Từ cửa biển Đồ Sơn nhìn lại dấu ấn văn hóa biển thời dựng nước

Phường Đồ Sơn - vùng cửa biển quan trọng phía Đông Bắc châu thổ Bắc Bộ

Phát biểu khai mạc, ông Lê Quốc Tiến, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đồ Sơn cho biết, nhiều nghiên cứu gần đây đã cho thấy tiến trình dựng nước của cư dân Việt cổ không chỉ gắn với nền văn minh nông nghiệp vùng châu thổ sông Hồng mà còn có mối liên hệ mật thiết với hệ thống sông ngòi, cửa biển và không gian ven biển.

Theo ông Tiến, nghiên cứu văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương không phải là mở rộng một chủ đề bên lề, mà là bổ sung một chiều cạnh quan trọng nhằm nhận diện đầy đủ hơn quá trình hình thành quốc gia đầu tiên và bản sắc văn hóa Việt Nam.

“Biển cần được nhìn nhận như một thành tố hữu cơ trong tiến trình dựng nước và phát triển của dân tộc Việt Nam. Hội thảo hôm nay nhằm xây dựng cơ sở khoa học phục vụ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị tín ngưỡng thờ Đức Tổ phụ Lạc Long Quân, Quốc mẫu Âu Cơ; đồng thời góp phần làm rõ vai trò của cư dân vùng biển trong thời đại Hùng Vương”, ông Lê Quốc Tiến nhấn mạnh.

Phường Đồ Sơn, với vị thế là vùng cửa biển quan trọng phía Đông Bắc châu thổ Bắc Bộ, Đồ Sơn từ lâu là nơi giao thoa giữa văn hóa nông nghiệp và văn hóa biển, giữa giao lưu, khai mở và bảo vệ lãnh thổ. Không gian văn hóa nơi đây còn lưu giữ nhiều lớp trầm tích lịch sử, tiêu biểu là quần thể chùa - tháp Tường Long, các lễ hội truyền thống của cư dân biển cùng hệ thống tín ngưỡng dân gian đặc sắc.

Ông Lê Quốc Tiến bày tỏ kỳ vọng hội thảo sẽ tiếp tục làm rõ vị trí của văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương; mối quan hệ giữa truyền thuyết, tín ngưỡng và các bằng chứng lịch sử, khảo cổ học; đồng thời khẳng định vai trò của Hải Phòng - Đồ Sơn trong không gian văn hóa biển quốc gia, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản phục vụ phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản.

Đồ Sơn, không gian hội tụ của văn hóa Tiên Rồng

Tại hội thảo, Hòa thượng Thích Thanh Vân trình bày tham luận “Nét đặc trưng con cháu Tiên Rồng tại vùng xứ Đông - cảng biển Đồ Sơn ngày nay”, nhấn mạnh giá trị trường tồn của truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ trong đời sống văn hóa dân tộc.

Theo Hòa thượng Thích Thanh Vân, hình ảnh “50 người con lên núi, 50 người con xuống biển” không chỉ là huyền thoại về nguồn gốc dân tộc mà còn phản ánh tư duy mở đất, khai phá biển cả và xây dựng cộng đồng của người Việt từ buổi đầu dựng nước.

“Dẫu ở miền núi hay miền biển, tất cả vẫn chung một cội nguồn, chung một dòng máu và chung một vận mệnh. Chính từ huyền thoại ấy mà người Việt gọi nhau bằng hai tiếng ‘đồng bào’, thể hiện ý thức cộng đồng sâu sắc đã trở thành sức mạnh nội sinh của dân tộc qua hàng nghìn năm lịch sử”, Hòa thượng Thích Thanh Vân khẳng định.

Theo Hòa thượng, nếu hình tượng “lên núi” gắn với việc gìn giữ cội nguồn và bảo vệ non sông thì hình tượng “xuống biển” lại mở ra tư duy hướng biển, khai phá biển, làm chủ biển và giao lưu với thế giới. Điều đó cho thấy ngay từ huyền thoại lập quốc, biển đã hiện diện như một phần không thể tách rời của không gian văn hóa Việt Nam.

Đánh giá về vai trò của Đồ Sơn trong dòng chảy văn hóa dân tộc, Hòa thượng Thích Thanh Vân cho rằng đây là vùng đất hội tụ tiêu biểu giữa văn hóa núi và biển, giữa truyền thống và hiện đại. Từ những lễ hội ngư dân, tín ngưỡng thờ thần biển đến các di tích lịch sử, văn hóa và Phật giáo, tất cả đã góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng cửa biển xứ Đông.

Đặc biệt, Hòa thượng nhấn mạnh việc xây dựng Đền thờ các Anh hùng dân tộc Việt Nam - Quốc Tổ Vọng Từ trong khuôn viên chùa - tháp Tường Long là sự kết nối hài hòa giữa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc với tinh thần tri ân, báo ân trong Phật giáo.

“Việc tôn trí Quốc Tổ Lạc Long Quân, Quốc mẫu Âu Cơ và các Vua Hùng trong không gian Phật giáo không chỉ giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn tiền nhân mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, lan tỏa tinh thần ‘đồng bào’ trong đời sống hôm nay”, Hòa thượng Thích Thanh Vân cho biết.

Cũng tại hội thảo, các nhà khoa học tập trung thảo luận về vai trò của văn hóa biển trong thời đại Hùng Vương; các bằng chứng khảo cổ học liên quan đến quá trình cư trú, khai thác biển của cư dân Việt cổ; giá trị của hệ thống tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Lạc Long Quân, Âu Cơ trong không gian văn hóa biển; cũng như định hướng phát huy các giá trị di sản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Nhiều ý kiến cho rằng việc nghiên cứu văn hóa biển không chỉ giúp nhận diện sâu sắc hơn về cội nguồn dân tộc mà còn góp phần bồi đắp lòng yêu nước, nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Các tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ sở khoa học cho việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa biển, đồng thời góp phần xây dựng Đồ Sơn trở thành điểm nhấn văn hóa - tâm linh đặc sắc của khu vực duyên hải Đông Bắc và của cả nước.