Tổng rà soát pháp luật về khoa học, công nghệ: Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực phát triển

Chủ trì Tọa đàm là ông Hoàng Xuân Hoan, Phó Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp. Tham dự Tọa đàm có ông Nguyễn Hữu Quân, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ - cơ quan được giao chủ trì thực hiện tổng rà soát và đề xuất xử lý VBQPPL liên quan đến thực hiện chủ trương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đại diện Sở Tư pháp các tỉnh khu vực miền Trung, Tây Nguyên; đại diện Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Xây dựng, Sở Công Thương tỉnh Gia Lai; đại diện HĐND, UBND các xã, phường thuộc tỉnh Gia Lai và một số doanh nghiệp, hiệp hội trên địa bàn tỉnh.

Tại Tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi, đánh giá kết quả rà soát và phương án xử lý đối với những quy định còn bất cập. Việc rà soát toàn diện hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là bước quan trọng nhằm nhận diện, xử lý những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, chưa phù hợp thực tiễn; qua đó tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thuận lợi cho các lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Rà soát để nhận diện những “điểm nghẽn” thể chế

Phát biểu khai mạc và định hướng thảo luận, ông Hoàng Xuân Hoan cho biết, ngày 03/4/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 2092/NQ-UBTVQH15 về tổng rà soát hệ thống VBQPPL và Nghị quyết số 2093/NQ-UBTVQH15 thành lập Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống VBQPPL. Ban Chỉ đạo ban hành kế hoạch triển khai nhiệm vụ. Với vai trò là Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo, Bộ Tư pháp tổ chức Tọa đàm hôm nay nhằm tiếp tục kiểm chứng, hoàn thiện kết quả rà soát, trong đó đặc biệt quan tâm những nội dung có tính chất liên ngành, liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của nhiều cơ quan.

Các đại biểu được đề nghị tập trung đánh giá tính đầy đủ, chính xác của kết quả tổng rà soát và các phụ lục kèm theo; đồng thời chỉ ra những quy định cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung hoặc có phương án xử lý phù hợp. Đây được xem là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang phát triển nhanh, kéo theo nhiều vấn đề pháp lý mới. Những quy định được xây dựng trong các giai đoạn khác nhau nếu không được rà soát, điều chỉnh kịp thời có thể trở thành rào cản đối với hoạt động nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao công nghệ và phát triển các mô hình kinh doanh mới.

Báo cáo tại tọa đàm, ông Nguyễn Hữu Quân cho biết công tác rà soát được Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những nhóm chính sách có tác động trực tiếp đến phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phạm vi rà soát bao gồm các quy định về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ứng dụng, chuyển giao công nghệ; các cơ chế thí điểm, cơ chế đặc thù; những vấn đề pháp lý liên quan đến trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn; cùng các quy định về thẩm quyền và thủ tục hành chính.

Một trong những yêu cầu đặt ra là phải nhận diện rõ những quy định không còn phù hợp với yêu cầu phát triển, những nội dung có sự giao thoa giữa các lĩnh vực pháp luật hoặc chưa thống nhất về thẩm quyền, trình tự, thủ tục. Đáng chú ý, các quy định liên quan đến đầu tư, đấu thầu, đất đai, tài chính - ngân sách cho hoạt động khoa học, công nghệ được xác định là những nhóm vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu để tháo gỡ.

Thực tiễn cho thấy, cùng một hoạt động nghiên cứu, ứng dụng hoặc triển khai công nghệ có thể chịu sự điều chỉnh của nhiều nhóm quy định pháp luật khác nhau. Khi các quy định chưa đồng bộ, doanh nghiệp, tổ chức khoa học và công nghệ cũng như cơ quan quản lý có thể gặp khó khăn trong quá trình thực hiện. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc phát hiện văn bản mâu thuẫn, chồng chéo mà còn phải xác định nguyên nhân, mức độ tác động và phương án xử lý phù hợp. Việc sửa đổi pháp luật cần hướng tới giảm thủ tục không cần thiết, tăng tính minh bạch và tạo dư địa cho hoạt động nghiên cứu, sáng tạo.

Pháp luật phải theo kịp tốc độ phát triển công nghệ

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình rà soát cũng cho thấy không ít khó khăn. Khối lượng văn bản lớn, được ban hành qua nhiều thời kỳ, có hiệu lực pháp lý khác nhau, từ luật, nghị định đến thông tư, khiến việc đối chiếu, xác định các nội dung mâu thuẫn, chồng chéo đòi hỏi nhiều thời gian và công sức.

Đây cũng là lý do việc hoàn thiện thể chế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không thể chỉ thực hiện theo cách tiếp cận xử lý từng văn bản riêng lẻ. Quan trọng hơn là phải hình thành một hệ thống quy định thống nhất, có khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và mô hình phát triển mới.

Trên cơ sở kết quả rà soát, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định tiếp tục nghiên cứu, đề xuất xây dựng, sửa đổi, bổ sung các luật, nghị định, thông tư nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Trong đó, trọng tâm là thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời tiếp tục nghiên cứu cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo điều kiện thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng hành lang pháp lý đủ rõ, đồng bộ và khả thi để khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực quan trọng của phát triển kinh tế - xã hội.

Đại biểu phát biểu tại Tọa đàm

Các đại biểu tại Tọa đàm kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ cần tiếp tục hoàn thiện kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương trong việc quản lý về khoa học công nghệ và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc mang tính liên ngành; đồng thời, chỉnh lý vấn đề mang tính kỹ thuật còn tồn tại trong Báo cáo tổng rà soát và các phụ lục kèm theo.

Kết luận tọa đàm, ông Hoàng Xuân Hoan đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu; chủ động rà soát, đối chiếu lại nội dung báo cáo và các phụ lục, nhất là những vấn đề đã được trao đổi, góp ý tại tọa đàm.

Đối với những nội dung còn có ý kiến khác nhau hoặc cần tiếp tục làm rõ, đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các cơ quan liên quan để thống nhất phương án xử lý, bảo đảm kết quả rà soát phản ánh đúng thực trạng hệ thống pháp luật và yêu cầu thực tiễn.