Trợ giúp pháp lý: Chỗ dựa pháp luật cho những người yếu thế

Trợ giúp pháp lý: Chỗ dựa pháp luật cho những người yếu thế
Một buổi tuyên truyền, phổ biến pháp luật và trợ giúp pháp lý cho người dân tại các thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thuộc xã A Lưới 4.

Với người yếu thế, những vướng mắc tưởng chừng nhỏ trong giấy tờ, thủ tục hành chính đôi khi lại trở thành rào cản lớn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Tại TP Huế, bằng việc đưa hoạt động trợ giúp pháp lý đến gần hơn với người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo và những người có hoàn cảnh đặc thù, ngành Tư pháp đang từng bước giúp họ tháo gỡ khó khăn, tiếp cận chính sách và bảo đảm quyền lợi chính đáng.

Đưa pháp luật đến gần hơn với người dân

Trong cuộc sống, người dân thường xuyên phải thực hiện các thủ tục liên quan đến hộ tịch, giấy tờ nhân thân, đất đai, nhà ở, thừa kế, chính sách xã hội hoặc giải quyết tranh chấp. Với những người có điều kiện kinh tế và khả năng tiếp cận thông tin thuận lợi, việc tìm hiểu quy định, chuẩn bị hồ sơ có thể không quá khó khăn. Tuy nhiên, đối với người nghèo, người cao tuổi, trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn, những thủ tục này đôi khi trở thành rào cản lớn.

Khó khăn không chỉ xuất phát từ điều kiện kinh tế hay khoảng cách địa lý mà còn do hạn chế trong tiếp cận thông tin pháp luật, khả năng đọc hiểu văn bản, sử dụng công nghệ và xác định quyền lợi của bản thân khi phát sinh vướng mắc.

Tại TP Huế hiện có hơn 56.900 người dân tộc thiểu số, chiếm gần 5% dân số toàn thành phố, với các dân tộc như Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa Hy… Phần lớn đồng bào sinh sống tại khu vực miền núi, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Địa hình cách trở, việc đi lại chưa thuận lợi khiến không ít người gặp trở ngại khi cần tìm hiểu quy định hoặc tiếp cận các dịch vụ pháp lý.

Xuất phát từ thực tế đó, ngành Tư pháp TP Huế chú trọng triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý theo hướng gần dân, sát cơ sở, phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng nhóm đối tượng.

Một trong những hoạt động đáng chú ý là việc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước TP Huế ra mắt điểm tiếp nhận vụ việc trợ giúp pháp lý tại xã A Lưới 2, sau khi được Bộ Tư pháp thống nhất. Mô hình nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, được tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí, kịp thời.

Thay vì phải di chuyển quãng đường xa đến trung tâm thành phố, người dân có thêm địa chỉ để tìm hiểu, trình bày những vướng mắc và được hướng dẫn về quyền, nghĩa vụ cũng như các thủ tục pháp lý cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp giảm thời gian, chi phí đi lại mà còn góp phần phát hiện, tiếp nhận và hỗ trợ giải quyết các vụ việc ngay từ cơ sở.

Ngay sau khi ra mắt điểm tiếp nhận, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước TP Huế phối hợp tổ chức truyền thông về trợ giúp pháp lý cho người dân hai xã A Lưới 2 và A Lưới 3. Nội dung tập trung giới thiệu quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí, các nhóm đối tượng thụ hưởng, lĩnh vực và hình thức trợ giúp; đồng thời lồng ghép phổ biến pháp luật về phòng, chống ma túy, giải đáp những vấn đề người dân quan tâm.

Bảo vệ quyền lợi, góp phần bảo đảm an sinh xã hội

Không chỉ hỗ trợ người dân giải quyết những vướng mắc pháp luật cụ thể, trợ giúp pháp lý còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp các nhóm yếu thế tiếp cận đầy đủ hơn những chính sách của Nhà nước.

Tại xã Bình Điền, các chính sách giảm nghèo được triển khai gắn với hỗ trợ sinh kế, phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới. Trong quá trình thực hiện, việc hướng dẫn người dân tìm hiểu các quy định liên quan đến chính sách an sinh, điều kiện thụ hưởng, hồ sơ và thủ tục cần thiết có ý nghĩa thiết thực.

Thực tế, mỗi hộ nghèo có nguyên nhân và nhu cầu hỗ trợ khác nhau. Có hộ thiếu vốn, tư liệu sản xuất; có hộ cần hỗ trợ nhà ở, đất sản xuất hoặc chuyển đổi phương thức làm ăn. Nếu không nắm rõ quy định, người dân có thể gặp khó khăn trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, thậm chí bỏ lỡ những chính sách mà mình đủ điều kiện thụ hưởng.

Vì vậy, việc kết hợp tuyên truyền pháp luật với tư vấn, trợ giúp pháp lý giúp người dân hiểu rõ hơn quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm khi tham gia các chương trình hỗ trợ. Qua đó, góp phần bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, hạn chế phát sinh tranh chấp, khiếu nại và những vướng mắc không đáng có.

