Triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia tại Hải Phòng- Có thực sự khó khăn ?
Nhầm lẫn về chương trình, chưa chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện hoặc chậm giải ngân, bị động trong sử dụng nguồn vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia… Đó mới chỉ là số ít trong những điểm cần khắc phục từ việc thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia tại Hải Phòng.
Điểm qua các chương trình mục tiêu quốc gia tại Hải Phòng
Có thể nói Hải Phòng là địa phương được ưu ái, thể hiện ở 10 chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai thực hiện tại thành phố. Chương trình giảm nghèo với các hoạt động hỗ trợ xóa đói, giảm nghèo, mua bảo hiểm y tế giúp người còn khó khăn, tạo điều kiện cho các hộ nghèo vay vốn phát triển sản xuất… Nhiều hoạt động dạy nghề, giới thiệu việc làm, xuất khẩu lao động, tăng cường huy động, quản lý chặt chẽ nguồn quỹ quốc gia giải quyết việc làm… được triển khai hiệu quả tại các cơ sở đào tạo và các địa phương.
Việc gìn giữ an ninh thực phẩm của thành phố được bảo đảm, không xảy ra vụ ngộ độc hàng loạt nào, cũng không có trường hợp tử vong do ngộ độc thực phẩm. Công tác phòng, chống một số bệnh xã hội, bệnh dịch nguy hiểm và HIV/AIDS triển khai đồng thời và có hiệu quả 10 dự án, trong đó có tiêm chủng mở rộng, bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng, chăm sóc sức khỏe sinh sản… Tuy nhiên, chương trình dân số và kế hoạch hóa gia đình có diễn biến xấu do số sinh tự nhiên đang tăng hơn so với năm trước. Số người sinh con thứ 3 cũng tăng hơn. Chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn giúp cho việc khởi công 17 hệ cấp nước tập trung, đưa tổng số hệ cấp nước tập trung trên địa bàn thành phố là 107 hệ, hoàn thành khoảng 800 nhà tiêu hợp vệ sinh, giúp tỷ lệ dân nông thôn sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh là 79%.
Từ nguồn kinh phí của chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, nhiều giá trị văn hóa tiêu biểu của dân tộc được bảo tồn, phát huy như di tích đền Nghè, đình Khinh Giao, công trình tu bổ, tôn tạo di tích từ Lương Xâm… Các hoạt động hỗ trợ văn hóa cơ sở cũng được triển khai đồng bộ, kịp thời, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa cơ sở. Chương trình giáo dục đào tạo góp phần giúp tăng cường cơ sở vật chất trong ngành giáo dục. Trong đó, đáng quan tâm nhất là từ nguồn kinh phí của chương trình mục tiêu quốc gia, một số công trình giáo dục được khởi công xây dựng và hoàn thành, hỗ trợ công tác bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, duy trì kết quả phổ cập, đưa tin học ứng dụng vào nhà trường… Chương trình phòng, chống tội phạm và chương trình phòng, chồng ma túy cũng nằm trong nội dung 10 chương trình mục tiêu quốc gia được triển khai. Thực hiện chương trình này, công an thành phố tổ chức nhiều đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội… Nhiều hoạt động phòng, chống ma túy được triển khai, qua đó, 508 trường hợp nghiện ma túy được đưa vào cai nghiện tập trung.
Hiệu quả của các chương trình mục tiêu quốc gia có tác động tích cực trong việc bảo đảm an sinh xã hội. Nhưng hiện các đơn vị thường trực ban chỉ đạo thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia tại Hải Phòng dường như vẫn lúng túng trong triển khai. Và khó khăn phát sinh khiến hiệu quả của các chương trình này bị hạn chế.
