Tự chủ giáo dục đại học ở Việt Nam: Bao giờ hết nửa vời?

(PLO) - Hội nghị tổng kết Nghị quyết 77 NQ/CP về thí điểm tự chủ ở các cơ sở giáo dục đại học vừa qua đã xác định phương hướng, đề xuất với Chính phủ để xây dựng các chính sách, hành lang pháp lý để gỡ các nút thắt đang cản trở quá trình tự chủ đại học tại Việt Nam.
Ngân sách sẽ căn cứ vào đầu ra (ảnh minh họa). Ngân sách sẽ căn cứ vào đầu ra (ảnh minh họa).

Còn nhiều tranh cãi

Sau 3 năm triển khai thí điểm tự chủ, đến nay đã có 23 cơ sở giáo dục đại học (GDĐH) công lập thực hiện tự chủ. Trong đó có 12 cơ sở có thời gian tự chủ trên 2 năm, 11 trường có thời gian tự chủ dưới 2 năm. Mô hình thí điểm tự chủ bước đầu được đánh giá tích cực. Các cơ sở GDĐH được lựa chọn thí điểm đã có những thành tựu nhất định trong việc thu hút người học và bảo đảm nguồn thu, được xã hội công nhận. 

Tuy nhiên, trong thời gian thực hiện đã bộc lộ nhiều bất cập, như Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ đã nêu, trong đó chính sách, pháp luật về tự chủ chưa đồng bộ, bất cập; cơ chế quản lý theo chế độ Bộ chủ quản không còn phù hợp. Các cơ sở GDĐH được giao thí điểm tự chủ vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tự chủ đại học, chưa chuẩn bị tốt các điều kiện để thực hiện tự chủ. Năng lực quản trị đại học của nhiều trường chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra, đặc biệt là cơ chế đảm bảo tính công khai, minh bạch cũng như nâng cao trách nhiệm giải trình với các bên liên quan chưa hiệu quả (hiện vẫn còn 4 trường thí điểm tự chủ nhưng chưa thành lập Hội đồng trường)... Trong khi đó, theo nội dung Nghị quyết 77, Chính phủ cho phép 12 cơ sở GDĐH thí điểm thực hiện tự chủ trong các lĩnh vực: Tự chủ về đào tạo và NCKH (còn gọi là tự chủ về học thuật); Tự chủ về tổ chức bộ máy, nhân sự; Tự chủ về tài chính.

Hiện có 6 bất cập được nhóm nghiên cứu của ĐH Kinh tế quốc dân đưa ra, đó là: thiếu quy định và định nghĩa cụ thể về tự chủ và quyền của các trường đại học trong việc xác định quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của trường; nhiều quy định, văn bản pháp lý chưa thay đổi kịp để hỗ trợ các trường đại học tự chủ; các trường chưa rõ thẩm quyền được tự chủ của mình; tính thiếu đồng bộ, thống nhất và khả thi trong hệ thống các văn bản pháp quy, cơ chế, chính sách về thực hiện tự chủ đại học; việc giao quyền tự chủ đối với GDĐH mới chỉ thực hiện trong phạm vi thí điểm, chưa trở thành yêu cầu cấp thiết với các trường; điều kiện tự chủ mới chỉ tiếp cận chủ yếu từ góc độ về tài chính chưa tính đến năng lực chuyên môn và năng lực tổ chức quản lý của các cơ sở đào tạo.

Đặc biệt, vấn đề tổ chức quản trị tại các cơ sở giáo dục thí điểm vẫn còn nhiều tranh cãi. Cơ quan chủ quản, hội đồng trường hay công tác tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục tại các trường tự chủ còn chưa thống nhất về ý tưởng và quá trình thực hiện làm ảnh hưởng tới hiệu quả tự chủ.

Hội đồng trường được xác định là cực kỳ quan trọng trong quá trình tự chủ nhưng đến nay vẫn còn nhiều trường chưa thành lập được. Nguyên nhân là do sự thiếu đầy đủ và chưa rõ ràng trong cơ chế chính sách; mối quan hệ giữa Đảng ủy, Hội đồng trường, Ban giám hiệu chưa rõ ràng; các cơ quan chủ quản chưa quyết liệt trong việc thành lập Hội đồng trường; cơ cấu, tỷ lệ thành phần chưa hợp lý; hoạt động của Hội đồng trường còn mang tính hình thức.

