Tôn giả Ca Na Đề Bà - Vị Tổ sư Thiền tông đời thứ mười lăm

(PLVN) - Tổ Ca Na Đề Bà, người đời gọi Ngài là Bồ tát. Sanh sau Đức Phật nhập Niết bàn 546 năm, ở miền Nam nước Ấn. Cha tên Ca Na Bạc, mẹ là bà Hữu Chung Truyền. Cha mẹ Ngài tu theo pháp môn Tiểu thừa và Trung thừa Phật giáo và thích làm phước thiện, vì vậy Ngài rất uyên thâm Phật học.
Tôn giả Ca Na Đề Bà - Vị Tổ sư Thiền tông đời thứ mười lăm

Con đường tu hành đắc đạo  

Nghe Tổ Long Thọ đến vùng Ngài ở, Ngài liền tìm đến yết kiến Tổ. Tổ Long Thọ muốn thử trí thông minh của Ngài đến đâu, nên Tổ sai đồ đệ múc một thau nước đầy để trước lối vào, kế bên là một cây kim. Ngài biết Tổ muốn thử mình câu “Mò kim đáy nước”, nên Ngài lấy cây kim bỏ vào thau nước, đi quanh một vòng rồi nhắm mắt đưa tay vào trong thau nước lấy cây kim ra đưa trình cho Tổ, Tổ khen Ngài: Đúng là ông “Mò kim đáy nước” mà ông cũng mò được thật là giỏi lắm.

Tổ hỏi ông: Ông mò trong nước, tìm được cây kim, vậy cây kim là gì? Ngài trình thưa: Trong “Bể nước mênh mông”/ Có “Viên ngọc rất quý”; Ai nhận được “Ngọc” xài/ Là hết sanh tử ngay. Ngài chưa biết Thiền tông là gì mà đã nói được vi diệu ấy, nên Tổ hỏi Ngài: Vậy Ngươi muốn theo ta xuất gia học đạo Thiền tông không? Ngài thưa: Nếu được Thầy dạy bảo, con nguyện hết mình nghe và làm theo lời Thật dạy.

Thế là Ngài theo Tổ xuất gia. Ba năm theo học với Tổ, một hôm Ngài cùng Tổ đến đền thờ Thần Bram Mata. Tổ hỏi Ngài: Những tín đồ đến đây, cúng, lễ, lạy để xin cái gì? Ngài trình thưa với Tổ: Những vị ấy đến đây cầu xin là để cầu xin Luân hồi! Tổ hỏi: Sao Ngươi biết? Ngài làm bài kệ như sau để trình Tổ: Đời người là sự trả vay/ Hôm nay xin được để xài cho thân; Dù cho vay được trọn phần/ Cũng là vay mượn của trần thế gian.

Tôn giả Ca Na Đề Bà - Vị Tổ sư Thiền tông đời thứ mười lăm ảnh 1
Vô thường (ảnh minh họa)  

Con nay đã hiểu rõ ràng/ Những thứ vật lý là đàng chuyển luân; Nếu vay mượn được thì mừng/ Những thứ Nhân quả chưa từng ai cho. Ai đâu có của mà cho/ Tưởng rằng cầu lạy, Thần cho của mình; Nguyên tắc vay mượn của mình/ Những thứ phước đức của mình trước kia. Hôm nay mượn trước đem “vìa”/ Mượn về xài trước, nợ kia phải tường; Tiếp sau mình phải bi thương/ Vì là vay trả, không đường chạy đâu. Ai mà tham mới đi cầu/ Nhờ Thần giúp đỡ là đầu chuyển luân; Con hiểu nguyên lý rất mừng/ Nhờ con biết được, chưa từng cầu chi.

Tổ vừa nghe Ngài trình 20 câu kệ, Tổ biết Ngài đã hiểu nguyên lý trong vật lý của thế giới này, nên Tổ hỏi: Mấy năm nay Ngươi theo ta học đạo Giải thoát, vậy Ngươi có biết tu như thế nào để Giải thoát không? Ngài trình thưa với Tổ Long Thọ bằng bài kệ 32 câu như sau: Giải thoát là nói thế gian/ Nếu nói Giải thoát, không đàng về quê; Quê xưa chỉ một đường về/ Không theo vật lý là quê của mình. Thầy dạy con tự nhiên nhìn/ Không dính không mắc, mình đừng dính chi; Thiền tông đặc biệt diệu kỳ/ Không dính vật lý không gì theo ta.

