Vẫn chậm trễ thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp

Nội dung tranh tụng tại nhiều phiên tòa chưa thật đảm bảo dân chủ. Ảnh mang tính minh họa

Từ tháng 5/2005 đến nay, Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã thông qua hàng chục văn bản quy phạm pháp luật, tạo lập cơ sở pháp lý để triển khai thực hiện CCTP. Về cơ bản, các Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết của Quốc hội và UBTVQH ban hành đã thể chế hóa đầy đủ, kịp thời những chủ trương, chính sách của Đảng về hình sự, dân sự, tố tụng tư pháp, về tổ chức và bộ máy của các cơ quan tư pháp, về hoàn thiện các chế định bổ trợ tư pháp, về đấu tranh phòng chống tội phạm theo đúng tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW, góp phần từng bước củng cố, đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp và bổ trợ tư pháp.

Có ý kiến phân tích, nguyên nhân là do các cơ quan tư pháp trung ương chưa thực hiện tốt nhiệm vụ hướng dẫn thi hành và áp dụng thống nhất pháp luật tại các địa phương. Một số cơ quan chưa thể hiện sự quyết tâm cao trong việc triển khai các nhiệm vụ của CCTP nêu trong Nghị quyết 49-NQ/TW, còn có tư tưởng cục bộ, nói và làm không đúng với chủ trương của Nghị quyết 49-NQ/TW, làm chậm tiến trình CCTP.

Cán bộ tư pháp… chưa tuân thủ pháp luật

Đã có người lo ngại cho rằng, hiện nay lòng tin của người dân đối với hoạt động tư pháp bị giảm sút rất nghiêm trọng. Điều này không phải là không có cơ sở khi mà một số cơ quan và cán bộ tư pháp chưa thực hiện đầy đủ, đúng đắn các quy định của pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Trình độ pháp luật, ý thức trách nhiệm của không ít cán bộ còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của CCTP.

Hiện tượng “chạy án”, tình trạng “án bỏ túi”, “duyệt án” vẫn tồn tại. Hầu hết các vụ án sơ thẩm đều có kháng cáo, kháng nghị yêu cầu xử phúc thẩm, thậm chí quá nhiều vụ án đã có hiệu lực pháp luật nhưng vẫn bị đề nghị xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm.

Ở một số địa phương, các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là cơ quan điều tra còn gây khó khăn cho luật sư trong việc thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của thân chủ theo quy định của pháp luật. Đội ngũ cán bộ tư pháp và bổ trợ tư pháp, nhất là các cơ quan tư pháp ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số thì thiếu và yếu.

Hoạt động giám sát của một số cơ quan dân cử địa phương đối với công tác tư pháp vẫn mang tính hình thức. Chất lượng chất vấn, trả lời chất vấn đối với hoạt động của các cơ quan tư pháp tại các kỳ họp Quốc hội và HĐND chưa được nâng cao và chưa thực sự đổi mới. Nhìn chung, HĐND các tỉnh, thành phố đều chưa ban hành nghị quyết riêng về hoạt động tư pháp sau khi nghe báo cáo và trả lời chất vấn.