Ứng xử thế nào với công nghiệp ôtô?

Trong khi Bộ Tài chính không mấy bằng lòng với ngành Công nghiệp ôtô hiện nay thì Bộ Công Thương lại vẫn muốn “đỡ đầu” để Công nghiệp ôtô “vượt khó”. Nhiều ý kiến cho rằng, việc Bộ Công Thương tiếp tục bảo hộ cho công nghiệp ôtô giống như một người cầm vàng qua sông, không tiếc vàng rơi mà chủ yếu vì “tiếc công cầm vàng”.

Tiếc công cầm vàng

Một sự thật đang dần phơi bày là mục tiêu đối với ngành Công nghiệp ôtô đã không hoàn thành, các sản phẩm được tung ra thị trường thực chất vẫn chỉ là lắp ráp, giá xe vẫn cao hàng đầu thế giới, người tiêu dùng vẫn bất bình với cách ứng xử của các hãng xe... Đó là chưa kể theo cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, câu chuyện nội địa hóa không được phép tiếp tục tồn tại (ít nhất là trên văn bản, giấy tờ). Vậy tại sao Bộ Công Thương (trước đây là Bộ Công nghiệp) vẫn muốn níu giữ ngành kinh tế này?

Thử gián tiếp trả lời câu hỏi trên bằng việc nhìn lại lịch sử của ngành Công nghiệp ôtô Việt Nam trong khoảng hơn một thập niên trở lại đây, tính từ khi các liên doanh ôtô bắt đầu được thành lập vào đầu những năm 1990.

Chuyển sang quản lý kinh tế theo cơ chế thị trường, một định hướng rất đúng đắn là thu hút đầu tư nước ngoài nhằm phát triển công nghiệp ôtô, một ngành kinh tế tổng hợp có giá trị cao. Để có một ngành Công nghiệp ôtô thật sự phát triển từ vạch xuất phát gần như là con số không, Chính phủ đã phải đưa ra chính sách bảo hộ sâu cho Công nghiệp ôtô, trong đó biểu hiện rõ nhất là chính sách thuế. Vậy là trong suốt quãng thời gian dài ngành ôtô được bảo hộ, ưu đãi.

Bảo hộ là chính sách phù hợp đối với bất kỳ ngành sản xuất nào có xuất phát điểm thấp, song với Công nghiệp ôtô, sự bảo hộ sâu đã vô hình trung bóp chặt thị trường. Đây chính là mâu thuẫn cơ bản dẫn đến sự phát triển bất cân đối giữa nhà sản xuất với thị trường khiến cho cả hai đều không thể phát triển. Đến khi cả nền kinh tế tham gia hội nhập toàn diện vào thị trường thế giới, những khiếm khuyết đã bộc lộ sâu sắc đòi hỏi phải có một cuộc “vượt vũ môn” để hoặc phát triển, hoặc phá sản.

Thực ra không ai hiểu rõ tình trạng hiện nay của ngành Công nghiệp ôtô như các nhà hoạch định chính sách của Bộ Công Thương. Song vấn đề là sau hơn một thập kỷ chịu “bóp mồm bóp miệng” lo cho công nghiệp ôtô, nếu bây giờ tuyên bố “phá sản”, thì thực ra không tiếc “thỏi vàng” đó bằng tiếc công chăm bẵm bấy lâu nay.

Thà một lần đau

Đó là quan điểm của nhiều chuyên gia kinh tế về câu chuyện ứng xử với ngành Công nghiệp ôtô. Theo quan điểm này, hãy để ngành ôtô tự “bơi” giữa biển lớn bằng chính sức mình cho dù rất có thể nó sẽ chìm nghỉm mãi mãi. Trong đó việc làm trước mắt là hãy để các hãng xe nội địa cạnh tranh trực tiếp với xe nhập khẩu.

Trong một cuộc trao đổi với báo giới gần đây, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh, cho rằng cần phải rà soát lại toàn bộ chính sách đối với Công nghiệp ôtô để từ đó hoạch định được chiến lược tổng thể, có được những giải pháp đồng bộ và hợp lý. Đặc biệt là giữa Bộ Tài chính và Bộ Công Thương phải có sự liên thông. (Hiện tại các chính sách đối với ngành ôtô giữa hai bộ này đang có những xung đột nhất định giữa một bên muốn tiếp tục bảo hộ, một bên muốn cắt giảm nhanh các chế độ bảo hộ để có được một thị trường ôtô thật sự phát triển).

Về phía Bộ Tài chính, trước sức ép của thị trường, đã có sự điều chỉnh về thuế suất thuế nhập khẩu đối với xe nhập khẩu nguyên chiếc sớm hơn lộ trình gia nhập WTO đến 4 năm nhằm qua đó gián tiếp giảm giá bán ôtô trong nước. Tuy nhiên, sau một khoảng thời gian khá dài từ ngày 8/8, giá ôtô sản xuất và lắp ráp trong nước vẫn chưa hề nhúc nhích. Lý do được các hãng ôtô  trong nước đưa ra là Bộ Tài chính chỉ giảm thuế nhập khẩu xe nguyên chiếc trong khi nếu để xe “nội” giảm giá thì phải giảm thuế nhập khẩu linh kiện, phụ tùng. Còn có một biện pháp khác để giảm giá xe “nội” là cắt giảm chi phí song theo đại diện một số hãng xe thì đây là “nhiệm vụ bất khả thi” bởi họ cũng đang phải chịu lỗ.

Trước tình thế này, đại diện Bộ Tài chính mới đây cũng đã hé lộ khả năng tiếp tục giảm thuế nhập khẩu xe nguyên chiếc nhằm tạo ra thế cạnh tranh mạnh mẽ giữa thị trường ôtô nhập khẩu với thị trường ôtô lắp ráp trong nước. Nếu khả năng này là hiện thực, gần như chắc chắn nhiều hãng xe trong nước sẽ phải có những chính sách bán hàng phù hợp nếu không muốn đánh rơi thị phần vào các nhà nhập khẩu.

Tất nhiên mỗi chính sách được đưa ra cũng đều phải có sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích quốc gia, lợi ích người tiêu dùng và lợi ích của các doanh nghiệp. Nhưng dù muốn dù không, ngành Công nghiệp ôtô cũng cần phải có một sự chuyển biến sâu sắc để thật sự là một ngành công nghiệp (sản xuất) và từ đó kéo theo hàng loạt ngành kinh tế khác phát triển (như công nghiệp phụ trợ, thị trường accessories, các dịch vụ liên quan đến ôtô…) chứ không chỉ là một ngành kinh tế làm thuê (lắp ráp) như hiện nay.

• Chiêu Quân – Hàn Ngọc