Vai trò công đoàn còn mờ nhạt

Theo phản ánh của nhiều công nhân làm việc tại các khu công nghiệp, thời gian đầu, khi thành phố rộng mở thu hút đầu tư, các khu công nghiệp, khu chế xuất trên địa bàn thành phố liên tục được thành lập, người lao động còn hào hứng với công việc tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nhưng gần đây, nhiều người lao động, không còn mặn mà với doanh nghiệp. Thi thoảng, tại các doanh nghiệp FDI lại xảy ra đình công đòi thương lượng để tăng lương và giải quyết thỏa đáng một số chính sách.

Từ đầu năm 2008 đến nay, trong các khu công nghiệp xảy ra 17 vụ đình công ở các doanh nghiệp FDI. Vụ việc đình công kéo dài, phức tạp nhất là tại Công ty Yazaky với 3000/5000 lao động tham gia ngừng việc tập thể.

Lý giải về việc gia tăng các vụ đình công tại các doanh nghiệp FDI, ông Vũ Đức Cường, Chủ tịch Công đoàn khu công nghiệp, khu chế xuất Hải Phòng cho biết: “Gần đây, do lạm phát tăng cao, giá nhiều mặt hàng tăng gấp 2, 3 lần, trong khi mức lương của người lao động tại các doanh nghiệp hiện quá thấp, trung bình từ 1,3 đến 1,5 triệu đồng/người/tháng, khó bảo đảm cuộc sống. Bên cạnh đó, thời gian làm việc trong các doanh nghiệp FDI quá căng thẳng, một số chế độ, chính sách của người lao động chưa được chủ doanh nghiệp quan tâm”.

Thực tế, việc thành lập các tổ chức công đoàn trong các doanh nghiệp FDI còn hạn chế. Hiện mới có gần 50% số doanh nghiệp FDI hoạt động trên địa bàn thành phố thành lập tổ chức công đoàn. Khu công nghiệp Nomura có 54 doanh nghiệp đang hoạt động, nhưng mới có 23 doanh nghiệp  thành lập được  tổ chức công đoàn cơ sở.Việc vận động thành lập được tổ chức công đoàn trong các doanh nghiệp FDI còn nhiều khó khăn, bất cập. Một số doanh nghiệp chưa nhận thức được vai trò của công đoàn đối với đơn vị và người lao động, có tâm lý không muốn thành lập. Tại một số doanh nghiệp  FDI, chủ doanh nghiệp là người nước ngoài có thiện chí  trong việc này người lao động trong doanh nghiệp hào hứng ủng hộ, nhưng quản lý nhân sự của doanh nghiệp là người Việt Nam, vốn được chủ doanh nghiệp “hậu đãi”, cho rằng nếu thành lập tổ chức công đoàn thì vai trò và lợi lộc của họ giảm, nên tìm cách cản trở. Thậm chí, có những doanh nghiệp trong khu công nghiệp Nomura bất hợp tác với việc thành lập công đoàn. Theo thông tin từ một cán bộ của Liên đoàn Lao động thành phố, lãnh đạo Công ty Hi-Lex trong khu công nghiệp Nomura tuyên bố: “Chúng tôi không cần  đến tổ chức công đoàn cũng lo được đời sống cho công nhân”. Chủ doanh nghiệp Công ty TNHH Hợp Lực thì khẳng định:“Bao giờ tất cả doanh nghiệp trong khu công nghiệp Nomura thành lập tổ chức công đoàn, thì Công ty TNHH Hợp Lực là đơn vị thành lập cuối cùng (!)”.  

Một số đơn vị đã có tổ chức công đoàn, nhưng vẫn xảy ra đình công hay ngừng việc  tập thể, nguyên nhân chính là các tổ chức công đo các doanh nghiệp, cán bộ làm công tác công đoàn hoạt động kiêm nhiệm, trong đó nhiệm vụ chuyên môn bao giờ cũng được ưu tiên  nên không còn nhiều thời gian và tâm huyết dành cho công đoàn. Ở một số doanh nghiệp cán bộ công đoàn tâm huyết với việc bảo đảm quyền lợi người lao động, thường xuyên đề đạt với doanh nghiệp chủ doanh nghiệp thiện chí đáp ứng , nhưng lại gặp phải rào cản là chủ doanh nghiệp con không có quyền quyết định mọi vấn đề hoạt động ở nước ngoài.

Ông Phạm Văn Oanh, Trưởng ban Chính sách kinh tế - xã hội Liên đoàn Lao động thành phố khẳng định: Hầu hết vụ đình công của người lao động tại các doanh nghiệp FDI là tự phát, chưa đúng luật. Sau mỗi cuộc đình công, nếu  các chủ doanh nghiệp mới thay  đổi nhận thức, chủ động thương lượng và giải quyết mâu thuẫn thì quyền lợi của người lao động được giải quyết thỏa đáng. Bởi vậy, giải quyết vấn đề đình công tại các doanh nghiệp FDI cần có sự vào cuộc của nhiều ban, ngành chức năng của thành phố chứ không riêng những cán bộ làm công tác công đoàn. Đặc biệt, các doanh nghiệp cần đánh giá đúng vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở, tích cực vận động tuyên truyền nâng cao nhận thức và pháp luật lao động cho người lao động. Doanh nghiệp FDI cần chú ý hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung nội quy, quy định làm việc, xây dựng thỏa ước lao động một cách hợp lý, bảo đảm bền vững, lâu dài với chế độ, chính sách lương, thưởng phù hợp…

Bài và ảnh: Hải An