Từ ngày 1/10/2026, thí điểm chế định luật sư công: Triển khai một thiết chế pháp lý mới trong khu vực nhà nước - Bài 2: Bắt đầu từ chọn đúng người, đúng việc

Sau khi Nghị quyết số 24/2026/QH16 của Quốc hội và Nghị định số 364/2026/NĐ-CP của Chính phủ được ban hành, công việc chuẩn bị cho giai đoạn thí điểm chế định luật sư công chuyển từ bước xây dựng khuôn khổ sang tổ chức thực hiện cụ thể. Những bước chuẩn bị này cho thấy việc thí điểm được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với nhu cầu công việc của từng cơ quan, thay vì tổ chức đội ngũ một cách đồng loạt.

Không chạy theo số lượng

Theo rà soát ban đầu của Cục Bổ trợ tư pháp, tại Bộ Tư pháp, các đơn vị cơ bản có nguồn nhân lực đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện hoặc có khả năng trở thành luật sư công. Nguồn nhân lực đáng chú ý tập trung tại Trường Đại học Luật Hà Nội, Học viện Tư pháp và Cục Quản lý thi hành án dân sự.

Tuy nhiên, phạm vi công việc có tính chất pháp lý phát sinh, dự kiến phát sinh trong năm 2026 lại tập trung chủ yếu ở hai đơn vị là Cục Quản lý thi hành án dân sự và Cục Pháp luật quốc tế và Giải quyết tranh chấp quốc tế.

Từ thực tế đó, phương án bước đầu được đặt ra là ưu tiên xây dựng đội ngũ luật sư công tại những đơn vị có nhu cầu trước, trong khi các đơn vị khác tiếp tục rà soát các vụ, việc thuộc phạm vi công việc của luật sư công để báo cáo, tổ chức thực hiện phù hợp. Cách tiếp cận này gắn việc hình thành đội ngũ với nhu cầu sử dụng thực tế của từng đơn vị.

Việc rà soát cũng không dừng ở việc xác định ai có đủ điều kiện, mà phải đặt trong mối tương quan với lĩnh vực chuyên môn và loại công việc mà cơ quan đang cần giải quyết. Đây là yếu tố quan trọng để khi chế định bắt đầu vận hành, người được lựa chọn có thể tham gia ngay vào những vụ việc phù hợp với năng lực.

Một yêu cầu khác là quy trình lựa chọn phải được thực hiện qua nhiều bước, từ rà soát, sàng lọc tại đơn vị đến báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Việc này nhằm bảo đảm danh sách luật sư công được hình thành trên cơ sở cả điều kiện pháp lý và yêu cầu thực tế của cơ quan sử dụng.

Tại Bộ Tư pháp, mục tiêu trước mắt được đặt ra là trong tuần đầu tháng 10/2026 phải có danh sách luật sư công được công bố. Việc triển khai có thể bắt đầu từ quy mô phù hợp với nhu cầu, sau đó tiếp tục rà soát, rút kinh nghiệm và điều chỉnh trong quá trình thí điểm.

Cùng với lựa chọn nhân sự, Bộ Tư pháp cũng tổ chức hội nghị triển khai với các cơ quan thực hiện thí điểm. Nội dung không chỉ giới thiệu Nghị quyết số 24/2026/QH16 và Nghị định số 364/2026/NĐ-CP, mà còn tập trung trao đổi những vấn đề có thể phát sinh trong thực tế, qua đó giúp các cơ quan có cách hiểu và tổ chức thực hiện thống nhất.

Một vấn đề khác cần được tính toán ngay trong giai đoạn đầu là khả năng sử dụng nguồn nhân lực giữa các đơn vị. Trong trường hợp một đơn vị phát sinh vụ việc nhưng chưa có người có chuyên môn phù hợp, việc phối hợp, điều phối nguồn lực giữa các đơn vị sẽ có ý nghĩa quan trọng, nhất là đối với những lĩnh vực pháp lý chuyên sâu.