Bà con đồng bào dân tộc thiểu số tham gia buổi tuyên truyền pháp luật về trợ giúp pháp lý tại địa phương.
Bà con đồng bào dân tộc thiểu số tham gia buổi tuyên truyền pháp luật về trợ giúp pháp lý tại địa phương.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước TP Huế đã tổ chức các hoạt động truyền thông tại các thôn thuộc xã A Lưới 1, xã A Lưới 5 và cho người khuyết tật tại phường Phong Điền, thu hút 342 lượt người tham dự. Cùng với phổ biến kiến thức, các trợ giúp viên pháp lý trực tiếp tư vấn, giải đáp những vấn đề phát sinh trong đời sống.

Tổng cộng, Trung tâm đã tư vấn, hướng dẫn và giải đáp 49 vụ việc, trong đó có 10 vụ việc về hôn nhân và gia đình, 14 vụ việc về đất đai, nhà ở, 5 vụ việc về chế độ, chính sách, 18 vụ việc dân sự và 2 vụ việc hành chính.

Đáng chú ý, hoạt động trợ giúp pháp lý còn được gắn với công tác phòng, chống ma túy, nhất là đối với người nghiện ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người sau cai nghiện và gia đình họ thuộc diện được trợ giúp pháp lý.

Thông qua tư vấn, hướng dẫn, người dân có điều kiện hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ, trình tự cai nghiện tự nguyện, cai nghiện bắt buộc, quản lý sau cai, các quy định về cư trú, lao động, chính sách xã hội và thủ tục tố tụng. Điều này không chỉ giúp hạn chế vi phạm pháp luật mà còn góp phần giảm kỳ thị, tạo điều kiện để người sau cai nghiện ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Trong hoạt động tố tụng, Sở Tư pháp TP Huế đã phối hợp với các cơ quan Công an, Viện Kiểm sát và Tòa án cử luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia thực hiện 6 vụ việc liên quan đến ma túy. Qua đó, những người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thêm điều kiện tiếp cận sự hỗ trợ chuyên môn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định.

Mở rộng đối tượng thụ hưởng, tháo gỡ những điểm nghẽn

Theo Sở Tư pháp TP Huế, Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi năm 2026 được Quốc hội thông qua vào tháng 4/2026, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, mang đến nhiều điểm mới đáng chú ý, nhất là việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý.

Trong đó, Luật bổ sung một số nhóm đối tượng sát với thực tiễn, đồng thời lược bỏ điều kiện khó khăn về tài chính đối với một số nhóm đặc thù. Các đối tượng được quan tâm gồm người dân tộc thiểu số; người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thuộc những trường hợp luật định; cùng các nhóm có khó khăn về tài chính như thân nhân liệt sĩ, người nhiễm chất độc da cam, người cao tuổi, người khuyết tật, nạn nhân bạo lực gia đình, nạn nhân mua bán người và người nhiễm HIV.

Những quy định mới được kỳ vọng mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí, giúp nhiều người có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ kịp thời khi phát sinh vấn đề pháp luật.

Tuy nhiên, theo ngành Tư pháp TP Huế, công tác trợ giúp pháp lý vẫn còn những khó khăn nhất định. Nguồn nhân lực và kinh phí còn hạn chế trong khi nhu cầu hỗ trợ của người dân ngày càng đa dạng. Đặc biệt, sự phối hợp rà soát, phát hiện và giới thiệu người thuộc diện được trợ giúp pháp lý tại một số cơ sở chưa đồng bộ, dẫn đến nguy cơ bỏ sót đối tượng thụ hưởng.

Để khắc phục, Sở Tư pháp TP Huế tiếp tục chỉ đạo Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước đa dạng hóa hình thức hỗ trợ, tăng cường truyền thông tại cơ sở, phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan tiến hành tố tụng trong phát hiện, giới thiệu người có nhu cầu trợ giúp pháp lý. Đồng thời, chú trọng nâng cao kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ tư pháp - hộ tịch, hòa giải viên, trưởng thôn và người có uy tín trong cộng đồng.

Trợ giúp pháp lý không chỉ dừng lại ở việc tư vấn hay tham gia bào chữa tại phiên tòa, mà còn bắt đầu từ những hướng dẫn thiết thực giúp người dân hiểu đúng quy định, hoàn thiện thủ tục và chủ động bảo vệ quyền lợi của mình. Với những người yếu thế, một sự hỗ trợ đúng lúc có thể giúp tháo gỡ khó khăn, tiếp cận chính sách và tránh những thiệt thòi không đáng có.

Vì vậy, đưa trợ giúp pháp lý đến gần hơn với người dân, nhất là những địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, không chỉ là nhiệm vụ của ngành Tư pháp mà còn là giải pháp quan trọng bảo đảm quyền tiếp cận công lý, góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội và xây dựng một nền hành chính phục vụ, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Quỳnh Nga