TP Hồ Chí Minh định hình hệ sinh thái cảng biển xanh và thông minh

Đến 2030, lượng hàng qua hệ thống cảng biển TP dự báo 512,5 triệu tấn

Trong bối cảnh kinh tế biển, logistics ngày càng trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, hệ thống cảng biển TP HCM đang bước vào giai đoạn phát triển với quy mô và không gian rộng lớn hơn.

Sau sáp nhập, hệ thống này không chỉ gồm Cát Lái, Hiệp Phước, Nhà Bè mà còn kết nối các cảng sông tại khu vực Bình Dương và cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Không gian mới tạo điều kiện để TP điều phối luồng hàng hóa, kết nối các trung tâm sản xuất và hình thành mạng lưới logistics liên vùng.

Phát biểu tại Đối thoại Hữu nghị TP HCM năm 2026 vừa diễn ở phường Vũng Tàu (từ 10 - 12/9), PGĐ Sở Xây dựng TP Bùi Hòa An cho biết, đến 2030, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển TP dự báo đạt 463,4 - 512,5 triệu tấn. Sản lượng container dự kiến 29,63 - 33,16 triệu TEU, chưa gồm hàng trung chuyển quốc tế. Lượng hành khách qua cảng được dự báo 3 - 3,3 triệu lượt. Với quy mô này, TP HCM đặt mục tiêu nâng cao vị thế trong mạng lưới cảng biển và logistics của khu vực.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, TP xác định ba nhiệm vụ. Thứ nhất là đẩy mạnh đầu tư hạ tầng cảng và giao thông kết nối cảng với trung tâm logistics, khu vực sản xuất nhằm tối ưu hóa luồng hàng hóa, giảm chi phí, thu hút các tuyến tàu quốc tế. Hai nhiệm vụ còn lại là tập trung phát triển cảng xanh, cảng thông minh, vận tải thủy và xây dựng những cơ chế tạo thuận lợi thương mại như khu thương mại tự do, cảng mở.

Cùng với đầu tư cầu bến, yêu cầu đặt ra là phải kết nối đồng bộ đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, các trung tâm logistics. Các thủ tục liên quan hàng hóa cần tiếp tục được số hóa, chia sẻ dữ liệu, tổ chức theo hướng giảm thời gian chờ cho DN. Hệ thống cảng cũng phải tăng cường tự động hóa, sử dụng năng lượng sạch, từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn phát thải ngày càng cao của chuỗi cung ứng quốc tế. Đây được xem là điều kiện để TP vừa khai thác hiệu quả nguồn hàng trong nước, vừa tăng sức hấp dẫn với hàng trung chuyển quốc tế.

Cảng xanh phải tạo ra giá trị cho khách hàng

Chia sẻ kinh nghiệm tại sự kiện, ông Tomohide Sato, Phó Thống đốc vùng Tokyo (Nhật Bản) cho biết, Cảng Tokyo đặt mục tiêu giảm 50% lượng phát thải CO₂ vào 2030 so với 2000, giảm 60% vào 2035 và đạt trung hòa carbon vào 2050. Năm 2025, sản lượng container thông qua cảng Tokyo đạt 4,27 triệu TEU, tương đương khoảng một phần tư lượng container quốc tế của Nhật Bản. Từ 2024, việc chuyển đổi sang sử dụng điện xanh đã được hoàn tất tại toàn bộ các bến container của cảng này.

Tokyo đang từng bước thay thế thiết bị sử dụng nhiên liệu diesel bằng thiết bị có khả năng sử dụng hydro, đồng thời triển khai tàu chạy bằng pin nhiên liệu hydro, các hệ thống điện mặt trời. Dự án tái phát triển bến container Oi đến năm 2035 sẽ áp dụng thiết bị xếp dỡ hiện đại, hệ thống đặt lịch xe container, số hóa thủ tục và vận hành có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Còn có các công việc như dự kiến xây dựng thêm bến tàu khách, lắp đặt hệ thống cấp điện từ bờ để hạn chế việc tàu phải duy trì động cơ trong thời gian neo đậu. Kinh nghiệm của Tokyo cho thấy chuyển đổi xanh cần được thực hiện đồng thời với nâng cao năng suất khai thác và giảm ùn tắc quanh khu vực cảng.

Từ góc nhìn DN, bà Ngô Thị Thanh Vy, TGĐ Cty CP Cảng quốc tế QTM cho rằng, cạnh tranh trong tương lai không chỉ diễn ra giữa từng cảng mà giữa các hệ sinh thái logistics. Cảng thông minh không nên bắt đầu bằng câu hỏi sẽ đầu tư công nghệ gì, mà phải xuất phát từ những vấn đề của khách hàng như thời gian chờ tàu, khả năng theo dõi hàng, chi phí, thủ tục. Với một cảng mới đang được đầu tư tại khu vực Cái Mép - Thị Vải, Cty này định hướng chuẩn bị đồng thời hạ tầng, công nghệ, thị trường, khách hàng, mạng lưới đối tác quốc tế ngay từ giai đoạn xây dựng.

Bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP HCM cho biết, Hiệp hội hiện có khoảng 300 DN hội viên. TP HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đang đảm nhận hơn 65% sản lượng container xuất nhập khẩu cả nước, trong khi lượng container qua hệ thống cảng đạt khoảng 18 triệu TEU. “Ranh giới hành chính có khi không phải là ranh giới của dòng hàng hóa. Hoạt động logistics cần được tổ chức trên cơ sở liên kết vùng, vận tải đa phương thức cùng sự phối hợp giữa chính quyền, cảng biển, DN. Việc kết hợp nguồn hàng sản xuất với hạ tầng hiện đại, công nghệ, năng lượng sạch và cơ chế tạo thuận lợi thương mại sẽ là nền tảng để TP hình thành hệ sinh thái cảng biển xanh, thông minh, có sức cạnh tranh quốc tế”, bà Phương nói.