Tréo ngoe… ’hậu kháng nghị’

Mất bao công sức, cơ quan Thi hành án (THA) mới dứt điểm được bản án thì đùng cái có kháng nghị. Sau một vòng tố tụng, bản án mới “xóa sạch” án cũ, tài sản từ người được lại quay về với người phải thi hành trong khi họ đã bán cho nhiều người khác…

Hai vụ điển hình

Vụ án của ông T.G.H, tạm trú ở Ba Đình, Hà Nội từng được coi là một trong những “kỳ án dân sự dài nhất” trong “lịch sử” ngành xét xử với 14 năm và 13 bản án của các cấp Tòa. Vụ kiện rắc rối nhất là ở chỗ, sau khi bản án phúc thẩm lần thứ hai có hiệu lực, được Tòa chia đất, ông H. đã bán đi để trang trải nợ nần. Thời đó, đất chưa có giá, ông bán cả lô được vài trăm triệu; người mua đã làm nhà, sinh con đẻ cái, thậm chí còn chuyển nhượng một phần cho người khác…

Trớ trêu thay, sau khi bản án nói trên bị hủy, xét xử lại, Tòa lại buộc ông phải trả phần đất này cho nguyên đơn. Và để lấy lại chỗ đất này, người mua của ông H. phải rời đi với điều kiện ông H. phải trả cho anh này số tiền lên tới hơn tỷ đồng. Tuổi cao sức yếu, ông H. không thể lấy đâu ra số tiền này, rất may gần đây thêm một lần nữa TANDTC đã hủy bản án gần nhất để bắt đầu một vòng tố tụng mới…

Vụ án thứ 2 cũng “đình đám” không kém ở Hà Nội. Cơ quan THA đã cưỡng chế một phần bản án, nhưng sau đó TATC có kháng nghị, và quyết định giám đốc thẩm đã hủy bản án trước đó. Tuy nhiên, khi xử lại, Tòa lại tuyên trả phần đã cưỡng chế về cho chủ cũ, trong khi người được nhận tài sản theo bản án trước đây đã chuyển nhượng cho một người khác, và người này cũng đã sang tên cho hai người tiếp sau…

Rối bời giữa “mớ bòng bong”

Câu chuyện hậu kháng nghị như những vụ kiện nêu trên đã xảy ra nhiều, và nhiều vụ cũng đã từng bế tắc trong giải quyết bởi những mối quan hệ dân sự “nhằng nhịt”. Một chấp hành viên phân tích, theo quy định của pháp luật Tòa án cấp trên có quyền được hủy, giữ nguyên hoặc cải, sửa án của Tòa cấp dưới. Việc án trước tuyên ngược án sau là chuyện bình thường, và cũng là phải làm để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự nếu cấp dưới có sai lầm hoặc xét xử không đúng. Tuy nhiên, trên thực tế, việc giải quyết “hậu kháng nghị” là vô cùng khó khăn.

Để khắc phục những bất cập này, lần đầu tiên Luật THADS đã dành riêng một mục quy định về thi hành quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm.  Theo đó, nếu đã thi hành được một phần hoặc thi hành xong thì đương sự có thể thỏa thuận với nhau về việc hoàn trả tài sản.

Tuy nhiên, trên thực tế thì việc thỏa thuận thường không thể đi đến kết thúc nếu không có một “quan tòa” đứng ra phán xét.

Cũng theo điều luật thì nếu tài sản còn nguyên trạng thì phải cưỡng chế để trả lại cho chủ sở hữu. Luật cũng quy định xử lý trường hợp đã chuyển nhượng hợp pháp.

Quy định khá rõ ràng nhưng cũng như trường hợp nêu trên, để thi hành theo bản án, quyết định mới là một chặng đường rất xa, bởi khi đó nó liên quan đến rất nhiều người khác và tài sản của họ. Muốn cưỡng chế nhiều khi phải “bắc cầu”, và chỉ cần một “sơ sót” nhỏ trong tuyên án, bản án rất dễ bị “treo”.

Chỉ có giảm đến mức tối đa tỷ lệ án hủy, cải, sửa và tuyên án đảm bảo tính khả thi thì việc thi hành những bản án nói trên mới không đi vào “vòng luẩn quẩn”.