TP Hồ Chí Minh quyết di dời 20.000 nhà ven kênh rạch, “kích hoạt” cơ chế đặc thù
Với phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nguồn lực”, TP.HCM đang định hình lộ trình đột phá để giải quyết dứt điểm tình trạng nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch một bài toán tồn tại nhiều năm, gắn với cả áp lực hạ tầng lẫn an sinh đô thị.
Hơn 23.000 căn nhà cần di dời
Đề án chỉnh trang đô thị, di dời nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch giai đoạn 2025-2030 tại TP Hồ Chí Minh đang được tái thiết kế theo hướng đột phá: phân cấp mạnh, huy động đa nguồn lực và lấy nhà ở xã hội làm trục trung tâm. Mục tiêu không chỉ là xóa bỏ hàng chục nghìn căn nhà tạm bợ, mà còn kiến tạo không gian sống an toàn, bền vững cho người dân.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng, toàn TP dự kiến triển khai 44 dự án, gồm 40 dự án sử dụng vốn ngân sách và 4 dự án xã hội hóa, với tổng số 23.429 căn nhà thuộc diện di dời. Trong đó, áp lực lớn nhất đang tập trung tại các phường Chánh Hưng, Bình Đông, Phú Định (Quận 8 cũ), với hơn 15.200 căn cần di dời, chiếm hơn 65% tổng khối lượng toàn TP.
Tại xã Nhà Bè, tình trạng nhà ở ven kênh rạch cũng đặc biệt đáng lo ngại. Khu vực này có hơn 2.500 căn nhà nằm dọc hệ thống kênh, rạch dài hơn 33,6 km, như Kênh Cây Khô, Rạch Ông Lớn, Rạch Xóm Đình… Phần lớn là nhà tạm, kết cấu đơn sơ, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở cao, nhất là khi mùa mưa bão 2026 đang đến gần.
Thực tế cho thấy, hàng chục nghìn căn nhà lấn chiếm hành lang sông, kênh không chỉ gây ô nhiễm môi trường, cản trở thoát nước mà còn tạo áp lực lớn lên hạ tầng đô thị và an toàn dân sinh trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Tận dụng cơ chế đặc thù
Mới đây, tại cuộc họp triển khai đề án, các sở ngành thẳng thắn nhìn nhận hai “nút thắt” lớn nhất là vướng mắc pháp lý đất đai và nguồn lực tài chính.
Để tháo gỡ, Ông Võ Văn Minh - Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh yêu cầu vận dụng tối đa cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 260/2025/QH15, trong đó nhấn mạnh việc phân cấp, trao quyền mạnh cho chính quyền cấp xã, phường.
Theo đó, Bí thư Đảng ủy các địa phương phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo Chủ tịch UBND cùng cấp lập dự án, chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ và chất lượng. Việc phân quyền này được kỳ vọng sẽ rút ngắn quy trình, giúp địa phương chủ động khảo sát, lập phương án bồi thường và triển khai hạ tầng tái định cư.
Đặc biệt tại các “điểm nóng” như Nhà Bè hay khu vực Quận 8 cũ, cơ chế này cho phép chính quyền cơ sở phản ứng nhanh với các tình huống sạt lở, đồng thời đảm bảo việc hiệp thương với người dân sát thực tế hơn.
Song song đó, TP.HCM xác định huy động nguồn lực xã hội là giải pháp mang tính quyết định. Mô hình BT (xây dựng - chuyển giao) thế hệ mới được định hướng áp dụng nhằm rút ngắn thời gian đầu tư, sớm tạo quỹ nhà tái định cư.
Một hướng đi khác được nhấn mạnh là rà soát quỹ đất công, ưu tiên phát triển nhà ở xã hội ngay tại địa phương. Cách làm này giúp giảm chi phí giải phóng mặt bằng, đồng thời đảm bảo người dân được tái định cư tại chỗ, không bị xáo trộn sinh kế và các mối quan hệ cộng đồng.
Lãnh đạo TP.HCM yêu cầu việc di dời phải gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người dân. Nhà ở xã hội trong đề án không chỉ là nơi ở thay thế mà phải được quy hoạch đồng bộ hạ tầng giao thông, điện, nước, trường học, y tế.
Các sở, ngành được giao phối hợp chặt chẽ với địa phương để rà soát nhu cầu tái định cư, đảm bảo mọi hộ dân – kể cả những trường hợp vướng pháp lý đặc thù – đều có cơ hội tiếp cận chỗ ở ổn định.
Ông Võ Văn Minh - Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh chương trình di dời nhà ven kênh rạch là “thước đo” hiệu quả điều hành của cả hệ thống chính trị trong nhiệm kỳ này.
Yêu cầu xuyên suốt được đặt ra: rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ nguồn lực nhằm đưa chương trình về đích đúng hạn, tạo diện mạo đô thị mới, đồng thời củng cố niềm tin của người dân vào chính sách chỉnh trang đô thị của Thành phố.