Trò đùa của “Kết án”

Bộ phim Conviction (Kết án) của đạo diễn Tony Goldwyn làm người xem rơi lệ, bởi những tái hiện đầy xúc động về một vụ án có thật và từng gây xôn xao dự luận Mỹ, hồi thập niên 80.

Bản án chung thân

Tuổi thơ ấu, sống trong gia đình không có sự dạy dỗ, yêu thương của cha mẹ khiến Kenny Waters (Sam Rockwell thủ vai) có những biểu hiện của thói hung hãn, nổi loạn. Trong mắt người dân thị trấn, anh chỉ là con thú hoang, là thứ mà mọi người muốn chối bỏ. Anh chỉ được bình yên trong tình yêu thương của người em gái mình - Betty Anne Waters  (Hillary Swank thủ vai), cô gần như là người duy nhất trên đời yêu thương, sẽ chia, bảo vệ anh.

Poster của Conviction

Sống trong vùng thôn quê hẻo lánh của bang Massachusetts được cai quản bởi nữ cảnh sát trưởng quyền uy Nancy Taylor (Mellisa Leo thủ vai), do bản tính ngỗ ngược, Kenny thường xuyên bị đặt vào danh sách nghi can để tra hỏi mỗi khi có một sự vụ nào đó xảy ra tại địa phương. Năm 1980, cả thị trấn sửng sốt khi một thiếu phụ bị thảm sát. Sau ba năm củng cố chứng cứ, Nancy đã đưa Kenny ra tòa về tội giết người.

Trước tòa, lời khai của nhân chứng trùng khớp với hiện trường vụ án nên tòa đã kết án Kenny phạm tội giết người với mức án chung thân.

Tin vào sự thật

Tuy biết rõ tính tình cọc cằn thô lỗ của anh mình, nhưng bằng linh cảm Betty biết Kenny không phải thủ phạm. Sau lần Kenny cắt gân tự tử bất thành, Betty quyết tâm đi tìm công lý cho anh mình. Cô đã gõ cửa các cơ quan công lý, tìm gặp nhiều luật sư để kêu oan cho anh, nhưng tất cả đều quay lưng lại với vụ án. Trong tuyệt vọng, con đường duy nhất hiện ra trước mắt cô là phải học để trở thành luật sư.

Bằng nghị lực phi thường, trong khi phải nuôi hai đứa con và phải làm việc bán thời gian trong vị trí một người phục vụ bàn, cô đã phấn đấu để có được chứng chỉ GED, bằng cử nhân rồi cuối cùng là bằng luật sư của trường đại học Roger Williams. Nỗ lực đi tìm công lý cô đã phải trả giá, chồng Betty cho rằng, việc cô đang cố thực hiện là vô nghĩa rồi đâm đơn ly dị.

Ít lâu sau, hai người con cũng xin trở về sống với bố để mặc Betty một mình với sự cô đơn, uất hận.  Nhưng ông trời không phụ lòng người, trong thời gian học luật, Betty kết thân với Abra Rice (Minnie Driver thủ vai). Cô và Abra đã chăm chú nghiên cứu về luật hình sự và tang chứng, vật chứng. Nhờ Abra, cuối cùng Betty cũng vượt qua kỳ thi tốt nghiệp luật sư và đậu bằng hành nghề.

Thời gian ở trường, Betty còn tiếp cận được một vụ án hiếp dâm dùng chứng cứ từ bản thử AND để minh oan. Chính vụ án này đã có những gợi mở cho Betty để tìm công lý cho Kenny. Sau đó, cô tiếp tục tìm Barry Scheck (Peter Gallegher thủ vai), một luật sư danh tiếng đã dùng nguyên lý mẫu ADN, minh oan cho nhiều tử tội trở thành trắng án. Và như một phép lạ, ông Barry đã nhận lời giúp đỡ cô chỉ dẫn cách thức gỡ tội cho Kenny.

Trò đùa của công lý

Nếu Betty không quyết tâm, hy sinh hạnh phúc của mình thì công lý sẽ không bao giờ được tìm thấy. Bước đầu cô trở lại tòa án, mở lại hồ sơ kháng cáo cho Kenny Waters và truy tìm ra chứng cứ ADN.  Nhưng theo luật của bang Massachusetts, chứng cứ vụ án sau 10 năm sẽ bị hủy. Vụ án xét xử Kenny đã kết thúc 16 năm và theo báo cáo là toàn bộ chứng cứ đã bị hủy vào năm 1993. 