Tu thiền đừng muốn về nhà/ Thực hiện được vậy, là xa nghiệp trần; Thanh tịnh vật lý rõ phân/ Ai dính vật lý, đường trần phải đi. Dù cho thực hiện pháp gì/ Là của vật lý, cái gì của ta; Thiền tông Đức Phật dạy ra/ Không dính vật chất là ra Luân hồi. Tu thiền mà đứng hay ngồi/ Là tu vật lý, không đời thoát thân; Muốn được Giải thoát chỉ cần/ Chỉ cần thanh tịnh, không cần dụng công.

Tự nhiên vật lý xa dần/ Những thứ vật lý, không cần phải xa; Vật lý là của Ta bà/ Nếu tu dẹp bỏ là ta ngu khờ. Thầy dạy con biết hiện giờ/ Chỉ cần thanh tịnh, vượt bờ tử sanh; Vào trong Bể tánh không sanh/ Chính nơi thanh tịnh, là “anh” Niết bàn. Niết bàn không khổ không nan/ Vì không vật lý, an nhàn thảnh thơi; Hôm nay con ngộ được rồi/ Cám ơn Thầy dạy, hết rồi tử sanh.

Tổ Long Thọ biết Ngài đã đạt được “Bí mật Thiền tông” nên có dạy như sau: Dòng chảy của Mạch nguồn Thiền tông, đến đây Ngươi đã nhận được, vậy rằm tháng chín này ta sẽ truyền “Bí mật Thiền tông” lại cho Ngươi, Ngươi sẽ nhận Tổ vị Thiền tông đời thứ Mười Lăm. Vậy, Ngươi chuẩn bị đầy đủ nghi thức, đến ngày đó ta sẽ hành lễ truyền “Bí mật Thiền tông” cho Ngươi. Đúng ngày rằm tháng chín, tại chánh điện Thiền tông chùa Thiền tông Hoa Sơn, buổi lễ truyền “Bí mật Thiền tông” được tiến hành. 

Chấn hưng Phật giáo nước Ba Liên Phất

Sau khi đắc pháp, Ngài vân du khắp nơi, lần lượt sang nước Ca Tỳ La để giáo hóa.Trong nước nầy có ông  trưởng giả tên Tịnh Đức sanh được hai người con trai, người cả tên La Hầu La Điểm, người thứ tên La Hầu La Đa. Ông hàng ngày chỉ săn sóc vườn tược.

Một ngày nọ, một cây trong vườn nẩy sanh thứ nấm lạ, ông nhổ về ăn thử, thực ngon lành. Song chỉ ông và người con thứ  hằng ngày  đều nhổ được nấm ăn, ngoài ra không ai nhổ được. Ông bảo con thứ: Nấm cây nầy chỉ ta và ngươi được ăn, ắt là việc phi thường. Ước gì có ai thông hiểu giải thích cho việc này. La Hầu La Đa nói kệ: Thử mộc sanh kỳ nhĩ, Ngã thực bất khô khao, Trí giả giải thử nhơn, Ngã hồi hướng Phật đạo.

Dịch nghĩa: Cây nầy sanh nấm lạ, Con ăn rất ngon lành, Người trí giải nhơn nầy, Con xin theo Phật đạo. Chợt gặp Bồ Tát Đề Bà đến nhà, cha con ông Tịnh Đức vui mừng đem việc nầy ra hỏi. Ngài dạy: Khi xưa lúc ông hai mươi tuổi thường mời một vị Tỳ kheo về nhà cúng dường.

Vị Tỳ kheo ấy tuy có chút ít giới hạnh mà con mắt pháp chưa sáng, tâm không thấu lý, luống nhận sự  cúng dường  của ông. Song vị Tỳ kheo ấy có chút ít tu hành nên khỏi sa vào đường ác, vẫn phải làm cây sanh nấm nầy để trả nợ cho ông. Xưa khi vị Tỳ kheo ấy đến nhà ông,trong nhà chỉ có ông và người con thứ nầy thành kính cúng dường, còn bao nhiêu người đều không vui. Vì thế, nên nấm hiện nay chỉ hai cha con ông được hưởng.

Ngài lại bảo: Ông nay được bao nhiêu tuổi? Trưởng giả thưa: Tôi được 79 tuổi. Ngài nói kệ: Nhập đạo bất thông lý, Phục thân hoàn tín thí, Nhữ niên bát thập nhất, Thử mộc diệc vô nhĩ. Dịch: Vào đạo không thông lý, Hoàn thân đền tín thí, Trưởng giả tuổi tám mốt, Cây nầy không sanh nấm.