Đào tạo, kinh phí phải đi trước một bước

Một trong những điều kiện quyết định khả năng vận hành chế định mới là đào tạo, bồi dưỡng. Đây là vấn đề được Học viện Tư pháp đặc biệt quan tâm.

Học viện đã chủ động phối hợp với Cục Bổ trợ tư pháp trong quá trình chuẩn bị chương trình đào tạo, bồi dưỡng luật sư công; mời các chuyên gia, bám sát quá trình xây dựng Nghị định hướng dẫn để chuẩn bị nội dung đào tạo, đồng thời nghiên cứu việc điều chỉnh chương trình luật sư hiện hành và xây dựng chương trình bồi dưỡng riêng.

Việc chuẩn bị chương trình không chỉ đặt ra yêu cầu về nội dung chuyên môn mà còn liên quan trực tiếp đến phương án tổ chức. Thời lượng khóa học, số lượng người tham gia, đội ngũ giảng viên, tài liệu và nguồn kinh phí đều phải được xác định để chương trình có thể triển khai đúng tiến độ.

Học viện cũng cần tính toán nguồn nhân lực của chính cơ sở đào tạo, trong đó có đội ngũ giảng viên cơ hữu và giảng viên thỉnh giảng. Đây là nguồn lực có thể tham gia thực hiện nhiệm vụ liên quan đến luật sư công tại các đơn vị của Bộ Tư pháp, đồng thời phải bảo đảm không ảnh hưởng đến nhiệm vụ đào tạo nghề luật sư.

Nếu người của 18 cơ quan, đơn vị thực hiện thí điểm cùng tham gia bồi dưỡng, số lượng người học có thể lên tới khoảng 200 người. Do đó, việc xác định cơ chế bảo đảm kinh phí cần được thực hiện sớm, trong đó làm rõ trách nhiệm của Bộ Tư pháp và các cơ quan, địa phương tham gia thí điểm.

Tại Bộ Tài chính, bên cạnh đào tạo, Bộ cũng đã đưa nội dung tuyên truyền, phổ biến, tập huấn về Nghị quyết số 24/2026/QH16 và các văn bản hướng dẫn vào kế hoạch triển khai trong năm 2026, năm 2027 và xuyên suốt thời gian thí điểm.

Song song với đó, Bộ Tài chính sẽ rà soát nguồn nhân lực, đánh giá nhu cầu sử dụng luật sư công theo từng nhóm vụ việc, lập danh mục các vụ việc dự kiến sử dụng và đề nghị Bộ Tư pháp cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư cho người đủ điều kiện. Kết quả rà soát dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2026 và được cập nhật định kỳ.

Khi phát sinh nhu cầu thực tế, Bộ Tài chính cũng tính tới phương án tuyển dụng luật sư, chuyên gia, nhà khoa học, luật gia có kinh nghiệm vào làm việc theo vị trí việc làm để thực hiện nhiệm vụ luật sư công.

Cùng với nhân lực, các khoản kinh phí cần bảo đảm cũng được đặt ra, gồm tuyên truyền, tập huấn, hỗ trợ luật sư công, bồi dưỡng theo vụ việc, chi phí gia nhập tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư, trang thiết bị, phương tiện làm việc và chi phí thuê tổ chức hành nghề luật sư trong trường hợp nguồn luật sư công chưa đáp ứng được vụ việc.

Tại Bộ Tư pháp, song song với nhân sự và đào tạo, một hệ thống hướng dẫn cũng đang được chuẩn bị. Cục Bổ trợ tư pháp được giao xây dựng tài liệu phổ biến, tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện và hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho các cơ quan thực hiện thí điểm. Học viện Tư pháp khẩn trương xây dựng nội dung bồi dưỡng và tổ chức đào tạo cho người đủ điều kiện. Bộ Tư pháp cũng dự kiến xây dựng chuyên trang trên Cổng thông tin điện tử để phổ biến, nâng cao nhận thức về chế định luật sư công, đồng thời tiếp nhận và giải đáp khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Như vậy, cùng với việc xác định nguồn nhân lực, giai đoạn chuẩn bị còn phải hoàn thiện những điều kiện để đội ngũ này có thể thực sự bắt tay vào công việc ngay khi chế định có hiệu lực. Từ lựa chọn nhân sự, đào tạo, kinh phí đến cơ chế hướng dẫn, mỗi khâu đều gắn với yêu cầu tổ chức thực hiện cụ thể. Nếu khâu lựa chọn quyết định ai tham gia, thì khâu đào tạo và bảo đảm điều kiện sẽ quyết định khả năng đội ngũ đó thực hiện nhiệm vụ trong thực tế. Đây cũng là những nội dung cần tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình thí điểm.

Ý kiến

* Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú: Không phải đăng ký là mặc nhiên trở thành luật sư công

Việc lựa chọn luật sư công phải được thực hiện thận trọng, thực chất, đặt yêu cầu về năng lực và kinh nghiệm lên trước số lượng. Trước hết, cần ưu tiên những người đã đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định và đã có thẻ luật sư; đồng thời phải chú trọng tính chuyên sâu, bởi lĩnh vực càng chuyên biệt thì phạm vi hoạt động càng cần được xác định phù hợp.

Các đơn vị cần nhận thức rõ đây không phải là một cơ chế nhằm giải quyết “chế độ” cho cán bộ. Công việc của luật sư công gắn với những vụ việc pháp lý cụ thể, đòi hỏi chuyên môn, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp. Vì vậy, việc một cá nhân đăng ký tham gia không đồng nghĩa với việc đương nhiên được lựa chọn. Bên cạnh các điều kiện theo quy định, cần có những tiêu chí đánh giá nội bộ để bảo đảm lựa chọn đúng người, đúng yêu cầu công việc.

Cục Bổ trợ tư pháp cần phối hợp với Vụ Tổ chức cán bộ rà soát danh sách nhân sự, báo cáo Bộ trưởng và Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ xem xét. Việc lựa chọn có thể bắt đầu từ một danh sách nhỏ, sau đó từng bước mở rộng trên cơ sở nhu cầu thực tế và chất lượng công việc. Mục tiêu là ngay trong tuần đầu tháng 10/2026 có thể công bố những luật sư công đầu tiên.

Điểm mấu chốt vẫn là chất lượng con người và chất lượng vụ việc. Đồng thời, việc triển khai phải thực chất, không lạm dụng chế định luật sư công như một cơ chế mang tính chất ưu đãi.

 

* Phó Giám đốc Học viện Tư pháp Nguyễn Thị Minh Hằng: Cần sớm thống nhất thời lượng, lộ trình và kinh phí đào tạo

Học viện đã đồng hành với Cục Bổ trợ tư pháp trong quá trình chuẩn bị triển khai thí điểm chế định luật sư công, đồng thời chủ động nghiên cứu, xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng phù hợp với yêu cầu mới.

Một trong những vấn đề cần lưu ý là cần tính toán ngay từ đầu về nguồn nhân lực thực hiện nhiệm vụ luật sư công tại chính Học viện Tư pháp. Bởi đội ngũ giảng viên cơ hữu và giảng viên thỉnh giảng của Học viện có thể tham gia thực hiện những nhiệm vụ liên quan đến luật sư công. Việc cơ quan trực tiếp đào tạo, bồi dưỡng luật sư lại không có sự chuẩn bị về đội ngũ luật sư công ngay từ đầu sẽ là khoảng trống cần được tính toán.

Bên cạnh nhân sự, vấn đề cấp thiết khác là chương trình đào tạo, bồi dưỡng. Học viện đã mời các chuyên gia, nghiên cứu Nghị định 364/2026/NĐ-CP và chuẩn bị các điều kiện chuyên môn để xây dựng chương trình. Bà Hằng cho rằng cần sớm thống nhất thời lượng, lộ trình và kinh phí để Học viện có thể hoàn thiện chương trình, tài liệu và triển khai đào tạo trong thời gian phù hợp với yêu cầu thí điểm.