Trao quyền thực chất cho CEO doanh nghiệp nhà nước

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước (KTNN) ban hành ngày 6/1/2026 cũng đã xác định KTNN giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh; là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh.

Tuy nhiên, cũng theo Nghị quyết 79, “các DNNN - lực lượng nòng cốt của KTNN, hoạt động chưa hiệu quả, chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ; năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế; chưa đóng vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo và dẫn dắt một số ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu”. Vì vậy, đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống quản trị DNNN là việc phải làm.

Thực hiện một trong các nhiệm vụ Nghị quyết 79 đề ra, cơ quan chức năng đang soạn thảo Nghị định mới về quản lý người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại DN. Tại cuộc họp mới đây bàn về Nghị định này, lãnh đạo Chính phủ đã yêu cầu nghiên cứu thí điểm cơ chế thuê tổng giám đốc (CEO) DNNN, thay vì chỉ bổ nhiệm cán bộ theo quy hoạch. Khi thực hiện cơ chế thuê có thể không áp dụng “cứng nhắc” các yêu cầu về quy hoạch, thâm niên, thời gian giữ chức vụ, miễn là người được lựa chọn có năng lực quản trị, sản phẩm cụ thể; và khi đã trao quyền thì cần thực chất, không đặt thêm nhiều tầng nấc xin ý kiến, làm giảm tính chủ động của DNNN.

Về đánh giá, xếp loại hàng năm, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu đổi mới theo hướng cho phép DNNN áp dụng KPI hoặc phương thức tiên tiến khác, thay vì cơ chế đánh giá hành chính. Dự thảo cũng cần bổ sung cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng ngừa xung đột lợi ích. Tinh thần cốt lõi của quy định mới là chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại. Đến 2030, tất cả Tập đoàn, TCty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực OECD (là tiêu chuẩn quốc tế hàng đầu về quản trị DN).

Những quan điểm trên được đánh giá là hợp lý, phù hợp kinh tế thị trường và đúng với các định hướng của Đảng, Nhà nước. Như Nghị quyết 79 đã nêu rõ: “DNNN được đánh giá hiệu quả theo kết quả cuối cùng trên cơ sở mục tiêu, nhiệm vụ được giao và các chỉ số tài chính, phi tài chính; hạch toán tách bạch giữa nhiệm vụ sản xuất kinh doanh và nhiệm vụ chính trị, quốc phòng”.

Và để thực hiện mục tiêu này, thì những người điều hành DNNN cần được lựa chọn từ nhiều nguồn, được trao quyền thực chất đồng thời với chịu trách nhiệm tương ứng, đồng thời được bảo đảm thu nhập tương xứng. Đây là một yếu tố quan trọng để đến năm 2045, đất nước kỳ vọng sẽ có một số Tập đoàn kinh tế, DNNN mạnh, có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt các DN trong nước tham gia sâu vào một số chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu như Nghị quyết 79 đã đề ra mục tiêu.