TP Hồ Chí Minh trước yêu cầu phải có khung thể chế mới xứng tầm

Trong thời gian qua, mặc dù đã được Quốc hội trao quyền thông qua nhiều nghị quyết đặc thù, sự phát triển của Thành phố vẫn chưa thực sự bứt phá tương xứng với tiềm năng. Trước đề xuất của thành phố, Bộ Chính trị đã đồng ý cho phép TP Hồ Chí Minh xây dựng Luật Đô thị đặc biệt tương tự như Luật Thủ đô của Hà Nội nhằm làm nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.

Ngay sau khi Bộ Chính trị cho chủ trương, Thành ủy TP Hồ Chí Minh đã nhanh chóng thành lập Ban Chỉ đạo để triển khai nghiên cứu, đề xuất xây dựng dự án luật quan trọng này.

Ban Chỉ đạo do Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang làm Trưởng ban, Chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Văn Được trực tiếp chỉ đạo chuyên môn. Bên cạnh đó, Viện Nghiên cứu Phát triển phối hợp cùng ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh được giao nhiệm vụ nghiên cứu, hoàn thiện tờ trình báo cáo đề cương chi tiết với cấu trúc khoảng 10 chương và 50 điều, tích hợp đồng bộ với việc tổng kết Nghị quyết 31 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Dự thảo luật dự kiến sẽ hoàn tất vào tháng 4 và sau đó sẽ liên tục tổ chức các hội thảo lấy ý kiến chuyên gia trong tháng 5 và tháng 6.

Dựa trên lộ trình này, Dự thảo luật dự kiến sẽ được thẩm định vào tháng 7, Chính phủ ban hành nghị quyết trình Quốc hội vào tháng 8 và Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ cho ý kiến vào tháng 9/2026. Mục tiêu là Dự án luật sẽ được đệ trình lên Quốc hội khóa XVI xem xét và thông qua tại kỳ họp thứ hai diễn ra vào cuối năm 2026.

TS. Nguyễn Lê Duy Lai (ĐH Bách khoa TP Hồ Chí Minh) nhìn nhận, Luật Đô thị đặc biệt đánh dấu một bước ngoặt lịch sử, chuyển đổi căn bản từ tư duy quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị một siêu đô thị hiện đại.

Luật được xây dựng và thông qua sẽ tạo ra một cú hích pháp lý toàn diện, mở ra cơ chế ở mức độ cao nhất nhằm giải phóng toàn bộ nguồn lực, thúc đẩy TP Hồ Chí Minh đạt mức tăng trưởng hai con số. Đồng thời, đạo luật này không chỉ giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính mà còn mang lại lợi ích cho cả nước, giúp Thành phố tiên phong như một “phòng thí nghiệm” chính sách để đúc kết các mô hình hiệu quả trên quy mô toàn quốc.

Tại Hội thảo tham vấn chuyên gia mới đây, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cũng nhấn mạnh, đạo luật này sẽ đánh dấu sự dịch chuyển từ việc xin cơ chế sang cơ chế được trao quyền và chịu trách nhiệm, chuyển từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị một đô thị hiện đại, thông minh.

Đạo luật sẽ trực tiếp giải quyết các vướng mắc kéo dài nhiều năm qua (như quản lý không gian ngầm, sử dụng tài sản công, phát triển đường sắt đô thị...) thay vì tiếp tục xử lý bằng các cơ chế lẻ tẻ, tạm thời… Ông bày tỏ sự kỳ vọng giới chuyên gia và các nhà khoa học sẽ tiếp tục đóng góp những ý tưởng đột phá, cách tiếp cận mới cùng những phản biện thẳng thắn, qua đó giúp thành phố hoàn thiện được một đạo luật khả thi và bao trùm nhất.

Phân tích sâu hơn về cấu trúc luật, nhiều chuyên gia cho rằng cho rằng dự thảo tới đây cần được xây dựng vững chắc trên ba trụ cột nền tảng.

Trụ cột thứ nhất là trao quyền tự chủ thực chất cho Thành phố trong các lĩnh vực quản trị, tổ chức bộ máy, quy hoạch, đầu tư và tài chính.

Trụ cột thứ hai là thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (sandbox), cho phép Thành phố tiên phong áp dụng các mô hình kinh tế số, công nghệ chiến lược và phương thức quản trị mới mà hệ thống pháp luật hiện hành chưa kịp điều chỉnh.

Trụ cột thứ ba là kiến tạo một khung pháp lý có sức cạnh tranh toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, nhằm hiện thực hóa khát vọng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế tại đây...

Bên cạnh đó, các chuyên gia đề xuất Luật cần ưu tiên mở rộng không gian cho kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi xanh. Cần có các chính sách thiết lập khu thử nghiệm, khuyến khích đầu tư công nghệ cao và giao thông thân thiện để duy trì khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu...

TS. Nguyễn Lê Duy Lai cũng kỳ vọng, khi cơ chế vận hành trơn tru và ít rào cản hơn, Thành phố sẽ tiết kiệm được những nguồn lực xã hội khổng lồ vốn bị lãng phí cho các chu trình đề xuất và chờ đợi phê duyệt. Điều này giúp TP Hồ Chí Minh rút ngắn thời gian ra quyết định, nắm bắt nhanh chóng các thời điểm vàng để thu hút đầu tư chiến lược, tạo sự bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới...