Tránh hình sự hoá các quan hệ kinh tế trong điều tra thuế
Trong phiên họp ngày 2/6/2006 tại Hội trường Ba Đình, thảo luận về dự án Luật quản lý thuế, nhiều đại biểu Quốc hội đề cập tới vấn đề điều tra thuế nhằm phát hiện các hành vi trốn thuế, chiếm đoạt tiền thuế để thu đúng, thu đủ thuế vào ngân sách nhà nước. Việc điều tra thuế phải khắc phục tình trạng hình sự hoá các quan hệ kinh tế, tránh chồng chéo với điều tra của cơ quan tố tụng, vi phạm quyền cơ bản của công dân.
Khoản 3 Điều 87-dự án Luật quy định lắp đặt thiết bị giám sát tại trụ sở kinh doanh của tổ chức, cá nhân, vấn đề này đại biểu Trần Văn Nam nhận thấy không khả thi và vi phạm quyền công dân, vì người kinh doanh luôn cảm thấy mình mất tự do và bị theo dõi, gây ra tâm lý căng thẳng, làm cản trở hoạt động của người kinh doanh... Dự án Luật còn quy định cho cơ quan quản lý thuế 'tiến hành các biện pháp nghiệp vụ khác', nếu quy định một cách chung chung như vậy thì e rằng không thể tránh khỏi sự tuỳ tiện, lạm quyền của cán bộ quản lý thuế dẫn tới vi phạm nghiêm trọng quyền cơ bản của công dân.
Do vậy, các đại biểu này đề nghị Ban soạn thảo và Quốc hội cân nhắc kỹ có nên giao chức năng điều tra vi phạm pháp luật thuế cho cơ quan quản lý thuế không, hay chỉ để cơ quan quản lý thuế tập trung làm thật tốt chức năng kiểm tra, thanh tra thuế, nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển cho cơ quan có thẩm quyền xử lý.
Các đại biểu Phạm Quang Dự (Bà Rịa-Vũng Tầu), Trần Hồng Việt (Hậu Giang), Tào Hữu Phùng (Hà Tây)... cho rằng, việc trốn lậu thuế, chây ì thuế diễn ra khá phổ biến hiện nay. Do vậy, để tăng cường hiệu lực pháp lý của Luật khi ban hành thì cần giao nhiệm vụ điều tra về vi phạm pháp luật thuế cho cơ quan quản lý thuế. Vấn đề này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế đang được nhiều nước áp dụng. Dự án Luật cần quy định để phân biệt rõ mối quan hệ và ranh giới giữa điều tra của cơ quan quản lý thuế với cơ quan điều tra tố tụng. Dự án Luật phải khẳng định điều tra thuế là điều tra hành chính khác với điều tra tố tụng của các cơ quan bảo vệ pháp luật; tránh tình trạng chồng chéo giữa các cơ quan điều tra thuế với cơ quan điều tra tố tụng gây cản trở tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Với hai loại ý kiến nêu trên, các đại biểu này đều nhất trí với Báo cáo thẩm tra của Uỷ ban kinh tế và ngân sách là cần có quy định về điều tra thuế, nhưng dự án Luật phải quy định cụ thể về đối tượng, thẩm quyền, nội dung, phạm vi, thời hạn điều tra của cơ quan quản lý thuế; quy định cụ thể quyền, trách nhiệm của đối tượng điều tra và quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan quản lý thuế trong việc điều tra vi phạm pháp luật thuế. Do vậy cần quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của tổ chức điều tra thuế; quy định về quy trình, thủ tục điều tra, giá trị pháp lý của kết luận điều tra thuế.