Từ 16/4, áp dụng Điều lệ mới cho Quỹ khoa học - công nghệ

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hệ thống Quỹ

Bộ Khoa học và Công nghệ mới ban hành Thông tư số 17/2026/TT-BKHCN quy định Điều lệ mẫu áp dụng cho Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND cấp tỉnh. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 16/4/2026.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc ban hành Thông tư là nhiệm vụ được giao tại Thông báo kết luận số 17-TB/CQTTBCĐ ngày 29/12/2025 của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thực tiễn cho thấy, Điều lệ mẫu ban hành kèm theo Thông tư số 03/2015/TT-BKHCN đã bộc lộ nhiều hạn chế. Hoạt động của các Quỹ chưa đồng đều, chủ yếu tập trung vào cho vay từ vốn điều lệ, trong khi các chức năng như tài trợ, bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ nâng cao năng lực khoa học và công nghệ chưa phát huy hiệu quả.

Bên cạnh đó, cơ chế cho vay còn thiếu hấp dẫn do lãi suất ưu đãi thấp, chưa thu hút được các tổ chức tín dụng tham gia; nhiều Quỹ thiếu nhân lực chuyên môn về tài chính - tín dụng, dẫn đến hạn chế trong triển khai. Tổ chức bộ máy tại một số địa phương còn mỏng, hoạt động kiêm nhiệm, thiếu tính chuyên nghiệp.

Đặc biệt, trong bối cảnh Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 và các văn bản hướng dẫn đã có nhiều thay đổi, việc tiếp tục áp dụng điều lệ cũ không còn phù hợp, gây lúng túng trong tổ chức thực hiện.

Việc ban hành Thông tư 17 vì vậy được đánh giá là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để nâng cao hiệu quả hoạt động của các Quỹ.

Bổ sung quản trị rủi ro, thúc đẩy chuyển đổi số và đồng tài trợ

Thông tư mới đưa ra nhiều nội dung điều chỉnh quan trọng trong tổ chức và vận hành Quỹ. Theo đó, người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm ban hành Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ thuộc phạm vi quản lý, phù hợp với Điều lệ mẫu và quy định pháp luật liên quan; đồng thời gửi Bộ Khoa học và Công nghệ để theo dõi, tổng hợp trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày ký ban hành.

Đối với các Quỹ đã được thành lập trước đó, phải rà soát, sửa đổi, bổ sung Điều lệ trong vòng 30 ngày kể từ khi Thông tư có hiệu lực.

Một điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung nội dung “đổi mới sáng tạo”, bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025. Đặc biệt, lần đầu tiên cơ chế quản trị rủi ro được quy định rõ trong hoạt động của Quỹ. Theo đó, các rủi ro khách quan phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học - công nghệ, nếu đã tuân thủ đúng quy trình, có thể được xem xét chấp nhận. Việc đánh giá rủi ro theo từng giai đoạn sẽ là căn cứ để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ.

Thông tư cũng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng nền tảng số trong quản lý, giám sát, đánh giá hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới chuyển đổi số toàn diện trong vận hành Quỹ.

Đáng chú ý, cơ chế đồng tài trợ giữa Nhà nước và doanh nghiệp, tổ chức được quy định cụ thể nhằm huy động nguồn lực xã hội cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; đồng thời làm rõ việc tiếp nhận và sử dụng nguồn kinh phí ngoài ngân sách, tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát.

Theo Điều lệ mẫu, Quỹ là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, thực hiện tiếp nhận và sử dụng nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác.

Quỹ có chức năng tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ thực hiện các chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao công nghệ, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Cơ chế tổ chức được thiết kế theo hướng phân định rõ vai trò: Hội đồng quản lý tập trung vào định hướng chiến lược, giám sát; cơ quan điều hành chủ động triển khai các hoạt động chuyên môn, bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời.

Nguyên tắc hoạt động của Quỹ nhấn mạnh tính công khai, minh bạch, cạnh tranh, gắn với nhu cầu thị trường và lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Việc lựa chọn tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ phải bảo đảm công bằng, dựa trên năng lực và hiệu quả.

Đặc biệt, cơ chế đồng tài trợ được thiết kế theo hướng tăng dần tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp theo mức độ hoàn thiện và khả năng thương mại hóa của công nghệ. Ngân sách nhà nước ưu tiên hỗ trợ giai đoạn nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, qua đó khuyến khích khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Thông tư 17/2026/TT-BKHCN được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong quản trị và vận hành Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công và thúc đẩy phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.