TỪ ĐỔI MỚI TỔ CHỨC BỘ MÁY ĐẾN NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHỤC VỤ NHÂN DÂN: NHÌN TỪ LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT CƠ ĐỘNG - Bài 2: Nhận diện “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

> Bài 1: ĐỔI MỚI TỔ CHỨC BỘ MÁY PHẢI BẮT ĐẦU TỪ YÊU CẦU PHỤC VỤ NHÂN DÂN

Từ thay đổi tổ chức đến thay đổi phương thức phối hợp

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm thay đổi cách tổ chức, phân định và giải quyết nhiều công việc quản lý nhà nước ở địa phương. Trong lĩnh vực an ninh, trật tự, yêu cầu đặt ra là bảo đảm lãnh đạo, chỉ huy, điều hành không bị gián đoạn; thông tin từ cơ sở được tiếp nhận và xử lý kịp thời; những vụ việc vượt quá chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn hoặc thẩm quyền của một đơn vị được chuyển đến đúng đầu mối. Việc thay đổi cơ cấu hành chính không tự động tạo ra phối hợp hiệu quả nếu quy trình, trách nhiệm và phương thức trao đổi thông tin chưa được điều chỉnh tương ứng.

Đối với CSCĐ, quan hệ phối hợp với Công an cấp xã có ý nghĩa thiết thực bởi lực lượng Công an cơ sở có điều kiện tiếp xúc thường xuyên với địa bàn, người dân và các biến động đời sống; trong khi CSCĐ có chức năng, lực lượng, phương tiện và năng lực chuyên biệt để thực hiện các nhiệm vụ theo quy định. Hai bên cần bổ sung cho nhau trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, không thay thế hoặc làm thay công việc thuộc thẩm quyền của nhau. Sự phối hợp phải được tổ chức thường xuyên, có kế hoạch và có cơ chế trao đổi thông tin, chứ không chỉ hình thành khi xảy ra tình huống phức tạp.

Trong thực tiễn, các vấn đề như tụ tập đông người, tranh chấp kéo dài, vụ việc tập trung đông người gây rối an ninh, trật tự, tình huống đột xuất, bất ngờ hoặc yêu cầu bảo vệ mục tiêu có thể liên quan đến nhiều cơ quan. Cách xử lý phù hợp cần bắt đầu từ đánh giá đúng tính chất vụ việc, xác định được lực lượng chủ trì, phạm vi nhiệm vụ, phương thức liên lạc và điều kiện bảo đảm. Việc huy động CSCĐ phải căn cứ với chức năng, thẩm quyền và chỉ đạo hợp pháp của cấp có thẩm quyền; đồng thời chú trọng phòng ngừa, đối thoại, vận động và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Một khó khăn có thể phát sinh trong giai đoạn chuyển đổi là sự chưa đồng đều về nhân lực, cơ sở vật chất, hạ tầng thông tin và kinh nghiệm xử lý công việc giữa các địa bàn. Khối lượng nhiệm vụ của cấp cơ sở tăng lên trong khi cán bộ cần thời gian để thích nghi với quy trình mới. Nếu đầu mối phối hợp chưa rõ hoặc dữ liệu chưa được chia sẻ theo quy định, thông tin có thể bị chậm, trùng lặp hoặc không đầy đủ, ảnh hưởng đến khả năng dự báo và tổ chức lực lượng.

Một hạn chế khác là phối hợp đôi khi còn thiên về trao đổi văn bản, thiếu kiểm tra thực chất việc thực hiện; phương án phối hợp có thể chưa được cập nhật sau khi địa bàn, tổ chức hoặc điều kiện giao thông thay đổi. Nếu chỉ đánh giá bằng số cuộc họp, số kế hoạch hoặc số lượt tuần tra, kiểm soát, số lượt bảo vệ các mục tiêu, các vấn đề như thời gian phản hồi, chất lượng thông tin, khả năng xử lý kiến nghị và mức độ an toàn của hoạt động phối hợp sẽ chưa được phản ánh đầy đủ.

Những “điểm nghẽn” trên cần được xác minh qua tổng kết ở từng đơn vị, không nên mặc nhiên coi là tình trạng giống nhau ở mọi khu vực, địa bàn. Việc nhận diện hạn chế phải đi cùng phân tích nguyên nhân: do quy định chưa rõ, điều kiện bảo đảm còn thiếu, kỹ năng cán bộ chưa đáp ứng hay do tổ chức thực hiện chưa nghiêm. Phân biệt đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn giải pháp phù hợp, tránh chỉ yêu cầu tăng cường trách nhiệm mà không tháo gỡ các điều kiện thực tế.

Cần thiết lập cơ chế phối hợp rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm

Để giải “bài toán” này, trước hết, cần rà soát và cập nhật quy chế phối hợp giữa CSCĐ với Công an cấp tỉnh, Công an cấp xã và cơ quan liên quan theo đúng quy định hiện hành. Quy chế cần xác định đầu mối liên lạc, phương thức thông báo, nguyên tắc trao đổi và bảo vệ thông tin, trách nhiệm của từng bên, trình tự đề xuất hỗ trợ và cơ chế chỉ huy trong từng loại tình huống. Những nội dung thuộc thẩm quyền của cấp nào phải được xác định rõ, tránh tạo ra khoảng trống trách nhiệm hoặc yêu cầu lực lượng thực hiện vượt quá chức năng.

