Văn hóa giao thông

Trưa hè nắng chang chang. Ngã tư chỉ lèo tèo một vài chiếc xe qua lại. Đèn tín hiệu giao thông đang bật màu đỏ. Có bao giờ bạn phân vân trước tình huống tiến thoái lưỡng nan như thế này không? Đèn đỏ mặc đèn đỏ, cứ “vô tư” bươn tới, vắng xe (và vắng cả công an) thì có gì mà ngại chứ? Hay là (tự giác) dừng lại để chấp hành Luật Giao thông?

	Giao thông trở nên lộn xộn vì không có tín hiệu đèn giao thông, không có cả cảnh sát giao thông. (Ảnh chụp lúc 10 giờ 45 ngày 8-9-2009 ở ngã tư Hàm Nghi - Nguyễn Văn Linh)

Nhiều, rất nhiều người đã từng phải tự vấn những điều xem ra rất nhỏ mà không nhỏ như thế, một trong muôn vàn cách ứng xử giữa cá nhân với môi trường sống, cụ thể ở đây là cái mà người ta gọi là “văn hóa giao thông”. Nắng gắt hoặc mưa dầm mà phải đứng trơ người ra như bị “điểm huyệt” trước vạch sơn, chờ hết đèn đỏ để tiếp tục tham gia giao thông thì quả là chẳng dễ chịu chút nào. Có hai cách ứng xử: Nhiều người cứ vượt đèn đỏ; một số rất ít người dừng lại vì lòng tự trọng.

Có người bảo, dù đường vắng mà đèn đỏ thì phải tự giác dừng lại, luật là luật, như thế mới là văn minh đô thị; nếu phớt lờ “chuyện nhỏ” này thì riết một hồi sẽ coi không có gờ-ram nào nhiều chuyện lớn hơn thuộc phạm trù pháp luật! Nhưng, cái tự giác này xem ra rất khó… tự giác! Không ít người phát biểu rất vô tư: Đường vắng, vượt đèn đỏ thì cũng chẳng chết ai, thiên hạ họ đi hết trơn, mình dừng lại cho họ bảo mình hâm à? 

Ở đây, đừng trách người tham gia giao thông sao cứ ứng xử thiếu văn hóa với cái đèn xanh, đèn đỏ, mà nên xét lại bản thân mấy “ông đèn tín hiệu” đó liệu đã “ứng xử” có văn hóa với người tham gia giao thông chưa? Đâu chỉ trưa hè, trưa mùa đông, có lúc đêm đã khuya hoặc mới sáng sớm (người ta còn chưa xuống giường, nói chi tới chuyện ra đường) “ông” vẫn xanh đỏ vàng chớp chớp! Nếu “ông” biết lúc nào cần chớp đèn gì thì các công dân tham gia giao thông đã không phớt lờ “ông”, và vô hình trung tạo tiền đề phớt lờ luôn cả Luật Giao thông.

Có bữa, mới 5 giờ 45 sáng mà đèn giao thông ở ngã tư Hoàng Diệu - Lê Đình Dương đã hoạt động ở chế độ phân luồng. Hệ quả: xe cộ qua ngã tư chẳng ai thèm đếm xỉa đến cái “ông” quá quan liêu đó, mạnh ai nấy chạy. Xuống một đoạn nữa, ở ngã tư Lê Lợi - Lê Duẩn, đèn vàng nhấp nháy trên khắp các cột tín hiệu như muốn gửi lời chúc một ngày mới tốt lành đến với những người sớm tham gia giao thông trên đường. Thế mới biết, việc tắt/mở đèn tín hiệu giao thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng còn rất ngẫu hứng! Trong cùng một thời điểm, nơi ít xe cộ thì mở chế độ phân luồng, trong khi nơi có lưu lượng phương tiện tham gia giao thông cao thì lại mở chế độ cho chạy tự do.

Các đèn tín hiệu ở Đà Nẵng xem ra vẫn chưa thân thiện với người dân. Đèn ở các giao lộ trên cùng một tuyến đường vẫn mạnh đèn nào đèn nấy bật/tắt chứ không theo một khớp nối liên hoàn. Phải tính đến chuyện làm sao cho các phương tiện tham gia giao thông chạy với tốc độ cho phép trong nội thị từ giao lộ này đến giao lộ kế tiếp không phải liên tục gặp đèn đỏ hoặc chờ đèn đỏ lâu. Thiết kế được như thế sẽ góp phần hạn chế tình trạng ùn tắc giao thông. Con số hàng đơn vị trong số đếm ngược ở các trụ đèn chỉ nên hiển thị một con số, không nên ghi 09, 08, 07… để người ở xa có thể nhận ra thời hạn chiếu sáng của đèn và điều chỉnh tốc độ thích hợp.

Nên bỏ số 0 trước hàng đơn vị để con số đếm ngược này không “đánh đố” người ở xa.

Xin thưa, việc mở/tắt đèn tín hiệu giao thông sao cho hợp tình hợp lý, tùy theo thời gian và địa điểm cũng là một ứng xử văn hóa đấy. Nó không chỉ đơn thuần là thước đo của văn minh đô thị, làm hạn chế tai nạn giao thông, mà quan trọng hơn, giúp bản thân công dân chấp hành tốt pháp luật từ những ứng xử cơ bản nhất trong cuộc sống hằng ngày.

Hãy luôn tạo cảm giác thoải mái cho tất cả những ai ra đường, đừng tắt/mở tùy tiện. Ngoài giờ cao điểm, hãy cho chớp đèn vàng, để cho cả thiên hạ biết là đèn vẫn “sống”. Bởi, nếu đèn tín hiệu giao thông mà tắt hết thì có thể là do hệ thống đèn hỏng, hoặc do con người chưa quan tâm mang lại một sức sống văn hóa, văn minh cho đường phố! Rất tiếc là trong những trường hợp đèn tín hiệu “lịm chết” như thế, vẫn hiếm hoi những cảnh sát giao thông đứng ra điều khiển giao thông cho người dân.

Đã có không ít cháu bé đang học mầm non nghiêm khắc phê bình bố mẹ: Ở trường, cô dạy vượt đèn đỏ là phạm Luật Giao thông, bố mẹ không học điều đó à? Có mấy người hổ thẹn nhìn lại mình trước lời con trẻ? Văn hóa giao thông không phải là cái gì to lớn lắm, nó chỉ đơn giản là cách ứng xử của con người với môi trường xã hội, với sự dịch chuyển của bản thân trước sự bùng nổ của đô thị hóa. Ứng xử sao cho có văn hóa trong giao thông, thiết nghĩ, hãy bắt đầu từ chuyện đèn xanh, đèn đỏ, không chỉ với người tham gia giao thông mà cả với người quản lý giao thông.

Bài và ảnh: VĂN THÀNH LÊ