Nữ diễn viên Hillary Swank trong “Kết án”

Betty không thể tin là cô đã đi một quãng đường xa thế để đón nhận một kết thúc đau đớn như vậy. Cô có niềm tin nội tâm là chứng cứ đang tồn tại một nơi nào đó và cô sẽ tìm ra. Cô đến tòa năn nỉ, lạy lục bà lục sự đề nghị được giúp đỡ. Cảm động, bà này đã đích thân vào kho công khố và thật kỳ diệu, bà đã tìm thấy được thùng tang vật vụ án. Trái tim Betty như muốn nổ tung khi cô cầm trên tay mẫu máu của hung thủ - chứng cứ ADN có thể giải oan cho anh mình. 

Sau đó, cuộc thử nghiệm ADN giữa máu Kenny với mẫu máu hung thủ tìm thấy tại hiện trường vụ án, hoàn toàn không có một sự liên hệ nào. Nhưng thật trớ trêu, kết luận đó chỉ chứng mình Kenny vô tội, nhưng chưa đủ điều kiện để đưa anh ra khỏi nhà tù.  Chánh thẩm Massachusett dựa vào lời thề của nhân chứng trước tòa đòi luật sư phải lấy lại lời khai của họ mới đủ yếu tố hủy bản án cũ. Cuộc hành trình tiếp tục truy lùng các nhân chứng sau 19 năm “bặt vô âm tín”.

Người thứ nhất dù đã thừa nhận cảnh sát Nancy ép khai gian, buộc tội Kenny để đổi lấy sự tự do hành nghề làm gái nhưng khi yêu cầu cô viết lời khai và xác nhận chữ ký thì bị từ chối. Nhân chứng thứ hai tìm gặp là cô vợ anh, Roseanna.  Từ ngày làm nhân chứng trước tòa đưa Kenny vào tù, cô đã đưa con gái Mandy Marsh (Ari Greynor) bỏ trốn khỏi khu vực, cải danh để không nhận có liên hệ huyết thống với Kenny.

Để thuyết phục Roseanna, Betty tìm gặp Mandy. Đưa những bức thư mà Kenny vẫn viết gửi cho con gái trong suốt 19 năm ở tù, Betty nói với Mandy, chính vì hờn ghen  mà mẹ cô đã cấu kết với cảnh sát làm cho Kenny mang tội sát nhân. Bây giờ chỉ có lời khai của Roseanna mới giúp cho Kenny được tự do.

Sau đó, Mandy thuyết phục và đưa Roseanna đến gặp 3 luật sư. Cô xác nhận bị Nancy ép buộc phải khai gian trước tòa. Chánh án mở lại phiên tòa, tuyên bố tha bổng Kenny sau 19 năm giam cầm. Bộ phim khép lại bằng hình ảnh một buổi sáng tinh mơ, hai anh em Kenny, Betty ngồi cạnh nhau trước mặt hồ yên lặng để đón những ánh sáng dịu dàng, ấm áp đầu tiên của buổi bình minh.

Nghệ thuật kể chuyện

Đôi khi công lý chỉ là một trò đùa tàn nhẫn, hủy hoại cuộc đời con người và đẩy ta đi xa hơn trong nỗi tuyệt vọng đến khốn cùng. Conviction đã tái hiện lại vụ án xôn xao dư luận Mỹ vào thập niên 80 với những khuôn hình chân thực.

Bản thân câu chuyện thật ngoài đời đã quá cảm động, nhưng với tài năng của mình đạo diễn Tony Goldwyn quyết định lựa chọn kể câu chuyện này bằng một thứ ngôn ngữ điện ảnh không cầu kỳ, khiến nó đến với người xem rất tự nhiên và có sức lay động mạnh mẽ. Nữ diễn viên Hillary Swank đã thêm một lần nữa khẳng định tài năng diễn xuất của mình khi nhập vai Betty một cách rất xuất sắc. Đây là vai diễn khó bởi Betty là nhân vật đầy nội tâm, với những diễn tâm lý phức tạp.

Một ấn tượng nữa là kết cấu tác phẩm này. Đoạn đầu của phim, đạo diễn lựa chọn cách kể chuyện theo lối hồi tưởng nên đã diễn đạt rất thành công nội tâm Betty với những day dứt, hoang mang, tuyệt vọng. Nửa còn lại, đạo diễn lại quyết định thay đổi mạch kể chuyện theo tuyến tính thời gian để mô tả hành trình gian nan tìm công lý của người đàn bà giàu nghị lực.

Nhịp điệu phim được đẩy nhanh hơn ở phần gỡ nút nhưng người xem lại không có cảm giác mất trọng tâm mạch kể chuyện bởi phim vẫn có những điểm nhấn rất rõ ràng. Đây là  thủ pháp đặc sắc không những tạo ra sự hấp dẫn, kịch tính cho phim, nó còn dẫn dắt, cuốn hút người xem vào từng chi tiết rất nhỏ.

Phi Hùng