Không còn phải bàn tự chủ hay không…

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh, tự chủ đại học không phải chờ đến Nghị quyết 77 mới nhắc đến mà trước đó hàng chục năm đã được nói rồi. Vì vậy, trước ý kiến băn khoăn của nhiều trường đại học về thời gian thí điểm tự chủ đại học sắp kết thúc, có nên làm tiếp hay dừng lại? Phó Thủ tướng khẳng định, thời điểm này không phải bàn có cần tự chủ hay không mà là phải làm, phải ban hành các văn bản chính thức để tiếp tục làm tiếp, nếu chưa kịp ban hành văn bản mới để tháo gỡ vướng mắc thì tiếp tục cho các trường làm như hiện nay. Điều tối quan trọng là tất cả các trường, đầu tiên là các trường tự chủ phải có một bộ quy tắc ứng xử giống bộ luật của trường, được thông qua tập thể cán bộ, giảng viên nhà trường và phải được Hội đồng trường thông qua thành cơ sở để thực hiện giám sát nội bộ và giải trình trách nhiệm với xã hội, Phó Thủ tướng đề nghị.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định, tự chủ ĐH là một thuộc tính cần thiết của ĐH thế giới. Chúng ta không còn sự lựa chọn nào khác là phải thực hiện tự chủ ĐH có tính đặc thù của Việt Nam, nhưng về cơ bản phải theo quy luật phát triển GDĐH thế giới.

Đối với chính sách liên quan đến các trường ĐH tự chủ, Phó Thủ tướng nhắc đến hình ảnh “1 khóa, 2 chìa và 4 nấc”. “Nấc 1 là trường không được tự chủ chút nào, nhà nước bao cấp hết thì khóa rất chặt. Nấc 2 cho trường tự chủ một phần chi thường xuyên, khóa sẽ mở ra thêm một chút. Nấc 3 là trường tự chủ toàn bộ chi thường xuyên thì nới ra chút nữa. Phải đợi đến khi tự chủ toàn bộ, kể cả chi đầu tư và chi thường xuyên mới cho tự chủ hoàn toàn. Tuy nhiên, đó là nấc 4 chứ không phải đã được “tháo” hết khóa đó ra. Còn 2 chìa, một chìa là của cơ quan quản lý nhà nước; chìa thứ 2 là cơ quan chủ quản”. Để “tháo khoá”, Phó Thủ tướng cho rằng, cần hiểu đúng về tự chủ là tự quản, tự trị. Tự chủ trước hết là về chuyên môn, học thuật trong giảng dạy và nghiên cứu. Bỏ can thiệp hàng ngày, có tính hành chính, áp đặt vào trong nội bộ các trường ĐH. Từ đó xác định các quyền về bộ máy, nhân sự, bao gồm cả thành lập, bổ nhiệm, miễn nhiệm, chế độ đãi ngộ.

Liên hệ đến thực tế nhiều trường ĐH tiên tiến trên thế giới, có kinh phí từ ngân sách nhà nước nhưng vẫn tự chủ, Phó Thủ tướng nhấn mạnh tự chủ tài chính là được tự chủ về thu, chi theo quy định pháp luật.

Theo đó, có 4 loại thu mà các trường có là từ nguồn tài trợ, học phí, nguồn thu từ các loại phí theo quy định Nhà nước và nguồn từ ngân sách nhà nước. Trước đây, nguồn ngân sách cấp theo đầu vào, tính số biên chế, hay tính số chỉ tiêu đăng ký mà không quan tâm, không phụ thuộc vào chất lượng đầu ra. Bây giờ nguồn ngân sách nhà nước phải giao theo nhiệm vụ, theo đặt hàng và căn cứ vào chất lượng đầu ra. Các trường thực hiện tự chủ vẫn còn ngân sách nhà nước, nhưng điều quan trọng là đổi mới cách cấp và cách sử dụng ngân sách cho hiệu quả để mục đích cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục ĐH, đào tạo nhân lực chất lượng cao cho đất nước. 

Uyên Na
Cùng chuyên mục
Ảnh minh họa

Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh: Giảm quy mô đầu tư, sao vẫn tăng thời gian thu phí?

