Từ ưu đãi CEPA đến chỗ đứng bền vững tại UAE

Từ ưu đãi CEPA đến chỗ đứng bền vững tại UAE
Hình ảnh minh hoạ.

CEPA tạo thêm lợi thế thuế quan cho hàng hóa Việt Nam tại UAE, nhưng ưu đãi thuế không đồng nghĩa với việc hàng hóa tự động tiếp cận được nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối. Từ thực tiễn thị trường, Thương vụ Việt Nam tại UAE khuyến nghị doanh nghiệp cần chuẩn bị đồng bộ về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật, đối tác và chiến lược hiện diện dài hạn để chuyển cơ hội từ Hiệp định thành đơn hàng và thị phần bền vững.

Ưu đãi thuế quan chưa đủ tạo lợi thế cạnh tranh

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang trở thành thị trường giàu tiềm năng đối với hàng hóa Việt Nam, không chỉ bởi nhu cầu nhập khẩu lớn mà còn nhờ vai trò trung tâm thương mại, trung chuyển hàng hóa của khu vực Trung Đông.

Đặc biệt, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) chính thức có hiệu lực từ ngày 3/2/2026 được kỳ vọng tạo thêm động lực để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng xuất khẩu, đa dạng hóa mặt hàng và nâng cao vị thế tại thị trường này.

Tuy nhiên, cơ hội từ CEPA cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực cạnh tranh, chất lượng sản phẩm và khả năng tiếp cận hệ thống phân phối. Trong bối cảnh UAE có mức độ mở cửa thương mại cao, phần lớn nhu cầu hàng hóa được đáp ứng từ nhập khẩu, lợi thế về thuế quan là điều kiện thuận lợi nhưng chưa đủ để hàng Việt tạo dựng chỗ đứng vững chắc.

Chia sẻ tại Tọa đàm “CEPA: Mở rộng thị phần hàng Việt tại UAE” do Báo Công Thương tổ chức ngày 16/11/2026, ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, cho biết hàng hóa Việt Nam hiện có nhiều lợi thế cạnh tranh tại thị trường này.

Trước hết, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam có tính bổ trợ cao đối với nhu cầu nhập khẩu của UAE. Năng lực sản xuất, xuất khẩu ngày càng được cải thiện, nguồn cung tương đối đa dạng, chất lượng sản phẩm từng bước nâng lên và khả năng cạnh tranh về giá ngày càng tốt hơn.

Trong đó, các mặt hàng nông sản như gạo, hồ tiêu, hạt điều, rau quả có nhiều triển vọng. Một số sản phẩm như chanh không hạt, thanh long đã tạo được vị thế đáng kể tại UAE và có khả năng tiếp cận những thị trường khác trong khu vực Trung Đông. Bên cạnh đó, thủy sản, dệt may, giày dép, điện tử và hàng tiêu dùng cũng là những nhóm hàng có tiềm năng mở rộng xuất khẩu.

Một lợi thế quan trọng khác là CEPA đã chính thức có hiệu lực, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan theo các cam kết của Hiệp định. Đây là yếu tố giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng cạnh tranh về giá so với sản phẩm cùng loại từ những quốc gia chưa có hiệp định thương mại tương ứng với UAE.

Cùng với đó, quan hệ hợp tác song phương Việt Nam - UAE ngày càng được củng cố, nhất là sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác toàn diện năm 2024. Vị trí địa lý và hệ thống cảng biển phát triển của UAE cũng tạo thuận lợi để hàng Việt không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại chỗ mà còn tiếp cận các thị trường Trung Đông thông qua hoạt động trung chuyển, tái xuất.

Dù vậy, theo ông Trương Xuân Trung, doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với sức ép cạnh tranh rất lớn từ các nhà cung cấp đến từ Ấn Độ, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều quốc gia khác. Đây đều là những thị trường có doanh nghiệp hiện diện lâu năm tại UAE, xây dựng được thương hiệu, chuỗi cung ứng và mạng lưới phân phối rộng khắp.

Trong khi đó, không ít doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế về marketing quốc tế, nhận diện thương hiệu, khả năng duy trì hệ thống phân phối và thiết lập quan hệ trực tiếp với các nhà nhập khẩu lớn. Nhiều sản phẩm vẫn được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô, gia công hoặc chưa có thương hiệu riêng. Điều này khiến giá trị gia tăng chưa cao, đồng thời hạn chế khả năng tiếp cận các hệ thống bán lẻ lớn tại UAE.

