Từ tuyên truyền tại bờ đến ngăn chặn vi phạm IUU trên biển

Đưa pháp luật đến cảng cá, ngư trường

Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 được giao quản lý vùng biển rộng hơn 615.000km², kéo dài từ Cù Lao Xanh, tỉnh Gia Lai đến bờ Bắc cửa Định An, tỉnh Vĩnh Long. Đây là địa bàn rộng, hoạt động hàng hải, khai thác thủy sản diễn ra thường xuyên với số lượng phương tiện lớn, trong khi một số khu vực nằm gần đường phân định giữa Việt Nam với các nước. Đặc điểm đó đặt ra yêu cầu phải tổ chức lực lượng tuần tra liên tục, quản lý chặt hoạt động của tàu cá và kịp thời phát hiện nguy cơ vi phạm ngay từ khi phương tiện còn trong vùng biển Việt Nam.

Trên vùng biển được phân công quản lý, các vi phạm tiềm ẩn chủ yếu liên quan đến thiết bị giám sát hành trình, khai thác sai vùng, sai tuyến hoặc vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài. Một số tàu có thể mất kết nối, không duy trì hoạt động thiết bị VMS theo quy định, gây khó khăn cho việc theo dõi, kiểm soát hành trình.

Trước thực tế đó, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao nhận thức và phòng ngừa vi phạm từ cơ sở. Nội dung tuyên truyền tập trung vào trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng trong việc duy trì thiết bị VMS, chấp hành ranh giới trên biển và thực hiện đầy đủ thủ tục liên quan đến hoạt động khai thác.

Một trong những hình thức được triển khai là tổ chức các “Phiên tòa giả định” về hành vi vi phạm IUU tại những địa bàn ven biển. Kịch bản được xây dựng từ các tình huống điển hình trong thực tế, như tàu cá sang vùng biển nước ngoài khai thác trái phép, tháo hoặc làm mất tác dụng của thiết bị giám sát hành trình nhằm né tránh sự kiểm tra, kiểm soát. Thông qua quá trình xét hỏi, tranh luận và phân tích hậu quả pháp lý, chương trình giúp ngư dân nhận diện rõ hành vi vi phạm, trách nhiệm của những người liên quan cũng như tác động tiêu cực đối với uy tín ngành thủy sản Việt Nam.

Tại phiên tòa, những khó khăn liên quan đến lắp đặt, vận hành thiết bị VMS, đăng kiểm, cấp giấy tờ và chính sách hỗ trợ cũng được trao đổi, giải đáp trực tiếp. Ông Trần Văn Đức (60 tuổi, ngư dân phường Phước Thắng, Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, việc theo dõi tình huống được tái hiện giúp ông hiểu rõ hơn các quy định và hậu quả của hành vi khai thác hải sản trái phép. Ông sẽ tiếp tục nhắc nhở con, cháu chấp hành pháp luật, duy trì hoạt động thiết bị giám sát hành trình và không xâm phạm vùng biển nước ngoài để khai thác thủy sản. Cùng với các phiên tòa giả định, lực lượng Cảnh sát biển còn đến khu neo đậu tàu thuyền, âu tàu, bến cảng để cấp phát tài liệu, hướng dẫn thuyền viên nhận biết ranh giới và xử lý tình huống phát sinh trong quá trình hoạt động trên biển.

Ngăn nguy cơ vượt ranh giới từ sớm

Để nâng cao hiệu quả chỉ huy lực lượng chống khai thác IUU trên địa bàn rộng, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 đã thành lập Sở Chỉ huy phía trước sau khi được cấp có thẩm quyền đồng ý. Đảng ủy Sở Chỉ huy phía trước và các chi bộ tàu ban hành nghị quyết chuyên đề, phân công nhiệm vụ, trách nhiệm và biện pháp thực hiện đối với từng lực lượng, phương tiện. Sở Chỉ huy phía trước trực tiếp nắm tình hình, chỉ huy, điều phối các tàu bám sát khu vực được giao, duy trì tuần tra và kịp thời xử lý những tình huống phát sinh trên biển.

Đại tá Nguyễn Hồng Chuyên, Chính ủy Sở Chỉ huy phía trước cho biết, đơn vị xác định cụ thể nhiệm vụ cho từng lực lượng, từng tàu, đồng thời duy trì nghiêm chế độ trực và bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt. Trong thời gian thực hiện nhiệm vụ, lực lượng chức năng đã kiểm tra, kiểm soát kết hợp tuyên truyền trực tiếp cho 144 tàu cá với 1.011 thuyền viên. Qua hệ thống thông tin liên lạc nghề cá, đơn vị tổ chức 1.130 lượt tuyên truyền tới 643 tàu, với 4.434 lượt thuyền viên được tiếp cận thông tin. Việc kết hợp tuần tra với tuyên truyền giúp đưa quy định pháp luật đến với ngư dân ngay trên ngư trường, đồng thời phòng ngừa nguy cơ vi phạm trước khi tàu cá vượt khỏi ranh giới biển Việt Nam.

Thực tế cho thấy việc duy trì lực lượng trên biển đã giúp kịp thời phát hiện các phương tiện có dấu hiệu bất thường liên quan đến hành trình và hoạt động của thiết bị VMS. Lúc 0 giờ 05 phút ngày 23/8, Tàu 202 phát hiện ba tàu cá hoạt động cách đường phân định Việt Nam - Indonesia khoảng 7 hải lý về phía Bắc, có hướng di chuyển xuống phía Nam. Nhận định các phương tiện có nguy cơ vượt ranh giới sang vùng biển nước ngoài, Tàu 202 phối hợp với Tàu 216 và tàu dân quân thường trực BV-98308TS nhanh chóng tiếp cận, tổ chức kiểm tra.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện ba tàu cá có dấu hiệu vi phạm quy định liên quan đến việc lắp đặt, duy trì hoạt động của thiết bị giám sát hành trình. Tổ công tác đã lập biên bản, dẫn giải các phương tiện về cảng Hải đội 301 tại phường Phước Thắng, Thành phố Hồ Chí Minh để tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định; do vụ việc đang được làm rõ, cơ quan chức năng chưa đưa ra kết luận cuối cùng về hành vi và trách nhiệm của từng chủ tàu, thuyền trưởng.

Thời gian tới, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 tiếp tục phối hợp với các lực lượng, địa phương ven biển theo dõi hoạt động tàu cá, giám sát thiết bị VMS và cảnh báo sớm đối với phương tiện hoạt động gần ranh giới. Việc kết hợp tuyên truyền với kiểm tra, xử lý vi phạm được xác định là giải pháp quan trọng để bảo vệ ngư dân, ngăn tàu cá khai thác trái phép tại vùng biển nước ngoài và góp phần cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu.