Từ ngày 1/10/2026, thí điểm chế định luật sư công: Triển khai một thiết chế pháp lý mới trong khu vực nhà nước - Bài 3: ‘Bài toán’ kết nối nguồn lực pháp lý từ địa phương
(PLVN) - Từ Hà Nội, TP HCM đến Hải Phòng, quá trình chuẩn bị thí điểm chế định luật sư công (LSC) đang cho thấy một thực tế: nguồn nhân lực pháp lý là điều kiện cần, nhưng bài toán quan trọng hơn là lựa chọn đúng người, xác định đúng nhu cầu và tạo cơ chế để đội ngũ này được sử dụng phù hợp với từng vụ việc.
Từ nguồn nhân lực sẵn có đến những vụ việc cụ thể
Trước thời điểm Nghị quyết số 24/2026/QH16 về thí điểm thực hiện chế định LSC có hiệu lực - ngày 1/10/2026, các địa phương được lựa chọn thí điểm đã tích cực hoàn tất những phần việc cuối cùng. Mỗi nơi có đặc điểm khác nhau, song đều phải giải quyết đồng thời việc rà soát nguồn nhân lực và xác định nhu cầu sử dụng trong thực tế.
Tại Hà Nội, TP đã xây dựng kế hoạch triển khai với Sở Tư pháp làm đầu mối theo dõi, đôn đốc, đồng thời phối hợp rà soát nguồn nhân lực, nhu cầu sử dụng, thực hiện thủ tục về Chứng chỉ hành nghề LS, lập và quản lý danh sách, phối hợp bồi dưỡng nghiệp vụ và tổng hợp báo cáo. Cách chuẩn bị của Hà Nội đặt trọng tâm vào việc kết nối nguồn nhân lực với nhu cầu sử dụng. Sau bước rà soát, TP dự kiến tiếp tục phân loại người đủ điều kiện, có nhu cầu và có khả năng bố trí làm LSC; trong đó ưu tiên xác định nguồn nhân sự có thể triển khai trước.
Cùng với nhân sự, TP cũng xác định những nhóm vụ việc cần sử dụng LSC trong giai đoạn đầu, tập trung vào tố tụng hành chính, đất đai, đầu tư, giải phóng mặt bằng, các dự án lớn và những vụ việc pháp lý phức tạp. Việc xác định nhóm việc từ sớm giúp quá trình chuẩn bị nhân sự gắn với yêu cầu công việc thay vì chỉ dừng ở việc lập danh sách người đủ điều kiện.
Tại Hải Phòng, việc chuẩn bị cũng được triển khai theo hướng lấy nhu cầu thực tế làm cơ sở lựa chọn nhân sự. TP đã xác định các nhóm nhiệm vụ, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời gian và sản phẩm đầu ra; Sở Tư pháp tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ của các phòng, đơn vị.
Qua rà soát bước đầu, Hải Phòng có 152 người thuộc nguồn xem xét, trong đó 2 người thuộc Nhóm 1 và 150 người thuộc Nhóm 2. Nguồn nhân lực được tổng hợp từ Sở Tư pháp, Thanh tra TP, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Công an TP và một số UBND cấp xã. Hải Phòng cũng xác định việc bồi dưỡng cần gắn với những lĩnh vực có khả năng phát sinh nhiều vụ việc, trong đó có tố tụng hành chính, dân sự, thi hành án, khiếu nại, tố cáo, pháp luật đầu tư, thương mại, đàm phán, hòa giải, quản trị rủi ro pháp lý, bảo mật và đạo đức nghề nghiệp.
Quy mô nhu cầu đặt ra yêu cầu điều phối
Còn tại TP HCM, quá trình chuẩn bị cho thấy một vấn đề khác: khi nhu cầu sử dụng LSC phát sinh ở nhiều cơ quan, việc tổ chức và điều phối nguồn lực sẽ trở thành một khâu quan trọng của mô hình. TP đã xây dựng kế hoạch triển khai, trên cơ sở đó các sở, ban, ngành, UBND cấp xã và các cơ quan, đơn vị liên quan chủ động chuẩn bị. Việc rà soát được thực hiện trên diện rộng, đồng thời xác định các nhóm vụ việc có thể cần đến sự tham gia của LSC.
