Vai trò mới trong cấu trúc phát triển quốc gia

Tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia

Sau nhiều năm phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương, bức tranh kinh tế Việt Nam đã thay đổi đáng kể. Quy mô nền kinh tế liên tục mở rộng, các chuỗi sản xuất toàn cầu dịch chuyển mạnh mẽ, yêu cầu liên kết vùng ngày càng cao, trong khi áp lực lên các đô thị lớn cũng ngày càng gia tăng. Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đối mặt với “bài toán” dân số, giao thông và hạ tầng. Các trung tâm phát triển truyền thống không thể một mình gánh vác vai trò động lực tăng trưởng cho cả vùng.

Trong bối cảnh đó, việc hình thành thêm các cực tăng trưởng mới trở thành yêu cầu khách quan. Đây cũng là xu hướng phổ biến ở nhiều quốc gia khi chuyển từ mô hình phát triển tập trung sang mô hình đa cực, đa trung tâm nhằm khai thác tốt hơn lợi thế của từng vùng, từng địa phương. Từ góc độ này, chủ trương xây dựng thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương không chỉ là câu chuyện của riêng địa phương. Chính vì vậy, ở tầm nhìn xa hơn, Bộ Chính trị đã hoạch định quá trình tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia.

Hà Nội là Thủ đô của cả nước, hình thành mạng lưới các trung tâm phát triển liên kết chặt chẽ với nhau, giữ vai trò trung tâm chính trị, tài chính và dịch vụ; Hải Phòng là cửa ngõ hàng hải quốc tế; Quảng Ninh phát triển mạnh về logistics, du lịch và kinh tế biển. Trong cấu trúc đó, Bắc Ninh đang nổi lên như một trung tâm công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo với khả năng kết nối trực tiếp các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiện nay, sau khi sáp nhập địa giới hành chính, không nhiều địa phương có thể cùng lúc hội tụ các yếu tố về vị trí địa lý, quy mô kinh tế, dân số, hạ tầng và sức hấp dẫn đầu tư như Bắc Ninh hiện nay. Đây chính là cơ sở quan trọng để Trung ương xem xét vai trò mới của địa phương trong giai đoạn phát triển tới. Điều đáng chú ý là Bắc Ninh không đi lên bằng lợi thế tài nguyên thiên nhiên hay đất đai rộng lớn. Thành công của Bắc Ninh chủ yếu đến từ khả năng cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng và thu hút các dòng vốn công nghệ cao. Đây cũng là mô hình phát triển phù hợp với định hướng tăng trưởng xanh, đổi mới sáng tạo và kinh tế số mà Việt Nam đang theo đuổi.

Hiện Bắc Ninh đã nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước nhiều năm liên tiếp. Năm 2025, GRDP của tỉnh đạt hơn 522.618 tỷ đồng, tăng 10,27%, đứng thứ 5 cả nước. GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.852 USD. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt gần 158.680 tỷ đồng. Đây không chỉ là những con số tăng trưởng ấn tượng mà còn phản ánh sức chống chịu và khả năng thích ứng của nền kinh tế địa phương trước những biến động của kinh tế thế giới.

Khi thời cơ, thể chế và không gian phát triển cùng hội tụ

Ngày 17/8/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã ký ban hành Nghị quyết số 388/NQ-UBTVQH16 về việc thành lập các phường thuộc tỉnh Bắc Ninh. Theo đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết nghị thành lập 12 phường thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Cụ thể, thành lập phường Yên Phong trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Yên Phong. Phường Yên Phong giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Tam Đa, Tam Giang, Tam Sơn, Tiên Du, Văn Môn, Xuân Cẩm và Yên Trung. Thành lập phường Tiên Du trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Tiên Du. Phường Tiên Du giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Đại Đồng, Liên Bão, Tam Đa, Tam Sơn, Võ Cường và Yên Phong. Thành lập phường Chi Lăng trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Chi Lăng. Phường Chi Lăng giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Bồng Lai, Đông Cứu, Mão Điền, Nam Sơn, Phương Liễu và Tân Chi. Thành lập phường Phù Lãng trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Phù Lãng. Phường Phù Lãng giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Cảnh Thụy, Cao Đức, Đào Viên, Đồng Việt, Nhân Thắng, Yên Dũng và thành phố Hải Phòng.

Thành lập phường Lương Tài trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Lương Tài. Phường Lương Tài giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Gia Bình, Lâm Thao, Nhân Thắng, Trung Chính và Trung Kênh. Thành lập phường Gia Bình trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Gia Bình. Phường Gia Bình giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Đại Lai, Đông Cứu, Lâm Thao, Lương Tài, Mão Điền, Nhân Thắng và Trạm Lộ. Thành lập phường Nhân Thắng trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Nhân Thắng. Phường Nhân Thắng giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Cao Đức, Đại Lai, Đào Viên, Gia Bình, Lương Tài, Phù Lãng và Trung Kênh.

Thành lập phường Hiệp Hòa trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Hiệp Hòa. Phường Hiệp Hòa giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Hoàng Vân, Hợp Thịnh, Ngọc Thiện, Tự Lạn, Vân Hà, Xuân Cẩm và Yên Trung. Thành lập phường Bố Hạ trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Bố Hạ. Phường Bố Hạ giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Đồng Kỳ, Kép, Phúc Hòa, Tiên Lục, Yên Thế và tỉnh Lạng Sơn.

Thành lập phường Lạng Giang trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Lạng Giang. Phường Lạng Giang giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Bảo Đài, Kép, Mỹ Thái, Tân Dĩnh và Tiên Lục. Thành lập phường Kép trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Kép. Phường Kép giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Bảo Đài, Bố Hạ, Lạng Giang, Tiên Lục và tỉnh Lạng Sơn. Thành lập phường Lục Nam trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số của xã Lục Nam. Phường Lục Nam giáp các đơn vị hành chính cấp xã gồm: Bảo Đài, Bắc Lũng, Đông Phú, Nghĩa Phương, Phượng Sơn và Tân Dĩnh…

Từ Nghị quyết này, Bắc Ninh đang mở rộng không gian đô thị theo liên kết vùng. Từ Bắc Ninh có thể kết nối nhanh chóng với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, sân bay Nội Bài, các cửa khẩu quốc tế phía Bắc và hệ thống cảng biển nước sâu. Trong tương lai, khi dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được hình thành cùng các tuyến giao thông kết nối đi kèm, năng lực liên kết vùng của Bắc Ninh sẽ tiếp tục được nâng lên đáng kể. Bắc Ninh đang đứng ở giao điểm của nhiều dòng chảy phát triển. Đó là dòng chảy của công nghiệp công nghệ cao, của logistics hiện đại, của đổi mới sáng tạo và của quá trình tái cấu trúc không gian kinh tế vùng Thủ đô…

Bên cạnh tốc độ phát triển kinh tế, chất lượng giáo dục trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh tiếp tục thuộc nhóm dẫn đầu cả nước; hệ thống y tế được đầu tư theo hướng hiện đại; chuyển đổi số cũng nằm trong nhóm dẫn đầu toàn quốc; hơn 15.900 căn nhà ở xã hội đã hoàn thành theo kế hoạch Chính phủ giao. Những kết quả đó cho thấy địa phương không chỉ chú trọng tăng trưởng mà còn quan tâm đến chất lượng đời sống của người dân ngày càng được nâng cao. Đây cũng chính là yêu cầu cốt lõi của một thành phố trực thuộc Trung ương trong giai đoạn mới. Bởi một đô thị hiện đại không chỉ đo bằng số lượng nhà máy hay tốc độ quy mô GRDP tăng trưởng, mà bằng khả năng tạo ra cơ hội phát triển cho người dân, chất lượng dịch vụ công và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Sau gần ba thập niên tái lập tỉnh và đặc biệt sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết nghị thành lập 12 phường thuộc tỉnh Bắc Ninh. Sau khi thành lập các phường, tỉnh Bắc Ninh hiện có 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã. Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 20/9/2026.

Bắc Ninh đang hội tụ đồng thời nhiều yếu tố quan trọng, thời cơ lớn đến từ chủ trương của Trung ương, không gian phát triển mới, nền tảng kinh tế vững chắc, vị trí chiến lược và quyết tâm chính trị cao. Những điều kiện thuận lợi đó đang mở ra cơ hội lịch sử để Bắc Ninh vững bước sang một giai đoạn phát triển mới, vai trò mới trong phát triển kinh tế quốc gia…

(Còn tiếp)

(Bài 2: Kiến tạo nền tảng cho một đô thị tầm vóc mới)