Từ nay đến cuối năm El Nino sẽ tác động đến Việt Nam ra sao?

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, các trung tâm dự báo khí hậu lớn trên thế giới như NOAA, ECMWF, JMA, BoM, UKMO và tổ hợp dự báo CPC/IRI đều nhận định El Nino nhiều khả năng tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027 với xác suất trên 95%.

Các mô hình cũng cho thấy chỉ số Nino 3.4 sẽ tiếp tục tăng trong những tháng cuối năm, có khả năng đạt cực đại vào cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 trước khi suy yếu dần trong mùa xuân và chuyển về trạng thái trung tính vào khoảng giữa năm 2027.

Dự báo cho thấy El Nino có xác suất rất cao đạt cường độ từ trung bình đến mạnh, tương ứng với chỉ số Nino 3.4 từ +1,0°C đến dưới +2,0°C. Xác suất đạt mức này trong giai đoạn từ tháng 8 đến cuối năm 2026 khoảng 88-98%.

Đồng thời, khả năng El Nino phát triển lên mức rất mạnh (Nino 3.4 từ +2,0°C trở lên) tăng nhanh trong các tháng cuối năm và đạt khoảng 60-65% từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027.

Trên cơ sở các kết quả dự báo, El Nino được xác định là một trong những yếu tố khí hậu quy mô lớn chi phối thời tiết, khí hậu Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Xu thế nổi bật là nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, lượng mưa phân bố không đều và có xu hướng thiếu hụt theo mùa, dòng chảy trên nhiều lưu vực sông suy giảm, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ngay cả khi chịu tác động của El Nino vẫn cần đề phòng khả năng xuất hiện bão mạnh, mưa lớn cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ.

Trong nửa cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5°C. Các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện trên diện rộng và kéo dài hơn, đặc biệt tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ.

Từ tháng 8 đến tháng 11, nhiều khu vực có nhiệt độ trung bình cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-2,0°C. Xu thế này tiếp tục duy trì trong những tháng cuối năm và đầu năm 2027. Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ là những khu vực cần đặc biệt lưu ý do đồng thời chịu tác động của nhiệt độ cao, lượng mưa thiếu hụt, dòng chảy suy giảm và nhu cầu sử dụng nước gia tăng.

Tổng lượng mưa mùa mưa năm 2026 tại nhiều khu vực được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 10-30%, trong đó Nam Trung Bộ có thể thiếu hụt nhiều hơn. Tình trạng thiếu mưa chủ yếu tập trung vào giữa và cuối mùa mưa, ảnh hưởng đến khả năng tích nước của các hồ chứa trước mùa khô 2026-2027.

Tuy nhiên, lượng mưa cả mùa giảm không đồng nghĩa với việc rủi ro mưa lớn giảm. Dưới tác động của biến đổi khí hậu, vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa rất lớn trong thời gian ngắn, gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng nghiêm trọng, nhất là tại vùng núi Bắc Bộ, Trung Bộ, các khu vực có địa hình dốc và đô thị có hệ thống thoát nước hạn chế.

Trong các năm El Nino, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông thường thấp hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, những cơn bão hình thành vẫn có thể có cường độ mạnh, diễn biến phức tạp, quỹ đạo khó lường và gây thiệt hại lớn khi ảnh hưởng đến đất liền.

Mặt khác, dòng chảy trên nhiều hệ thống sông lớn được dự báo thấp hơn TBNN. Tình trạng thiếu hụt nguồn nước có khả năng xuất hiện tại các lưu vực sông thuộc Bắc Bộ, đặc biệt ở Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ trong mùa khô 2026–2027. Đây là yếu tố có ý nghĩa trực tiếp đối với cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, vận hành công trình thủy lợi, hồ chứa thủy điện và duy trì dòng chảy tối thiểu.

Nguy cơ thiếu nước có xu hướng gia tăng theo thời gian. Từ tháng 8–10/2026, một số khu vực có khả năng xuất hiện thiếu nước cục bộ hoặc khô hạn ở Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và một phần Thanh Hóa - Huế. Từ tháng 11–12/2026, nguy cơ hạn và thiếu nước tăng rõ tại các khu vực từ Thanh Hóa trở vào. Trong các tháng 01–5/2027, nguy cơ hạn hán, thiếu nước được dự báo ở mức cao đến rất cao tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, đồng thời có khả năng ảnh hưởng đến sản xuất vụ Đông Xuân, vụ Hè Thu, cây công nghiệp, hồ chứa và phát điện.

Xu thế khí tượng thủy văn ở Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 thể hiện ba nhóm tín hiệu chính

Thứ nhất: Nền nhiệt cao hơn TBNN và nắng nóng có khả năng kéo dài, làm gia tăng nhu cầu nước, nhu cầu điện, bốc thoát hơi và điều kiện bất lợi đối với nguy cơ cháy rừng. Tác động của nhiệt độ cao cần được đánh giá không chỉ theo giá trị nhiệt độ mà còn theo thời gian kéo dài, phạm vi không gian, đối tượng phơi bày và khả năng chống chịu của từng lĩnh vực.

Thứ hai: Lượng mưa có xu hướng thiếu hụt theo mùa, dòng chảy suy giảm, làm tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước, suy giảm hồ chứa và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nguy cơ này có khả năng tích lũy trong mùa khô 2026–2027, đặc biệt nếu El Nino duy trì đến giữa năm 2027 hoặc mùa mưa năm 2027 đến muộn.

Thứ ba: Mặc dù bão và áp thấp nhiệt đới có thể ít hơn TBNN, vẫn cần duy trì cảnh báo đối với bão mạnh, mưa lớn cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ. Đây là yêu cầu cần thiết để tránh thiên lệch trong công tác phòng, chống thiên tai và không đồng nhất El Nino với một nhóm hiểm họa duy nhất.

Cường độ và thời gian duy trì của El Nino vẫn còn bất định. Mức độ ảnh hưởng tại Việt Nam còn phụ thuộc vào phân bố mưa, trạng thái nguồn nước đầu mùa khô, dòng chảy trên các lưu vực liên tỉnh và xuyên biên giới, dung tích và chế độ vận hành hồ chứa, thủy triều, nhu cầu sử dụng nước, đối tượng phơi bày, mức độ dễ bị tổn thương và năng lực ứng phó.

Ngoài ra, theo chuỗi số liệu quan trắc và phân tích ENSO trong hơn 70 năm qua, Việt Nam đã chịu ảnh hưởng của nhiều sự kiện El Nino với cường độ và đặc điểm khác nhau. Các đợt 1982–1983, 1997–1998 và 2015–2016 được đánh giá là các sự kiện El Nino rất mạnh, với dị thường nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 duy trì trên +2,0°C trong nhiều tháng liên tiếp. Gần đây nhất, El Nino 2023–2024 đạt cường độ mạnh với giá trị cực đại của Nino 3.4 xấp xỉ +2,0°C, thấp hơn năm 2015–2016 nhưng diễn ra trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu ở mức cao kỷ lục. Diễn biến và tác động của từng sự kiện có sự khác biệt đáng kể theo thời gian, không gian và điều kiện nguồn nước.

Gần đây nhất, El Nino 2023–2024 đạt dị thường cực đại Nino 3.4 khoảng +2,0°C. Nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn TBNN từ 0,5–1,5°C; một số thời đoạn tại Bắc Bộ và Trung Bộ cao hơn từ 1,0–3,0°C, có nơi vượt 4,0°C. Dòng chảy tại Trung Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ thiếu hụt đáng kể. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm và cao hơn TBNN, nhưng mức thiệt hại thấp hơn giai đoạn 2015–2016.