(PLVN) -  Góp ý với báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, một số bộ, ngành đề nghị UBND tỉnh Cao Bằng làm rõ vì sao dự án điểu chỉnh giảm quy mô đầu tư tới 71km, tăng 1.580 tỷ đồng phần vốn góp của Nhà nước; nhưng thời gian hoàn vốn thu phí vẫn đề xuất tăng thêm 7 năm?

Đọc thêm

Bi kịch “nạn nhân trở thành tội phạm” ở Bình Phước và các quyết định cần xem lại

Bi kịch “nạn nhân trở thành tội phạm” ở Bình Phước và các quyết định cần xem lại
(PLVN) - Xuất phát từ việc mất trộm, hai vợ chồng ông Phạm Thanh Bình đã yêu cầu người thực hiện việc trộm cắp phải bồi thường thiệt hại mà không tố cáo hành vi trộm cắp đến cơ quan chức năng. Việc làm này đã khiến vợ chồng ông bị truy tố về tội “Cưỡng đoạt tài sản” và phải đi tù, trong khi người phải lĩnh án đáng lẽ là người thực hiện hành vi trộm cắp.

Dự án Khu nhà ở cao tầng Eden - Thuận An tạm ngừng thi công do chủ đầu tư không có tiền trả nợ nhà thầu

Dự án khu nhà ở cao tầng Eden- Thuận An tạm ngừng thi công do Chủ đầu tư không có tiền trả nợ. Ảnh: Mỵ Châu
(PLVN) -  Theo lãnh đạo đơn vị nhà thầu thi công là Công ty cổ phần Hà Gia An và Xí nghiệp xây dựng số 4 thuộc Công ty cổ phần Xây dựng số 5, đến nay 2 đơn vị này đã tạm ngừng thi công tại dự án Khu nhà ở cao tầng Eden - Thuận An do chủ đầu tư Công ty TNHH Kim Đại Dương  không thanh toán các khoản nợ cho 2 bên đơn vị này.

Hà Nội: Ai chịu trách nhiệm khi để chủ đầu tư vi phạm về quản lý sử dụng đất tại khu chung cư 170 Đê La Thành

Hà Nội: Ai chịu trách nhiệm khi để chủ đầu tư vi phạm về quản lý sử dụng đất tại khu chung cư 170 Đê La Thành
(PLVN) - Đai diện Sở TN&MT thành phố Hà Nội khẳng định, việc để Công ty Cổ phần đầu tư dầu khí Toàn Cầu vi phạm về công tác quản lý đô thị, sử dụng đất tại dự án đầu tư xây dựng nhà hỗn hợp và hạ tầng kỹ thuật trường học tại 170 Đê La Thành  là trách nhiệm của người đứng đầu UBND quận Đống Đa và Chủ tịch UBND phường Ô Chợ Dừa.

Kiểm tra mỏ đá không phép sau phản ánh của PLVN

Xe chở vật liệu từ một mỏ đá trái phép.
(PLVN) -  Sau khi PLVN có bài “Cận cảnh mỏ đá trái phép tại Sơn La” phản ánh hoạt động khai thác đá trái phép tại bản Bon, xã Mường Chiên và bản Le, xã Pá Ma Pha Khinh (huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La); UBND huyện đã thành lập tổ kiểm tra vào cuộc xác minh sự việc.

Sơn La: Cựu Chủ tịch UBND huyện nhiều năm kêu oan

Ông Lường Văn Định.
(PLVN) -  Nhiều năm qua, ông Lường Văn Định, cựu Chủ tịch UBND huyện Quỳnh Nhai (tỉnh Sơn La) có đơn gửi các cơ quan chức năng cho rằng việc ông bị các cấp tòa án tuyên phạt 30 tháng tù về tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” là oan.

Tiền Giang: Hi hữu vụ gán nhà đất trả nợ rồi “phản tố” đòi lại

Sau khi cấn đất và nhà để trừ nợ, bà Liên ký hợp đồng thuê nhà đất với bà Chi.
(PLVN) - Cấn trừ nhà đất để trả nợ cho con trai và ngân hàng; sau đó ký hợp đồng thuê lại nhà để ở nhưng không trả tiền thuê, bị kiện đòi giao nhà thì “phản tố” đòi lại nhà. Vụ kiện hi hữu xảy ra tại huyện Chợ Gạo, Tiền Giang khiến bà Võ Thị Kim Chi (SN 1965, ngụ ấp Thuận Phong B, Tân Mỹ Chánh, Mỹ Tho, Tiền Giang) cho rằng phải khốn khổ suốt 3 năm qua.

