến trúc, v.v... nhiều tác phẩm đã đến được với đông đảo nhân dân, kể cả vùng nông thôn, miền núi một cách trực tiếp hoặc thông qua sóng truyền hình.
Ý thức của người nghệ sĩ trong việc phục vụ các nhiệm vụ chính trị của địa phương ngày càng được nâng cao. Không có sự kiện chính trị quan trọng nào của đất nước, của thành phố lại không được quan tâm. Không có phong trào nào, từ xây dựng thành phố “5 không”, “3 có” đến cuộc vận động lớn “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “Sáng tác và quảng bá tác phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh” lại không được hưởng ứng nhiệt tình bằng các hoạt động văn học-nghệ thuật có chất lượng của các văn nghệ sĩ.
Công cuộc xây dựng và phát triển thành phố được phản ánh ngày càng đậm nét với các bút ký, truyện ngắn, hàng trăm bài báo đăng trên các báo, tạp chí trong cả nước, đặc biệt là ảnh nghệ thuật và nhất là mảng phim tài liệu vốn là thế mạnh của chúng ta. Nhiều gương điển hình cũng như những mặt tiêu cực trong cuộc sống hằng ngày đã được xây dựng thành hình tượng nghệ thuật có khả năng đi vào lòng người...
Mừng vì văn học-nghệ thuật đã chập chững bước vào giao lưu, hội nhập văn hóa với thế giới. Những cuộc gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm với Liên hiệp văn học-nghệ thuật Trung Quốc, tỉnh Quảng Tây, Hội Nhà văn Trung Quốc, với các nghệ sĩ Hàn Quốc, văn nghệ sĩ Lào, v.v... rất bổ ích. Các cuộc triển lãm tranh, ảnh nghệ thuật, tham dự các cuộc thi ở nhiều nước trên thế giới đã bước đầu giới thiệu được hình ảnh của Đà Nẵng phát triển, trong đó có văn hóa, nghệ thuật. Liên hiệp cũng đã tranh thủ được Dự án điêu khắc Đà Nẵng do phía Na-uy tài trợ và thông qua hoạt động của Dự án góp phần quảng bá Đà Nẵng với nhiều nước châu Âu, đặc biệt là các nước Bắc Âu...
Tự hào lắm chứ, vui mừng lắm chứ, nhưng lo thì vẫn lo với ngổn ngang bao băn khoăn, trăn trở. Lo vì văn học-nghệ thuật phát triển chưa ngang tầm với Đà Nẵng, đô thị loại một cấp quốc gia. Đà Nẵng đang phấn đấu trở thành một trung tâm kinh tế-xã hội của miền Trung. Muốn vậy thì văn hóa cũng phải là trung tâm và văn học-nghệ thuật cũng thế.
Liệu văn học-nghệ thuật bao giờ mới là trung tâm của miền Trung khi mà chúng ta còn quá ít những tác giả có tầm ảnh hưởng trong khu vực, thiếu vắng những tác phẩm có tiếng vang xa. Khi mà ngay trong từng chuyên ngành sự phát triển cũng thiếu cân đối. Quá nhiều người làm thơ lại quá ít người viết văn xuôi. Âm nhạc gần như chỉ có ca khúc.
Sân khấu thì vắng bóng người viết kịch bản, thưa thớt một vài đạo diễn, khó tìm một người chỉ đạo nghệ thuật được đào tạo bài bản. Mảng nghiên cứu, phê bình gần như là một vùng trắng. Các cơ sở vật chất dành cho hoạt động văn học nghệ thuật thì thiếu trước hụt sau. Một số hoạt động mang tầm khu vực miền Trung như các triển lãm mỹ thuật và nhiếp ảnh hằng năm gần 10 năm nay chúng ta đã phải nhiều lần từ chối tổ chức vì không có nơi trưng bày, trong khi các địa phương trong khu vực tranh nhau đăng cai.
