TP Hồ Chí Minh: Ngăn chặn bạo lực gia đình từ xây dựng hệ tiêu chí văn hóa toàn diện

TP Hồ Chí Minh vừa có Bộ tiêu chí về phát triển văn hóa toàn diện cấp xã giai đoạn 2025 - 2030, trong đó nhấn mạnh đến xây dựng một môi trường văn hóa an toàn, lành mạnh ngay từ cấp cơ sở để bảo vệ, ngăn chặn và tiến tới xóa bỏ hoàn toàn BLGĐ.

Theo Bộ tiêu chí được ban hành ngày 28/9, UBND TP yêu cầu tất cả các địa phương cấp xã đạt chuẩn về việc xây dựng và vận hành hiệu quả mô hình phòng, chống BLGĐ tại địa bàn; 98% trở lên số vụ việc BLGĐ khi phát hiện cần phải được giải quyết dứt điểm theo đúng quy định pháp luật; 100% người bị BLGĐ ngay khi được phát hiện phải được tiếp cận và hỗ trợ kịp thời các nhu cầu thiết yếu.

Một bài học kinh nghiệm quan trọng được rút ra là BLGĐ không thể bị ngăn chặn nếu chỉ trông chờ vào hình phạt sau khi sự việc nghiêm trọng đã xảy ra. Do đó, TP cũng đã thiết kế nhóm tiêu chí này nằm trong một hệ sinh thái văn hóa liên hoàn, kết nối chặt chẽ với nhiều nhóm chỉ tiêu khác. Trong đó, công tác phòng ngừa được chú trọng ngay từ gốc thông qua chỉ tiêu mỗi địa phương đạt từ 80% trở lên nam, nữ thanh niên trước khi kết hôn được tư vấn, giáo dục kiến thức xây dựng gia đình hạnh phúc, cùng với ít nhất 85% hộ gia đình được cung cấp thông tin và kỹ năng phòng ngừa rủi ro.

TP cũng yêu cầu các hương ước, quy ước tại các khu dân cư được hỗ trợ kinh phí đều phải tích hợp nội dung giáo dục đạo đức, lối sống và hệ giá trị gia đình. Ngoài ra, các địa phương phải xây dựng mô hình nâng cao nhận thức và văn hóa tuân thủ pháp luật trong Nhân dân, đồng thời tập huấn chuyên sâu cho 100% cán bộ làm công tác văn hóa xã hội có đủ năng lực tư vấn và vận hành mô hình hỗ trợ nạn nhân một cách chuyên nghiệp nhất.

Những cá nhân, cán bộ cơ sở có hành vi vi phạm (như dung túng/bao che vụ việc BLGĐ, thiếu trách nhiệm trong công vụ, vi phạm quy tắc ứng xử...) thì tùy mức độ có thể sẽ bị xử lý trách nhiệm kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định về phòng, chống BLGĐ…

Theo TS Đỗ Thanh Trung (Trường ĐH Luật TP Hồ Chí Minh), rào cản lớn nhất trong công tác phòng, chống BLGĐ nhiều năm qua chính là tâm lý coi mâu thuẫn nội bộ là chuyện riêng của từng nhà, dẫn đến sự e ngại hoặc thờ ơ của cộng đồng xung quanh. Việc TP ban hành các chỉ tiêu định lượng cụ thể đã mang lại bước tiến quan trọng trong tư duy quản lý. Việc đưa tỷ lệ tối thiểu 98% số vụ việc BLGĐ khi phát hiện phải được giải quyết dứt điểm vào Bộ tiêu chí đánh giá thi đua bắt buộc Chủ tịch UBND cấp xã và lực lượng công an cơ sở phải chủ động nhập cuộc, theo sát và giải quyết triệt để khi có tin báo, chấm dứt tình trạng đùn đẩy hay bao che.

Đồng thời, chỉ tiêu hỗ trợ cho nạn nhân thể hiện sâu sắc nguyên tắc đặt sự an toàn về sức khỏe, tính mạng và tâm lý của con người lên ưu tiên hàng đầu, tạo chỗ dựa vững chắc cho các đối tượng yếu thế như phụ nữ, trẻ em và người già. Việc triển khai mô hình ứng phó tại cơ sở cũng giúp duy trì các đường dây nóng, tổ hòa giải và địa chỉ cậy mở ngay tại khu phố, ấp, từ đó phát hiện và can thiệp sớm trước khi mâu thuẫn gia đình leo thang thành các vi phạm nghiêm trọng.

TS Đỗ Thanh Trung nhìn nhận, Bộ tiêu chí phát triển văn hóa toàn diện cấp xã giai đoạn 2025 - 2030 của TP HCM sẽ là một cam kết xã hội mạnh mẽ về quyền được sống an toàn của mỗi công dân. Khi phát sinh BLGĐ, người dân hoàn toàn có quyền yêu cầu chính quyền địa phương can thiệp và hỗ trợ theo đúng các cam kết đã ban hành. Việc kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục chuẩn mực từ sớm, lan tỏa giá trị hạnh phúc, nâng cao nhận thức pháp luật và xử lý nghiêm minh chính là giải pháp căn cơ để TP hướng tới một môi trường sống văn minh, hiện đại, nghĩa tình, nơi mỗi gia đình thực sự là một mái ấm an toàn.