Tiếp đó, cần tổ chức giao ban, trao đổi thông tin và diễn tập phù hợp với đặc điểm địa bàn; lựa chọn các tình huống giả định có tính thực tiễn để kiểm tra khả năng liên lạc, huy động, phân công và phối hợp. Sau mỗi hoạt động, các bên cần đánh giá điều làm được, điểm chưa phù hợp và biện pháp khắc phục, thay vì dừng ở báo cáo hoàn thành. Dữ liệu phục vụ phối hợp phải được quản lý, chia sẻ theo đúng thẩm quyền và quy định bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân.

Đặc biệt, phối hợp hiệu quả phải gắn với thái độ tôn trọng Nhân dân. Trong xử lý vụ việc, lực lượng chức năng cần giải thích rõ căn cứ và yêu cầu hợp pháp, hạn chế tác động không cần thiết đến sinh hoạt bình thường, đồng thời tiếp nhận phản ánh để kịp thời chấn chỉnh. Sự hiện diện của CSCĐ cần thể hiện tính kỷ luật, chuyên nghiệp và trách nhiệm; qua đó góp phần củng cố niềm tin, tăng khả năng phòng ngừa từ cộng đồng và tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng quản trị địa bàn.

Ông Cồ Như Dũng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Giảng Võ, Hà Nội:

Từ thực tiễn quản lý địa bàn, tôi cho rằng cơ chế phối hợp phải được xây dựng trên nguyên tắc rõ đầu mối chỉ huy, rõ nhiệm vụ, rõ trách nhiệm, rõ phương án xử lý và rõ cơ chế thông tin. Đặc biệt, sự phối hợp phải được chuẩn bị từ trước, chứ không chỉ hình thành khi có tình huống xảy ra. Chính quyền phường thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn, chủ động nắm tình hình dân sinh, điều phối các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền và huy động các nguồn lực tại chỗ theo quy định. Công an cơ sở giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, nắm tình hình, phòng ngừa, phát hiện và xử lý các vấn đề về an ninh, trật tự theo chức năng, nhiệm vụ. Cảnh sát cơ động phát huy vai trò là lực lượng chuyên trách, cơ động, có khả năng xử lý các tình huống phức tạp về an ninh, trật tự, hỗ trợ giải quyết các vụ việc theo chức năng và phương án được cấp có thẩm quyền chỉ đạo. Các lực lượng quân sự, y tế, phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và các tổ chức ở cơ sở phối hợp theo từng tình huống cụ thể.

Theo tôi, yếu tố quyết định để sự phối hợp thực sự hiệu quả không chỉ nằm ở quy chế hay phương án trên giấy, mà ở sự thống nhất trong nhận thức, sự chủ động trong hành động và trách nhiệm đến cùng của từng lực lượng. Mỗi lực lượng phải hiểu rõ chức năng của mình, đồng thời nắm được cách phối hợp với lực lượng khác; người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra và chịu trách nhiệm về phần việc thuộc thẩm quyền.

Đối với chính quyền phường Giảng Võ, chúng tôi xác định bảo đảm an ninh, trật tự là nhiệm vụ thường xuyên, gắn chặt với chất lượng phục vụ Nhân dân và hiệu quả quản trị địa bàn. Khi chính quyền nắm chắc tình hình, Công an cơ sở chủ động tham mưu, Cảnh sát cơ động sẵn sàng hỗ trợ theo chức năng và các lực lượng phối hợp nhịp nhàng, chúng ta sẽ hình thành được thế chủ động trong mọi tình huống, không để phát sinh khoảng trống trong quản lý, không để người dân thiếu điểm tựa khi có sự cố. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xử lý tốt các vụ việc đã xảy ra, mà quan trọng hơn là phòng ngừa từ sớm, từ xa, giữ vững môi trường an toàn, ổn định để người dân yên tâm sinh sống và phát triển.

Anh Vương Tất Thành, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ kiêm Bí thư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh xã Hương Sơn, Hà Nội: “Sự phối hợp chặt chẽ giúp giải quyết các vấn đề ngay từ khi mới phát sinh”

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sự phối hợp giữa chính quyền cấp xã, lực lượng Công an, Cảnh sát cơ động và các tổ chức đoàn thể có ý nghĩa hết sức quan trọng, nhất là khi cấp xã trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước và giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Hiện nay các vấn đề về an ninh, trật tự ngày càng đa dạng, phức tạp. Để phòng ngừa, phát hiện và xử lý hiệu quả, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt về chuyên môn, nghiệp vụ; chính quyền địa phương thực hiện trách nhiệm quản lý, chỉ đạo; các tổ chức đoàn thể phát huy thế mạnh trong tuyên truyền, vận động nhân dân. Lực lượng Cảnh sát cơ động tham gia thực hiện nhiệm vụ theo chức năng, thẩm quyền và sự điều động của cấp có thẩm quyền. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp các lực lượng chủ động nắm tình hình, kịp thời phát hiện những nguy cơ và giải quyết các vấn đề ngay từ khi mới phát sinh, không để hình thành những vụ việc phức tạp.

Đối với tổ chức Đoàn, nhiệm vụ trọng tâm là phát huy vai trò trong giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của thanh, thiếu niên. Đây là giải pháp có ý nghĩa phòng ngừa lâu dài, nhất là trong bối cảnh thế hệ trẻ đang chịu nhiều tác động từ môi trường xã hội và không gian mạng.

(Còn tiếp)