Một thực tế là văn học-nghệ thuật Đà Nẵng có nhiều mặt mạnh hơn các địa phương trong khu vực, nhưng vẫn chưa tạo ra được ảnh hưởng cần thiết và có sức lan tỏa rộng... Một khi văn hóa chưa thể trở thành một trung tâm của miền Trung thì văn học-nghệ thuật cũng chỉ ở tầm mức khiêm tốn như lâu nay và ngược lại, nếu văn học-nghệ thuật không có bước phát triển nhanh chóng và bền vững thì cũng còn lâu Đà Nẵng mới trở thành một trung tâm văn hóa của khu vực.
Lo và cả tiếc nữa khi tiềm năng khá dồi dào của đội ngũ văn nghệ sĩ chưa được phát huy. Nếu được Nhà nước và xã hội quan tâm đầu tư đúng mức, chắc chắn văn nghệ sĩ sẽ đóng góp được nhiều hơn vào việc nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, làm cho đời sống của thành phố nhộn nhịp hơn và phục vụ cho các nhiệm vụ chính trị hiệu quả hơn. Ai cũng bảo đời sống văn hóa của thành phố còn nghèo nàn, đơn điệu, nhiều lúc chẳng biết xem cái gì. Đâu phải chúng ta nghèo và nhất là đâu phải chúng ta thiếu những con người có tâm và có nghề để có thể xoay chuyển tình thế đáng buồn đó...
Và một nỗi lo nữa luôn canh cánh là làm sao để từng bước, từng bước xã hội hóa văn học-nghệ thuật và trên cơ sở đó tạo thêm nguồn lực cho phát triển. Xã hội hóa văn học nghệ thuật, nói thì dễ, nhưng làm thì gặp khó khăn chất chồng. Đó là nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân còn thấp mà nguyên nhân chính là đời sống còn nhiều khó khăn, cơm áo gạo tiền luôn thúc bách. Mặt khác cũng phải thừa nhận rằng, các hoạt động văn hóa-nghệ thuật chưa có sức cuốn hút lại thêm quan niệm “bụt nhà không thiêng” nữa. Đó là việc thiếu vắng các mạnh thường quân, các nhà tài trợ không vụ lợi. Và nhất là thiếu các chính sách khuyến khích tạo thuận lợi và khuôn khổ pháp lý cho xã hội hóa.
Dẫu còn bao lo lắng, nghĩ suy, thậm chí dằn vặt, nhưng rõ ràng bức tranh văn học-nghệ thuật Đà Nẵng gam màu sáng vẫn là chủ đạo. Từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và tổ chức hoạt động văn học-nghệ thuật trong thời gian qua, chúng ta có quyền hy vọng những điều tốt đẹp.
Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới” như một cú hích, một sự động viên quý báu đối với văn nghệ sĩ. Có thể nói chưa có một chỉ thị, nghị quyết nào của Đảng về văn học nghệ thuật lại được thành phố chúng ta nhanh chóng triển khai và đề ra được các giải pháp, các chính sách, chế độ hết sức chi tiết cụ thể trong Kế hoạch 1991 của UBND thành phố triển khai Chương trình hành động của Thành ủy thực hiện Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị. Kế hoạch trên nếu được triển khai thực hiện nghiêm túc chắn chắn sẽ tạo ra bước ngoặt quan trọng thúc đẩy sự phát triển văn học nghệ thuật của địa phương trong thời gian đến.
Văn nghệ sĩ Đà Nẵng may mắn và hạnh phúc được sống trong một thành phố trẻ năng động, được đắm mình trong hiện thực cuộc sống hết sức phong phú. Đó chính là môi trường thuận lợi cho sáng tác văn học nghệ thuật, là nguồn cảm hứng không bao giờ cạn cho sáng tạo.
Nhân dân và lãnh đạo thành phố có thể hy vọng đội ngũ văn nghệ sĩ Đà Nẵng với tình yêu thủy chung gắn bó máu thịt và lòng tự hào với thành phố quê hương sẽ đoàn kết, hăng say trong lao động sáng tạo, góp phần động viên, cổ vũ nhân dân, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của xã hội và quảng bá hình ảnh tốt đẹp của một Đà Nẵng giàu truyền thống văn hóa, cách mạng và đang đổi mới từng ngày.
HỒ HẢI HỌC (Chủ tịch Liên hiệp các Hội văn học-nghệ thuật TP. Đà Nẵng)