Quảng Ninh: Chậm giải quyết vụ chiếm giữ đất trái phép tại Dự án đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả

Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch phường Quang Hanh (bên phải) trao đổi với báo chí ngày 29/4.
(PLVN) - Mặc dù dự án đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả nằm trên phần đất của hộ gia đình bà Phạm Thị Nhẫn, Tường Thị Hà, đồng thời dự án này đi vào sử dụng từ đầu năm 2022 nhưng đến nay khu đất này vẫn bị nhiều người ngang nhiên chiếm giữ, chính quyền chậm giải quyết sự việc.

Cận cảnh mỏ đá trái phép tại Sơn La

Bóc cả mảng núi để khai thác đá trái phép tại bản Bon (Mường Chiên, Quỳnh Nhai).
(PLVN) - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Chiên Lừ Văn Toản xác nhận việc khai thác đá của đơn vị doanh nghiệp trên là không được cấp phép. Hiện nay, trên địa bàn xã cũng không có mỏ đá nào được cấp phép khai thác. Theo ông Toản, hoạt động khai thác đá tại đây đã diễn ra hơn một tháng qua. Xã đã xuống kiểm tra nhưng phía Cty có ý kiến “xin phép khai thác tận dụng một ít”.

Làm Quốc lộ 13C qua Khu Bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai: Đề xuất bị giới chuyên gia phản đối quyết liệt

Kiểm lâm khu bảo tồn Đồng Nai tuần tra, bảo vệ rừng.
(PLVN) - Tỉnh Bình Phước vừa đề xuất xây cầu Mã Đà và mở QL13C kết nối với Đồng Nai xuyên qua vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Nhiều chuyên gia, nhà khoa học và UBND tỉnh Đồng Nai đã lên tiếng phản đối đề xuất này.

Kỳ án “lướt cọc” nhà đất ở Đà Nẵng: Sao CQĐT lại “phân xử” cả chuyện ai được thừa kế?

Căn nhà 27 đã được bà Châu thỏa thuận mua lại, đặt cọc 3 tỷ cho ông Nam trước khi nhận cọc 2,5 tỷ để bán cho bà Luận.
(PLVN) -  Như PLVN phản ánh, KLĐT số 40 ngày 03/05/2022 của Cơ quan CSĐT Công an TP Đà Nẵng cho rằng bị can Huỳnh Thị Châu (SN 1975, ngụ 48 Nguyễn Văn Huyên, Cẩm Lệ) lừa đảo chiếm đoạt 2,5 tỷ tiền “đặt cọc” của bà Cao Thị Thúy Luận (SN 1982, ngụ quận Thanh Khê) khi thỏa thuận mua bán căn nhà 27 Lê Vĩnh Huy (quận Hải Châu). KLĐT này bị đánh giá có một số điểm chưa phù hợp, “lấn sân” tòa án.

Nguyên Phó Chủ tịch xã bị tố tự ý “cắt” đất của dân

Phần diện tích đất đã được cấp Giấy chứng nhận cho con ông Thực.
(PLVN) -  Cho rằng nguyên Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Trung, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định đã lợi dụng chức quyền làm sai trong quá trình nhận chuyển nhượng đất của gia đình, một công dân địa phương đã có đơn tố cáo gửi các cơ quan có thẩm quyền.

Phú Yên: Nghi án san gạt đất rừng sản xuất để... phân lô, bán nền

Cán bộ chức năng kiểm tra hiện trạng khu đất.
(PLVN) -  Một mảnh đất trồng lúa và một phần đất có diện tích cấp đất ở cho người dân ở khu phố Trường Xuân (thị trấn Chí Thạnh, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên) đã được cán bộ chức năng ở Chí Thạnh “hô biến” thành đất rừng, rồi tiếp tục tách thửa thành nhiều diện tích đất sử dụng riêng.