Bên cạnh sức ép cạnh tranh, chi phí logistics cũng là trở ngại đáng kể, nhất là trong bối cảnh tình hình xung đột tại Trung Đông có thể khiến cước vận tải và các chi phí liên quan gia tăng. Các yêu cầu về an toàn thực phẩm, chứng nhận Halal, bao bì và nhãn mác cũng đặt ra những tiêu chuẩn mà doanh nghiệp phải chủ động đáp ứng.

Như vậy, CEPA mở thêm cánh cửa về thuế quan, nhưng để bước qua cánh cửa đó, doanh nghiệp cần có năng lực cung ứng ổn định, sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn và phương thức tiếp cận thị trường chuyên nghiệp. Đây cũng là những điều kiện quyết định khả năng chuyển lợi thế từ Hiệp định thành các hợp đồng xuất khẩu thực chất.

Từ chất lượng đến chứng từ: Không để vướng rào cản khi vào thị trường

Từ thực tiễn hỗ trợ doanh nghiệp, ông Trương Xuân Trung cho rằng yêu cầu quan trọng hàng đầu là phải tìm được đối tác nhập khẩu phù hợp và có uy tín. Bởi dù sản phẩm có chất lượng tốt, doanh nghiệp tham gia nhiều hội chợ hay chương trình xúc tiến thương mại nhưng nếu không tìm được nhà nhập khẩu thì vẫn rất khó đưa hàng hóa vào thị trường UAE.

Việc lựa chọn đối tác cần được thực hiện thận trọng. Doanh nghiệp phải chủ động thẩm định, xác minh thông tin, đánh giá uy tín, năng lực tài chính và khả năng hợp tác của nhà nhập khẩu trước khi ký kết hợp đồng. Trong quá trình này, Thương vụ Việt Nam tại UAE có thể hỗ trợ xác minh thông tin đối tác, giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro trong giao dịch thương mại.

Sau khi xác định được đối tác, vấn đề tiếp theo là bảo đảm nguồn cung và chất lượng sản phẩm ổn định. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thực tế, có những doanh nghiệp cung cấp lô hàng đầu tiên với chất lượng tốt nhưng đến các lô tiếp theo lại không duy trì được chất lượng như cam kết. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp mà còn có thể tác động đến hình ảnh hàng hóa Việt Nam tại thị trường nhập khẩu.

Ông Trương Xuân Trung dẫn chứng, năm 2024, Thương vụ đã tiếp nhận phản ánh từ một số doanh nghiệp UAE liên quan đến dư lượng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật trong một số lô hàng gạo và chanh không hạt của Việt Nam vượt mức quy định. Khi phát hiện vi phạm, cơ quan chức năng sở tại có thể tăng cường kiểm tra đối với các lô hàng cùng loại, kéo theo chi phí và thời gian thông quan gia tăng.

Từ thực tế này, doanh nghiệp cần kiểm soát chất lượng ngay từ khâu nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến đóng gói và xuất khẩu, bảo đảm tính đồng đều giữa các lô hàng. Việc duy trì chất lượng không chỉ là điều kiện để đáp ứng hợp đồng mà còn là yếu tố xây dựng niềm tin, giúp doanh nghiệp giữ chân nhà nhập khẩu và phát triển quan hệ thương mại lâu dài.

Một yêu cầu quan trọng khác là chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định về nhãn mác, bao bì và thủ tục đăng ký sản phẩm. Theo ông Trương Xuân Trung, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn có thói quen sử dụng nhãn tiếng Anh khi xuất khẩu, trong khi hàng hóa thuộc diện áp dụng tại UAE phải đáp ứng yêu cầu ghi nhãn bằng tiếng Arab.

Trường hợp sản phẩm đã có bao bì tiếng Anh, doanh nghiệp cần phối hợp với nhà nhập khẩu để bổ sung nhãn tiếng Arab phù hợp. Các thông tin như tên sản phẩm, thành phần, ngày sản xuất, hạn sử dụng và những nội dung bắt buộc khác phải được thể hiện đầy đủ, chính xác theo quy định. Đây là yêu cầu tưởng chừng đơn giản nhưng nếu không chuẩn bị từ đầu, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi đưa sản phẩm vào hệ thống bán lẻ.

Đối với bao bì, UAE cũng có những quy định kỹ thuật nhằm bảo đảm vật liệu tiếp xúc với thực phẩm không gây ảnh hưởng đến chất lượng và an toàn sản phẩm, nhất là trong điều kiện khí hậu nóng của khu vực vùng Vịnh.

Đáng chú ý, việc ký được hợp đồng xuất khẩu và đưa hàng đến UAE không đồng nghĩa với việc sản phẩm có thể được bày bán ngay tại siêu thị. Tùy từng nhóm hàng, sản phẩm phải đáp ứng các yêu cầu về kiểm định, đăng ký và chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền. UAE có các hệ thống quản lý, đăng ký sản phẩm ở cấp liên bang và tại từng tiểu vương quốc. Doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với nhà nhập khẩu để hoàn thành những thủ tục cần thiết trước khi đưa hàng ra thị trường.

