Từ làng quê đến Silicon Valley và mùa xuân mới của trí tuệ Việt
Giữa làn sóng AI đang định hình lại thế giới, TS. Trần Việt Hùng, nhà sáng lập Got It và MathGPT.ai tại Thung lũng Silicon trở thành biểu tượng của thế hệ trí thức Việt hôm nay: không phải sống ở đâu, mà làm được gì cho đất nước.
Nếu chậm, cánh cửa cơ hội lớn sẽ đóng lại
Hùng Trần, người Việt nổi bật tại Thung lũng Silicon, nơi hội tụ vốn lớn, hạ tầng công nghệ tối ưu và đội ngũ nhân lực tinh hoa nhất thế giới, nhưng tỷ lệ thành công vẫn chỉ khoảng 10%. Với startup Việt, cơ hội còn mong manh hơn rất nhiều. Thế nhưng suốt nhiều năm qua, Got It, nền tảng kết nối người dùng với các chuyên gia hàng đầu toàn cầu do TS. Trần Việt Hùng sáng lập vẫn bền bỉ mở rộng, liên tục tăng trưởng và thu hút người dùng khắp thế giới.
Sinh năm 1980 tại xã Giao Thủy (tỉnh Ninh Bình), Trần Việt Hùng lớn lên cùng niềm tin rằng tri thức có thể mở ra những con đường mà hoàn cảnh không thể đóng lại. Sau khi tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, suất học bổng VEF danh giá đưa anh sang Mỹ làm nghiên cứu sinh Khoa học Máy tính.
Khi đặt chân đến Mỹ, Hùng chưa từng nghĩ đến khởi nghiệp, càng không nghĩ mình sẽ trở thành người sáng lập của một startup được kỳ vọng đạt mức vốn hóa tỷ USD tại Silicon Valley. Vậy nhưng năm 2011, từ những thử nghiệm rất nhỏ, hơn 400 giao dịch gia sư thực hiện hoàn toàn thủ công, Hùng và người bạn Mỹ gốc Việt đã tạo nên một nền tảng kết nối việc học thời 4.0. Tutor Universe, sau này đổi tên thành Got It, dần trở thành công ty có trụ sở chính tại Silicon Valley và chi nhánh tại Việt Nam, Hàn Quốc, Ấn Độ.
Và anh đã làm được điều mà ít người Việt có thể làm được trong thập niên trước: sáng lập một startup về AI trong giáo dục tại Silicon Valley, huy động hơn 50 triệu USD, đạt Top 2 App Store Mỹ, tuyển dụng nhân sự từ các “gã khổng lồ” công nghệ và xây dựng thành công mô hình vận hành Việt - Mỹ kết hợp.
Năm 2025 đánh dấu sự bùng nổ mạnh mẽ của AI tạo sinh. Ở Silicon Valley, TS.Hùng chứng kiến những biến chuyển chóng mặt: Có những công ty chỉ có một nhân viên là con người, còn lại toàn bộ “nhân sự” là AI. Những startup muốn gọi vốn bắt buộc phải có AI là thành phần cốt lõi. Nghề kỹ sư phần mềm từng “hot như lửa” nay nhiều sinh viên ra trường vẫn không tìm được việc, vì AI lập trình nhanh hơn, ít lỗi hơn, rẻ hơn. “Đó là một cuộc thay đổi chưa từng có trong lịch sử loài người”, anh chia sẻ.
Hùng cho rằng, chính sự dịch chuyển ấy lại mở ra cho Việt Nam một cơ hội hiếm có. Lần đầu tiên, một cuộc cách mạng công nghệ lớn diễn ra khi chúng ta đã sẵn sàng, có nhân lực, có tinh thần đổi mới, có cộng đồng trí thức Việt toàn cầu và có quyết tâm của Chính phủ. “Cơ hội này sẽ không lặp lại. Nếu chậm vài năm, cửa sẽ khép”, Hùng nhận định.
Để Việt Nam trở thành điểm sáng AI của thế giới?