Khó khăn xuất phát từ nguyên nhân chủ quan
Khó khăn chung nhất được nêu ra trong báo cáo của ban chỉ đạo thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia tại thành phố là “do ngân sách Nhà nước còn hạn hẹp nên chưa đáp ứng được nhu cầu kinh phí của các chương trình, do đó, phần nào làm hạn chế phạm vi triển khai và các hoạt động chuyên môn của các chương trình”. Đây là khó khăn thường được đưa ra ở nhiều chương trình, hoạt động của thành phố. Vấn đề kinh phí luôn là rào cản lớn nhất trong triển khai thực hiện các chương trình. Nhưng thực ra, các đơn vị kêu “khó” vẫn tập trung ở những chương trình liên quan đến xây dựng như các công trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, một số công trình giáo dục, đào tạo… Còn những chương trình khó triển khai hiệu quả khác có nguyên nhân thuộc về khách quan là kế hoạch hóa gia đình, phòng, chống ma túy, tội phạm… thì vẫn đang từng bước được các ngành chức năng khắc phục.
Thực ra, việc khắc phục khó khăn để thực hiện các nội dung của chương trình mục tiêu quốc gia là một trong những nhiệm vụ của ngành chức năng liên quan. Nếu không có kinh phí từ chương trình mục tiêu quốc gia, họ vẫn phải làm và đây là một trong những trách nhiệm của đơn vị. Chỉ có điều, tại thời điểm này, vẫn có một số cấp, ngành chưa hiểu và nhận thức đầy đủ về các chương trình mục tiêu quốc gia như có sự nhầm lẫn giữa “Chương trình mục tiêu quốc gia” với “Chương trình quốc gia” và với “các chương trình, dự án được hỗ trợ có mục tiêu của Chính phủ”. Một số sở, ngành quản lý trực tiếp các chương trình mục tiêu quốc gia còn coi mục tiêu của chương trình cũng như các nhiệm vụ thường xuyên khác, chưa nghiên cứu, quán triệt đầy đủ nội dung, phạm vi chương trình do mình quản lý. Chính vì vậy, càng ảnh hưởng tới chất lượng và hiệu quả. Ví dụ Sở LĐ-TB-XH, đơn vị thường trực thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về dạy nghề. Đến ngày 13-10-2008, vẫn còn 5,7 tỷ đồng kinh phí của chương trình chưa được sử dụng. Trong cuộc họp sơ kết tình hình thực hiện 9 tháng đầu năm chương trình mục tiêu quốc gia của thành phố, ngành này “hứa” sẽ tập trung mua sắm trang thiết bị dạy nghề cho các cơ sở đào tạo trên địa bàn. Số tiền này nếu đầu tư vào máy móc chắc sẽ nhanh chóng được giải ngân hợp lý. Nhưng vấn đề ở chỗ, thời gian giải ngân quá gấp (chỉ chưa đầy 3 tháng), liệu chất lượng của các hạng mục giải ngân có thực sự bảo đảm?
Băn khoăn về thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia của thành phố không phải chỉ ở những khó khăn mà các ngành thành viên ban chỉ đạo nêu lên. Thực chất, nội dung các chương trình cũng là nhiệm vụ thường xuyên và cố định mà ngành đó phải nỗ lực phấn đấu. Nói như Phó Chủ tịch UBND thành phố Hoàng Văn Kể, nguồn kinh phí từ các chương trình này là sự hỗ trợ quý báu của trung ương đối với thành phố trong bối cảnh ngân sách khó khăn, nguồn lực xã hội hóa hạn chế hiện nay. Nguồn kinh phí của các chương trình tuy chưa nhiều theo phản ánh của các đơn vị, nhưng cũng giúp giảm được khá lớn nguồn chi ngân sách, và nhờ vậy, các chỉ tiêu, kế hoạch về các lĩnh vực của thành phố đều được bảo đảm.
Xác định như vậy, nhưng các sở chủ quản quản lý các chương trình vẫn chưa phát huy đầy đủ vai trò của cơ quan chủ trì để theo dõi, phối hợp với các cơ quan khác trong quá trình triển khai. Nếu các khó khăn xuất phát từ nguyên nhân chủ quan trên được khắc phục, và các ngành làm tốt hơn nữa nhiệm vụ chuyên môn của mình với tinh thần trách nhiệm cao, không quá coi đây là áp lực công việc phải hoàn thành, có lẽ, kết quả của các chương trình mục tiêu quốc gia tại Hải Phòng còn khả quan hơn nhiều.
Phương Phương