Đối với hàng công nghiệp, điện máy và các nhóm sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật riêng, doanh nghiệp cũng cần tìm hiểu quy định về chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy tương ứng.

Qua quá trình hỗ trợ doanh nghiệp, ông Trương Xuân Trung nhận thấy một số sai sót thường gặp là chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu ghi nhãn bằng tiếng Arab; nhầm lẫn về phạm vi công nhận của chứng nhận Halal, dẫn đến sử dụng chứng nhận không phù hợp với yêu cầu của thị trường UAE; chưa thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký sản phẩm trước khi phân phối.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp chưa bảo đảm tính thống nhất giữa thông tin trên chứng từ xuất khẩu với nhãn mác và hàng hóa thực tế. Những sai lệch này có thể gây khó khăn trong quá trình kiểm tra, thông quan.

Doanh nghiệp cũng cần lưu ý yêu cầu khai báo trước thông tin hàng hóa đối với các lô hàng vận chuyển bằng đường biển. Theo thông tin Thương vụ nắm được, UAE có quy định về việc cung cấp dữ liệu hàng hóa trước khi xếp hàng lên tàu. Vì vậy, doanh nghiệp và đơn vị vận chuyển cần kiểm tra, thực hiện đúng mốc thời gian khai báo theo quy định áp dụng.

Song song với việc đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, doanh nghiệp cần tận dụng đúng các cam kết ưu đãi thuế quan của CEPA. Muốn được hưởng ưu đãi, trước hết phải xác định đúng mã HS, tra cứu mức thuế và lộ trình cắt giảm thuế đối với từng mặt hàng, đồng thời đối chiếu quy tắc xuất xứ và chuẩn bị đầy đủ chứng từ chứng nhận xuất xứ phù hợp với quy định của Hiệp định.

Theo ông Trương Xuân Trung, doanh nghiệp cũng cần tìm hiểu văn hóa kinh doanh và tập quán thương mại tại UAE. Là quốc gia có những đặc trưng về văn hóa Hồi giáo, sự am hiểu, tôn trọng phong tục và xây dựng lòng tin trong quan hệ giao thương có ý nghĩa rất quan trọng. Muốn duy trì hợp tác lâu dài với nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối lớn, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm tốt mà còn phải thể hiện tính chuyên nghiệp, sự nhất quán và uy tín trong thực hiện các cam kết thương mại.

Ba giai đoạn đưa hàng Việt đứng vững tại UAE

Để giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn những cơ hội từ CEPA, Thương vụ Việt Nam tại UAE xác định hỗ trợ cung cấp thông tin, hướng dẫn thực thi Hiệp định và kết nối đối tác là những nhiệm vụ thường xuyên.

Trước hết, Thương vụ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp khai thác các cam kết ưu đãi thuế quan thông qua hướng dẫn tra cứu mức thuế theo mã HS, lộ trình cắt giảm thuế quan, quy tắc xuất xứ và chứng từ chứng nhận xuất xứ phù hợp. Đồng thời, Thương vụ hỗ trợ phân tích lợi thế cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam so với sản phẩm cùng loại từ các quốc gia khác, trong bối cảnh UAE đã ký kết nhiều hiệp định đối tác kinh tế toàn diện với các đối tác thương mại, trong đó có những quốc gia cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam.

Cùng với đó là hoạt động cung cấp thông tin thị trường, xác định những nhóm sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu. Các mặt hàng như gạo, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, rau quả, thực phẩm chế biến, thủy sản, hàng tiêu dùng và sản phẩm công nghiệp đều có những cơ hội nhất định.

Đáng chú ý, trong quá trình làm việc với hệ thống bán lẻ LuLu, Thương vụ ghi nhận nhu cầu nhập khẩu một số sản phẩm thủy sản của Việt Nam, trong đó có cá ngừ và tôm đông lạnh. Sau các hoạt động kết nối, đại diện LuLu tại Việt Nam cũng đã tiến hành khảo sát nguồn cung sản phẩm. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy hàng Việt có cơ hội tiếp cận trực tiếp những hệ thống phân phối lớn nếu đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, sản lượng và khả năng cung ứng.