Các nhóm việc được TP tập trung rà soát bao gồm tranh chấp hành chính liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất, xử phạt; các dự án phát triển kinh tế - xã hội lớn; tranh chấp trong lĩnh vực đầu tư, thương mại, công pháp và tư pháp quốc tế; các vụ khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài cùng những công việc pháp lý thường xuyên khác của cơ quan, tổ chức. Việc nhu cầu tập trung ở nhiều nhóm lĩnh vực cũng cho thấy không phải nguồn nhân lực pháp lý nào cũng có thể đáp ứng mọi vụ việc. Vì vậy, một trong những yêu cầu đặt ra là phải có cách thức kết nối người có chuyên môn với vụ việc phù hợp.
Từ góc độ tổ chức, điều này đặt ra nhu cầu xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị có LSC. Khi một cơ quan không có người đáp ứng yêu cầu chuyên môn của vụ việc, nguồn lực từ cơ quan khác có thể trở thành một phương án hỗ trợ, thay vì để mỗi đơn vị tự xử lý trong phạm vi nhân sự của mình. Một vấn đề khác là quan hệ giữa nguồn lực LSC và nguồn lực pháp lý bên ngoài. Trong trường hợp phát sinh vụ việc phức tạp mà nguồn LSC chưa đáp ứng được, việc lựa chọn, ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề LS cũng được đặt ra theo quy định.
Từ Hà Nội, Hải Phòng đến TP HCM, cách chuẩn bị đang cho thấy các địa phương không chỉ quan tâm đến câu hỏi “có bao nhiêu người”, mà còn phải trả lời câu hỏi “những người đó sẽ được sử dụng vào đâu”. Đây là điểm quan trọng khi chế định LSC bước vào giai đoạn vận hành thực tế từ ngày 1/10/2026.
Hai năm thí điểm sẽ không chỉ là khoảng thời gian để hình thành đội ngũ, mà còn là quá trình tổ chức cách thức sử dụng nguồn lực pháp lý trong khu vực nhà nước. Việc xác định nhu cầu, phân công, phối hợp giữa các cơ quan và xử lý những vụ việc cần chuyên môn khác nhau sẽ là những vấn đề được đặt ra ngay từ những ngày đầu triển khai.
Ý kiến
* Giám đốc Sở Tư pháp TP HCM Nguyễn Thị Hồng Hạnh: Phải tạo điều kiện để LSC làm tốt “hai vai”
Điểm mới và cũng là yêu cầu lớn của chế định này nằm ở việc LSC phải thực hiện đồng thời hai vai: vừa là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người lao động trong khu vực nhà nước, vừa thực hiện công việc với tư cách LS. Vì vậy, cần có cơ chế để họ chủ động cân đối công việc, được bố trí thời gian phù hợp cho đào tạo, tập sự và hành nghề; đồng thời bảo đảm tính độc lập, liêm chính nghề nghiệp, trong đó có quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn bằng văn bản và từ chối tham gia vụ việc khi có xung đột lợi ích.
TP HCM cũng đề xuất sớm hoàn thiện hướng dẫn về vị trí việc làm, kinh phí, thủ tục cấp và quản lý chứng chỉ; xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, cơ sở dữ liệu dùng chung và quy trình thống nhất trong việc giới thiệu, phân công LSC, qua đó tạo điều kiện để đội ngũ này thực sự phát huy vai trò trong bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tài sản công và nâng cao chất lượng quyết định hành chính.
* PGS.TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội: Tạo điều kiện tối đa để viên chức tham gia thực hiện nhiệm vụ LSC
Đối với những viên chức của Trường đủ điều kiện làm LSC, với tính chất là đơn vị trực thuộc Bộ Tư pháp - cơ quan trực tiếp trình Chính phủ, trình Quốc hội về việc thực hiện chế định LSC, Nhà trường sẽ tạo điều kiện tối đa, bố trí công việc thuận lợi, phù hợp để viên chức tham gia thực hiện nhiệm vụ LSC, đồng thời bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn tại Trường. Giảng viên có thể thực hiện nhiệm vụ LSC vào những buổi không lên lớp; lịch giảng dạy cũng như công tác hành chính của giảng viên cũng có thể được điều chỉnh linh hoạt để bảo đảm thực hiện tốt nhất nhiệm vụ LSC khi được giao.
