Ứng xử với những giá trị văn hóa

 

Nhưng cũng có những hoạt động diễn ra âm thầm mà lại bám rễ rất sâu, rất lâu và mang tầm ảnh hưởng đến cả nhiều thế hệ như việc xây dựng, trùng tu tôn tạo các bảo tàng (tổng hợp và chuyên đề), các di tích văn hóa nghệ thuật hay sưu tầm biên soạn các di sản nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống... Tôi cho rằng có lẽ nhiều người khác cũng đều đồng tình với ý nghĩ rằng, chính những hoạt động văn hóa hay liên quan đến văn hóa đó, tuy không rầm rộ nhưng lại có những giá trị riêng và cần thiết.

Bảo tàng Đà Nẵng sau hai năm xây dựng đã được khánh thành và vừa mở cửa phục vụ với hàng vạn tư liệu quý giá về nhiều lĩnh vực trên diện tích trưng bày rộng 3.000m2, gắn liền với di tích quốc gia Thành Điện Hải. Ở đó, không chỉ một lịch sử đầy biến động và vai trò của người Đà Nẵng được thể hiện trong sứ mạng bảo vệ độc lập của cả dân tộc, mà còn có nhiều hình ảnh, tài liệu, mô hình lẫn hiện vật liên quan đến quá trình phát triển đất nước về phương Nam, đến đời sống vật chất lẫn tinh thần của các cư dân thuộc các nền văn hóa khác nhau, các dân tộc thiểu số... hết sức giá trị. Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình An hy vọng: “Sự kiện lớn này sẽ đi vào đời sống của thành phố, có mặt trong đời sống thành phố như một nếp sống hằng ngày, bình thường, không ồn ào mà lắng đọng. Đông đảo, nếu không nói là tất cả cư dân thành phố sẽ đến đây, nhìn ngắm mọi thứ ở đây để thấy và hiểu nguồn cội của mình, hiểu mình hơn và yêu thành phố này, đất nước này hơn...”. Đà Nẵng cón có một Bảo tàng Điêu khắc Chăm, Bảo tàng Quân khu 5 và Chi nhánh Bảo tàng Hồ Chí Minh, có các nhà lưu niệm Phan Châu Trinh, Phòng trưng bày nghệ thuật Nguyễn Hiển Dĩnh và gần đây lại có thêm bảo tàng nghệ thuật tư nhân Đồng Đình ở bán đảo Sơn Trà... Nếu có một tour du lịch chuyên đề về bảo tàng thôi ở Đà Nẵng, chắc chắn phải mất nhiều ngày mới đi hết và tất nhiên, cả lịch sử, các sắc thái văn hóa một vùng đất và tương quan của nó với lịch sử và văn hóa của đất nước sẽ được tái hiện. Đó là cả một kho tri thức đã được hình thành khó nhọc.

Tại Bảo tàng nghệ thuật Chăm vừa qua, nhà văn Nguyên Ngọc nói ngắn gọn: Bảo tàng là một địa chỉ lưu giữ và truyền bá tri thức... Cách đây hơn 15 năm, tôi được gặp nhà văn Thanh Tịnh tại Hà Nội. Trong câu chuyện về văn hóa, tác giả “Tôi đi học” nói rằng dù đi đến bất cứ đất nước nào, bạn chỉ cần ghé thăm các bảo tàng và tìm hiểu vài câu dân ca của nơi đó, là bạn đã có cả một vốn kiến thức mới... Dẫn ra những ý kiến trên để thấy các bảo tàng hiện có đến nay tại Đà Nẵng là một giá trị đáng kể, nó lưu giữ và gửi đến ta những thông điệp quan trọng về những giá trị đa tầng của Đà Nẵng và người Đà Nẵng. Hàng vạn du khách đã đến những nơi này sẽ tiếp nhận các thông điệp đó, âm thầm mà bền bỉ hơn bao nhiêu lần. Đó cũng chính là sức mạnh truyền tải thông tin và tri thức mà chỉ có các bảo tàng mới cáng đáng được.

Bên cạnh các thiết chế văn hóa vừa kể, trên địa bàn thành phố Đà Nẵng hiện có 16 di tích cấp quốc gia, 37 di tích cấp thành phố và gần 200 di tích đã được kiểm kê. Trong 5 năm qua đã có 14 di tích được trùng tu tôn tạo. Năm 2011, các đình làng Phong Lệ, Dương Lâm, khu di tích K.20, các đình làng Khuê Bắc, đình Đại La đang tiếp tục tôn tạo với kinh phí hàng chục tỷ đồng... Trong số những di tích này, các đình làng Hải Châu, Thạc Gián, Nại Nam, nhà thờ tiền hiền làng An Hải và Thoại Ngọc Hầu, đình Túy Loan, đình Dương Lâm… chứa những giá trị vững chắc về lịch sử và quá trình lập nên các làng xã đầu tiên tại Đà Nẵng, mà chắc chắn rằng tiền bạc hay những công trình nhà chọc trời có xây dựng lên bao nhiêu cũng không thay thế được chúng. Đó là những viên ngọc quý ẩn chứa trong đó các giá trị văn hóa, tinh thần của những tộc họ, làng xóm tổ tiên chúng ta... cần được trân trọng. Mỗi năm, những lúc quay về với các lễ hội Kỳ Yên, Xuân tế Thu kỳ ở các ngôi đình đó, chắc chắn hàng vạn con cháu các tộc họ, con dân các làng trên đã có những phút giây bồi hồi mà tự hào về quê cha đất tổ của họ. Chính đó cũng là nguồn mạch sẽ trào dâng thành tình yêu quê hương đất nước lớn lao hơn nhiều lần sau đó trong mỗi cá nhân...

Tất nhiên chúng ta còn nhiều việc phải làm và chưa làm được trong lĩnh vực lưu giữ những giá trị văn hóa của cha ông, của các nền văn hóa từng xuất hiện trên một vùng đất, nhưng chính những gì đã làm được và đang tồn tại ở Đà Nẵng đã cho thấy mối quan tâm của người dân và các nhà quản lý của thành phố. Giữ gìn, tôn tạo và không ngừng quan tâm đến những giá trị của văn hóa, lịch sử là cách hành xử văn hóa nhất trong các hành xử. Đó cũng chính là xây dựng một công trình từ nền móng chứ không phải từ nóc vậy!

TRƯƠNG ĐIỆN THẮNG