Thương vụ cũng tăng cường kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp Việt Nam với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và hệ thống bán lẻ tại UAE. Các đoàn doanh nghiệp Việt Nam được hỗ trợ tham gia hội chợ, khảo sát thị trường, làm việc với những hệ thống bán lẻ như LuLu, West Zone và các đối tác phân phối khác. Qua đó, doanh nghiệp có điều kiện giới thiệu sản phẩm, tìm hiểu nhu cầu của nhà mua hàng và xác định những yêu cầu cần đáp ứng trước khi đưa hàng vào thị trường.

Một hoạt động kết nối đáng chú ý là diễn đàn doanh nghiệp do Thương vụ dự kiến phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại UAE và đối tác sở tại tổ chức ngày 17/11/2026. Theo danh sách đăng ký tại thời điểm diễn ra tọa đàm ngày 16/11, đã có hơn 100 doanh nghiệp Việt Nam đăng ký tham dự, phía UAE dự kiến có khoảng 40-50 doanh nghiệp. Diễn đàn được kỳ vọng tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước trực tiếp tìm kiếm đối tác, trao đổi nhu cầu và khả năng hợp tác thương mại.

Bên cạnh các hoạt động xúc tiến trực tiếp, Thương vụ đã xây dựng danh sách các nhà nhập khẩu, phân phối, bán buôn và bán lẻ tại UAE trong nhiều lĩnh vực, từ nông sản, thủy sản đến vật liệu xây dựng, đồ gỗ và điện tử. Những thông tin này được cung cấp thông qua các kênh thông tin của hệ thống Thương vụ để doanh nghiệp Việt Nam chủ động tìm kiếm và liên hệ đối tác.

Về dài hạn, Thương vụ đang phối hợp với các đối tác tìm kiếm cơ hội đưa sản phẩm Việt Nam vào những khu trưng bày, giới thiệu hàng hóa, đồng thời nghiên cứu khả năng phát triển kho hàng và trung tâm phân phối tại thị trường UAE. Nếu xây dựng được hệ thống kho bãi, trung tâm logistics và mạng lưới phân phối phù hợp, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ thuận lợi hơn trong việc cung ứng hàng hóa tại chỗ mà còn có thể mở rộng hoạt động sang các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).

Từ thực tiễn thị trường, ông Trương Xuân Trung khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam nên triển khai việc tiếp cận UAE theo ba giai đoạn, thay vì chỉ tập trung vào những đơn hàng xuất khẩu ngắn hạn.

Giai đoạn đầu tiên là thăm dò và kết nối. Doanh nghiệp cần tham gia các hội chợ chuyên ngành, đoàn giao thương, hoạt động xúc tiến thương mại để trực tiếp giới thiệu sản phẩm, tìm hiểu nhu cầu thị trường và tìm kiếm nhà nhập khẩu hoặc đại lý tại địa phương. Đây cũng là bước giúp doanh nghiệp nhận diện đối thủ cạnh tranh, đánh giá khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và xác định phân khúc khách hàng phù hợp.

Giai đoạn thứ hai là thâm nhập thị trường. Khi đã xác định được đối tác phù hợp, doanh nghiệp tiến hành ký kết hợp đồng với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối có sẵn hệ thống kho bãi, năng lực thực hiện thủ tục pháp lý, thông quan và mạng lưới tiêu thụ. Đây là bước quan trọng để đưa hàng hóa vào các kênh bán lẻ, hình thành đầu ra ổn định và từng bước tiếp cận hoạt động tái xuất sang thị trường thứ ba.

Giai đoạn cuối cùng là phát triển thị trường. Khi sản phẩm đã có chỗ đứng tương đối ổn định, doanh nghiệp cần kết hợp hệ thống bán lẻ hiện đại với thương mại điện tử, tăng cường quảng bá, mở rộng độ phủ và xây dựng nhận diện thương hiệu. Cùng với đó, cần chú trọng chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và duy trì chất lượng đồng đều để tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Có thể thấy, CEPA đang mở thêm dư địa cho hàng hóa Việt Nam tại UAE, song hiệu quả của Hiệp định không chỉ được đo bằng mức thuế suất ưu đãi mà còn bằng khả năng doanh nghiệp tìm được đối tác, duy trì đơn hàng, mở rộng hệ thống phân phối và xây dựng thương hiệu tại thị trường sở tại.

Theo ông Trương Xuân Trung, ưu đãi thuế quan chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp chủ động tìm hiểu thị trường, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, xây dựng được đối tác tin cậy và có chiến lược phát triển dài hạn. Đây cũng là điều kiện để hàng hóa Việt Nam không chỉ hiện diện tại UAE bằng những lô hàng riêng lẻ mà từng bước tạo dựng chỗ đứng vững chắc, khai thác hiệu quả vai trò cửa ngõ thương mại của UAE để mở rộng sang toàn khu vực Trung Đông và vùng Vịnh.

Trần Sơn