Ở đây cũng có những thuận lợi nhất định, bởi kiến thức chuyên môn trong hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại Trường rất phù hợp với lĩnh vực chuyên môn của LSC. Do đó, mặc dù đây là nhiệm vụ được giao thêm, việc tham gia làm LSC không phải là sự chia sẻ thời gian mang tính cơ học, mà hoàn toàn có thể được phối hợp hài hòa, cộng hưởng với thế mạnh của công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học pháp lý của giảng viên Nhà trường.
* Thạc sĩ, LS Phạm Văn Thảo, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hưng Thịnh Việt Nam, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS: Tiếp tục hoàn thiện một số vấn đề từ chính thực tiễn triển khai
Pháp luật hiện nay đã tạo được một hành lang pháp lý khá rõ cho việc thí điểm chế định LSC. Tuy nhiên, để chế định này thực sự đi vào cuộc sống, tôi cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện một số vấn đề từ chính thực tiễn triển khai.
Thứ nhất, cơ chế phân công và sử dụng LSC. Pháp luật cần tiếp tục làm rõ hơn nguyên tắc phân bổ thời gian, khối lượng công việc, mức độ ưu tiên giữa nhiệm vụ chuyên môn thường xuyên và nhiệm vụ LSC, để tránh tình trạng một người được giao quá nhiều việc nhưng lại phải chịu trách nhiệm đồng thời về tiến độ của cả hai lĩnh vực.
Thứ hai là bảo đảm tính độc lập về chuyên môn và cơ chế bảo lưu ý kiến. Theo tôi, trong thời gian thí điểm cần có quy trình thật rõ: trường hợp nào phải báo cáo, ai quyết định cuối cùng, trách nhiệm của người quyết định ra sao và ý kiến chuyên môn của LSC được lưu vào hồ sơ như thế nào.
Thứ ba là cơ chế phối hợp và tiếp cận hồ sơ, tài liệu. Tôi cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện quy trình phối hợp, thời hạn cung cấp và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị được yêu cầu, để LSC thực sự có đủ thông tin để bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước.
Thứ tư là chế độ bảo đảm nguồn lực và đánh giá hiệu quả hoạt động. Theo tôi, trong quá trình thí điểm cần xây dựng những tiêu chí đánh giá thực chất, chú trọng chất lượng tư vấn, khả năng phòng ngừa tranh chấp và kết quả bảo vệ quyền, lợi ích của Nhà nước, chứ không chỉ căn cứ vào số lượng vụ việc đã xử lý.
Cuối cùng, tôi cho rằng cần tổng kết thật kỹ giai đoạn thí điểm để có cơ sở hoàn thiện pháp luật lâu dài.
* LS Hoàng Hữu Phúc, Công ty Luật TNHH An Phước, Đoàn LS TP Hà Nội: Phát huy thế mạnh của mỗi bên trong những vụ việc cụ thể
Xuất phát từ đặc thù của mỗi chế định LS nên trong thời gian tới, nếu vụ việc có sự tham gia của cả LSC và LS bên ngoài thì theo tôi, phạm vi công việc, cơ chế phối hợp giữa hai chủ thể này nên được phân định dựa trên thế mạnh của mỗi bên. Chẳng hạn như LSC sẽ đảm nhận việc xây dựng hồ sơ tài liệu, nghiên cứu quy định, vận hành các quy định, để giải quyết vụ việc. Còn LS tư sẽ đảm nhận xây dựng phương án tranh tụng, trực tiếp tham gia tranh tụng tại Tòa án, trung tâm trọng tài…
Khi trực tiếp giải quyết vụ việc, nên có sự phân vai rõ ràng theo hướng LSC đảm nhận tư cách người đại diện theo ủy quyền của tổ chức mình đang công tác còn LS tư sẽ đảm nhiệm vai trò LS bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức đó.