Từ Lương Xâm đến hẹn…

Náo nức ngày hội truyền thống

Từ năm 2008, lễ hội Từ Lương Xâm được tổ chức ở quy mô cấp quận. Quận Hải An đứng ra tổ chức các hoạt động chính của lễ hội với nhiều cải tiến, mở rộng và nâng cao chất lượng. Tuy nhiên, ở chiều sâu của một lễ hội văn hóa truyền thống, đây vẫn là một lễ hội làng còn gần như nguyên vẹn với những ý nghĩa tâm linh được người dân gìn giữ, nâng niu.

Bên cổng tam quan của Từ Lương Xâm – di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia của quận Hải An, tôi gặp nhiều bà lão tay dắt cháu, miệng bỏm bém nhai trầu với khuôn mặt và nụ cười tươi rói. Những bé tuổi mầm non trên vai kiệu của cha mẹ, trong tay dắt của ông bà, người thân; những thanh thiếu niên trong các làng Lương Xâm, Hạ Đoạn, Xâm Bồ… náo nức mong chờ giờ tế lễ. Lúc ấy vẫn chưa đến giờ tế, các đội rước vẫn đang trên đường từ các linh từ quanh vùng đi về phía Từ Lương Xâm.

Khu vực tổ chức lễ hội trước Từ Lương Xâm rộng hàng nghìn mét vuông. Ghế ngồi kê gần kín. Phần còn lại dành dựng cây đu, sân bóng, sân khấu biểu diễn văn nghệ, khu để xe phục vụ du khách…

Như thông lệ, từ sáng sớm ngày 16 tháng Giêng, các đoàn tế, rước của các phường tiến hành rước từ các linh từ đến hội. Đoàn rước dẫn đầu rước về “Từ Cả” làm lễ nghi tế lễ. Trước ngày lễ hội, các hoạt động tế lễ trang nghiêm được cử hành như lễ mộc dục, rước văn, cáo yết, rước. Năm nay, có 3 đoàn rước được chuẩn bị cho lễ hội của làng Lương Xâm, làng Xâm Bồ (phường Nam Hải) và làng Hạ Đoạn (phường Đông Hải 2) thay cho 3 làng rước năm 2008 của các phường Đằng Hải, Đông Hải, Nam Hải. Trong tiếng trống hội rạo rực, rộn rã, đoàn rước của làng Lương Xâm (phường Nam Hải) làm chủ rước tiến vào sân Từ Lương Xâm. Đội múa lân mở đường biểu diễn những màn vờn, lượn, nhảy múa bắt mắt. Dẫn đầu là đội cờ hội, tiếp đến là các nam thanh niên với hàng chục chiếc cọc Bạch Đằng màu nâu sẫm có sơn trắng ở đầu. Rồi dần dần, các mâm lễ của các gia đình, dòng họ, phường bát âm, đội tế nữ, đội rước bát biểu, long đình, lọng lụa vàng, kiệu sơn son thiếp vàng lần lượt được đưa vào trong Từ Lương Xâm, tập hợp kín trong khuôn viên bên trong, song song hai bên các ban thờ chính. Các đội rước đều có lọng che, có long đình và kiệu rước trang nghiêm. Âm thanh réo rắt từ các thanh la, phách… trên tay các nữ tế càng tôn thêm không gian lễ hội trong di tích Từ Lương Xâm linh thiêng.

Năm nào cũng vẫn nghi thức ấy, vẫn đủ các đội tế, phường bát âm, bát biểu, vẫn các lọng che và kiệu rước, long đình…, nhưng dường như người dân và du khách luôn náo sức chờ đợi để tham gia lễ tế mỗi năm một đông hơn. Sự thành kính, mong mỏi và hạnh phúc bừng trên từng gương mặt người dân và du khách thập phương. Trẻ già, lớn bé, gái trai…tất cả có mặt và mong muốn có được một chút ít đóng góp trong ngày lễ của nơi họ sinh sống. Và điều thiêng liêng hơn, họ muốn được thể hiện tấm lòng và sự tôn kính với Đức Ngô Vương Quyền. Niềm tự hào được sinh ra, lớn lên hoặc trưởng thành ở vùng đất linh thiêng này hiện rõ trong từng cử chỉ, hành động.

Đến hẹn

Bà Quy tay bế cháu nhỏ chưa đầy 2 tuổi reo lên chỉ tay ra phía con đường nhỏ trước cửa từ: “Các đội rước về rồi!” Rồi bà quay sang con dâu và con trai đứng bên nói như reo: “Mẹ bế cháu chui qua kiệu, các con thả tiền công đức lên kiệu rước nhé!” Các bà bế cháu nhỏ gần bà Quy cũng hối hả chuẩn bị tiền lẻ công đức để thả lên các kiệu rước lần lượt vào trong khuôn viên Từ Lương Xâm. Theo quan niệm của những gia đình có con nhỏ, các cháu được bế chạy qua dưới kiệu rước sẽ gặp nhiều may mắn, khỏe mạnh và dễ nuôi. Các cháu nhỏ ở lứa tuổi tiểu học cũng được bố mẹ dắt tay chạy qua để mong có sức khỏe và học giỏi. Các kiệu rước trong lễ hội thường được coi là rất linh thiêng, bởi người dân quan niệm, các quan hiển thánh đang ngồi trên đó chứng kiến con cháu tổ chức lễ tế tưởng nhớ tới mình. Vì  vậy, gia đình nào có con nhỏ cũng thu xếp công việc, thời gian để được dự lễ, để được bế con chui qua kiệu. Càng chui nhiều kiệu càng tốt và đủ các kiệu thì càng may mắn.

Lễ hội Từ Lương Xâm không chỉ được người dân địa phương mong mỏi bởi những yếu tố tâm linh như thế. Còn vì có nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa trong phần hội kéo dài 3 ngày (từ 16 đến 18 tháng Giêng). Những ngày này, người dân trong vùng tham gia các trò chơi dân gian như đu xuân, chọi gà, đấu cờ, đập niêu… Nhân dân cả vùng như cùng thức trắng 3 đêm với những hoạt động văn hóa-văn nghệ truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc, để sau lễ hội lại bắt tay vào lao động, sản xuất, học tập với nguồn sinh khí mới.

Linh Chi