TP HCM: Hội thảo tham vấn ý kiến dự thảo Luật Đô thị đặc biệt

Cơ sở pháp lý để giải phóng các nguồn lực

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch UBND TP Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt quan trọng khi Bộ Chính trị vừa có chủ trương tổng kết việc thực hiện Nghị quyết 31- NQ/TW năm 2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP HCM đến 2030, tầm nhìn 2045; đồng thời nghiên cứu ban hành Nghị quyết mới về xây dựng và phát triển TP HCM hướng tới mốc phát triển dài hạn đến 2075.

Đây là cơ sở quan trọng để TP nghiên cứu, đề xuất lập hồ sơ đề nghị xây dựng dự thảo Luật ĐTĐB, là công cụ pháp lý nhằm phần quyền mạnh mẽ, thúc đẩy tăng trưởng hai con số và phát triển bền vững TP, đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước.

Lãnh đạo TP nhìn nhận, TP HCM có vai trò, vị trí đầu tàu kinh tế với cả nước, song cũng đối diện với một số vấn đề. Đó là, quy mô kinh tế TP ngày càng lớn, vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế quốc gia, khu vực; nhưng điều kiện, khung thể chế quản trị chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều cơ chế quản lý hiện hành vẫn được áp dụng khung chung với các địa phương, chưa phản ánh đúng tính chất đặc thù, vai trò, tầm vóc, tính chất một siêu đô thị đặc biệt.

“TP HCM xác định rõ yêu cầu đặt ra không chỉ hoàn thiện về thể chế, không phải theo cơ chế đặc thù như những Nghị quyết trước đây; mà cần được luật hóa các nội dung, quy định ở mức độ cao nhất; để giải phóng các nguồn lực phát triển và tạo không gian phát triển mới, hình thành các động lực tăng trưởng mới”, ông Cường nói.

Trong đó, Luật ĐTĐB là bước chuyển từ cơ chế đặc thù sang xác định những thể chế vượt trội; từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang cơ chế được trao quyền và trao trách nhiệm; từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị đô thị hiện đại theo chuẩn quốc tế.

Theo kế hoạch, TP đang khẩn trương hoàn thiện các dự thảo trong tháng 4/2026 để báo cáo Ban Chấp hành Đảng bộ TP, trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư; đồng thời chuẩn bị các điều kiện để xây dựng dự án Luật, phấn đấu trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10/2026.

Luật hóa những gì thực tiễn đòi hỏi nhưng chưa có hành lang pháp lý

Phó Chủ tịch UBND TP cho biết, TP xác định 3 nguyên tắc chỉ đạo là nền tảng cho việc xây dựng Luật ĐTĐB.

Thứ nhất, HĐND và UBND TP cần được trao quyền tự chủ thực sự, toàn diện trên các lĩnh vực, với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Thứ hai, luật hóa những gì thực tiễn đòi hỏi nhưng chưa có hành lang pháp lý. Dự luật sẽ bắt đầu từ những vướng mắc thực tế TP đang gặp phải hàng ngày, như “điểm nghẽn” về quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, trung tâm tài chính quốc tế, thu hút nhân tài…

Thứ ba, phát huy các cơ chế, điều kiện đặc thù để phát huy bằng quy định pháp luật, để những cơ chế đặc thù, ưu thế của TP phát huy mạnh mẽ.

Trên cơ sở đó, ông Cường đề nghị cần làm rõ mô hình chính quyền ĐTĐB, với mức độ phân quyền, phân cấp thực chất, đi kèm cơ chế giải trình rõ ràng; đồng thời đề xuất các cơ chế tài chính - ngân sách vượt trội, tiệm cận thông lệ khu vực và quốc tế, phù hợp yêu cầu quản trị hiện đại.

TP cũng định hướng mở rộng không gian phát triển theo nhiều chiều: Không gian đô thị, không gian ngầm, không gian số, liên kết vùng, không gian tầm thấp; thiết kế các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) với những mô hình và phương thức vận hành mới.

Tại Hội thảo, tập trung thảo luận các nội dung, các đại biểu đều đồng tình với chủ trương cần có một luật riêng để tạo dư địa phát triển cho TP. PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình (Viện trưởng Viện Phát triển chính sách, ĐH Quốc gia TP) cho rằng TP HCM tăng trưởng sẽ kéo theo sự tăng trưởng của cả nước, nên TP HCM cần “chiếc áo rộng hơn” về thể chế để phát huy vai trò đầu tàu kinh tế.

Cùng quan điểm, PGS.TS Tô Văn Hòa (Hiệu trưởng Trường ĐH Luật Hà Nội) nhận định, việc xây dựng Luật ĐTĐB là cần thiết, nhằm tạo hành lang pháp lý đủ rộng để TP HCM phát triển, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, bảo đảm các vấn đề an sinh xã hội và môi trường. Ông cũng chỉ ra TP HCM và Hà Nội có nhiều điểm tương đồng khi đều là các siêu đô thị. Trong khi Hà Nội đã có Luật Thủ đô làm nền tảng pháp lý cho phát triển, thì việc xây dựng Luật ĐTĐB cho TP HCM là bước đi cần thiết trong giai đoạn hiện nay.