Dù sống và làm việc tại Mỹ, nhưng Hùng chưa từng tách mình khỏi dòng chảy trí thức Việt. Từ nhiều năm trước, anh đã thu hút cộng đồng trí thức người Việt toàn cầu với những dự án dành cho Việt Nam. Hùng cho rằng, một người Việt may mắn được tiếp cận tri thức quốc tế thì điều tự nhiên nhất chính là mang điều đó về, chia sẻ với thế hệ sau. Tinh thần ấy thể hiện rõ trong hai dự án lớn: STEAM for Vietnam và AI for Vietnam.
Theo đó, STEAM for Vietnam là lớp học xuyên biên giới do người Việt toàn cầu đứng lớp. Từ một ý tưởng nhỏ, STEAM for Vietnam trở thành tổ chức phi lợi nhuận đào tạo lập trình và AI cho hàng trăm nghìn trẻ em và giáo viên Việt. Mô hình Online Merge Offline cho phép kỹ sư tại Google, Meta, Apple… giảng dạy trực tiếp cho học sinh Việt qua lớp học cuối tuần... Điều từng được xem là “bất khả thi” nay đã trở thành bình thường.
Đặc biệt, tháng 5/2025, chỉ trong 60 ngày, dự án STEAM for Vietnam phối hợp cùng tỉnh Điện Biên hoàn thành “Trận Điện Biên Phủ AI”, đào tạo kỹ năng AI cho 100% giáo viên toàn tỉnh. Điện Biên trở thành địa phương đầu tiên trên thế giới phổ cập kỹ năng AI cho lực lượng giáo viên, một dấu mốc có ý nghĩa không chỉ về giáo dục mà cả về niềm tin.
Không có dữ liệu, không thể có AI. Với triết lý đó, Hùng cùng cộng sự tại Silicon Valley thành lập AI for Vietnam để xây dựng bộ dữ liệu tiếng Việt mở, toàn diện và chất lượng cao. ViGen đang được triển khai cùng NIC và Meta để tạo nền tảng cho thế hệ AI hiểu sâu sắc tiếng Việt, từ ngữ nghĩa đến văn hóa. Đây chính là “viên gạch đầu tiên” để Việt Nam có thể tạo ra mô hình AI của riêng mình.
Trở lại câu chuyện của STEAM for Vietnam, TS. Hùng cho biết chương trình gần như không có đối thủ bởi những người tham gia đều là các chuyên gia xuất sắc, thường nhận mức lương 500.000 - 700.000 USD mỗi năm, những người mà bản thân anh cũng không thể thuê. Nhưng họ vẫn sẵn lòng đồng hành, giảng dạy, chia sẻ vì có “tấm lòng lớn” vừa giỏi chuyên môn, vừa tử tế.
Trong không khí những ngày giáp Tết, mùa của đoàn tụ, của trở về và của hy vọng, câu chuyện của Hùng Got It càng trở nên lay động. Đó không chỉ là hành trình từ một làng quê nhỏ đến thung lũng Silicon, mà là hành trình đưa tri thức trở về, gieo hạt để mùa xuân trí tuệ của Việt Nam đến sớm hơn như chính khát vọng cháy bỏng của Trần Việt Hùng. “Chúng ta có sẵn sàng đi cùng nhau để biến Việt Nam thành điểm sáng AI của thế giới hay không?”.
TS. Trần Việt Hùng: “Got It, STEAM for Vietnam hay bản thân tôi làm những việc này thật ra không phải chuyện “trở về” theo nghĩa to tát”... Đơn giản vì tôi thấy việc đó có ích cho xã hội. Ở đâu cũng được, thế giới giờ phẳng rồi, nhất là ngành công nghệ, không có biên giới. Đừng đặt nặng chuyện ở hay về; hãy nghĩ xem mình có thể giúp được ai, làm điều gì cho những người kém may mắn hơn. Việc lớn hay nhỏ đều đáng làm, miễn là có ý nghĩa”.