Ông  trưởng giả nghe nói xong,biết rõ duyên trước càng thêm thán phục, Ông thưa: Tôi già yếu tuy muốn xuất gia e không kham theo thầy. Đứa con thứ của tôi hết lòng mộ đạo, tôi xin cho nó theo làm thị giả cho thầy, mong thầy dung nạp. Ngài  hoan hỷ  chấp nhận  La Hầu La Đa xuất gia và triệu tập các vị thánh tăng đến truyền giới. Ngài du hóa đến nước Ba Liên Phất gặp lúc  ngoại đạo  hưng thịnh Phật pháp lu mờ.

Ngài đem hết khả năng  chuyển hóa  ngoại đạo trở về quy y Tam Bảo, khiến xứ nầy Phật pháp hưng thịnh lại. Khi già yếu, Ngài gọi La Hầu La Đa đến phó chúc pháp nhãn tạng và dặn dò đừng để đoạn diệt. Kế đó ngài nói kệ: Bổn đối truyền pháp nhơn, Vị thuyết giải thoát lý, Ư pháp thật vô chứng, Vô chung diệc vô thủy. Dịch nghĩa: Xưa đối người  truyền pháp,Vì nói lý  giải thoát, Nơi pháp thật không chứng, Không chung cũng không thủy.

Dặn dò xong, Ngài  nhập định  ngồi  nghiêm chỉnh  thị tịch. La Hầu La Đa và  đồ chúng  xây tháp cúng dường. Ngài là Bồ Tát thứ ba làm nổi bật  giáo lý  Đại Thừa. Những  tác phẩm  Ngài trước thuật: Bách luận, Bách tự luận, Đại trượng phu luận, Đề Bà Bồ Tát phá Lăng Già kinh trung ngoại đạo tiểu thừa tứ tông luận, Đề Bà Bồ Tát thích Lăng Già kinh trung ngoại đạo tiểu thừa Niết bàn luận… Những bộ luận trên nổi tiếng nhất là bộ Bách luận và Đại Trượng Phu luận.

Duy Bùi (biên soạn)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Chuyện của trà (Kỳ 2): Thời cổ đại, Trung Quốc không dùng trà để giải khát

Theo nghiên cứu khoa học, trà có nhiều tác dụng tốt tới trí não.
(PLVN) - Ngày nay, hầu hết mọi người chỉ biết đến trà là một loại thức uống, mục đích dùng để giải khát. Nhưng ngược dòng lịch sử về cách đây 18 thế kỷ, tại Trung Quốc trà ban đầu được sử dụng như một vị thuốc chữa bệnh, vị đắng của trà từng khiến nhiều người ốm phải dùng các loại gia vị khác nhau để có thể uống.

Ngân vang hào khí Bạch Đằng Giang

Cổng vào Khu di tích lịch sử Bạch Đằng Giang tại thị trấn Minh Đức, huyện Thủy Nguyên, TP Hải Phòng.
(PLVN) - Khu di tích lịch sử Bạch Đằng Giang là quần thể kiến trúc tâm linh mang giá trị lịch sử, văn hóa gắn liền với những trận thủy chiến bên dòng sông Bạch Đằng lưu truyển sử sách với những chiến công oanh liệt của Đức vương Ngô Quyền, vua Lê Đại Hành, Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn.

Ký ức Việt Nam (kỳ 12): Chợ làng

Một phiên chợ làng (ảnh tư liệu).
(PLVN) - Chợ làng là một thiết chế công đặc thù của nền văn hóa kinh tế tập thể vô danh. Cùng với đình, chùa thì chợ là không gian di động và là một trong những không gian công quan trọng nhất của nền văn hóa đám đông làng xã Việt Nam cổ xưa. 

Bụt trong con sinh chưa?

Bụt trong con sinh chưa?
(PLVN) - Tháng Tư là mùa Bụt sinh, mùa sen nở. Trong tâm mỗi chúng ta đều có một đức Phật. Cũng giống như trong một cái đầm hay một cái ao, nếu biết gieo vào và ươm mầm, nhất định ta sẽ trồng được những đóa sen thơm.

Kết nối niềm hạnh phúc

Bàn tay tặng hoa hồng bao giờ cũng phảng phất hương thơm (ảnh minh họa).
(PLVN) - Khoa học đã chứng minh rằng: “Khi một cá nhân hạnh phúc hoặc khi mang đến niềm vui cho người khác, niềm vui sẽ quay trở lại bản thân ta và đến cả nhiều người khác nữa. Nó có thể lan tỏa từ người này sang người khác, kể cả những người không quen biết”.

Nhà thơ Du Phong: Đừng bao giờ để tình yêu cũ kỹ

 Nhà thơ Du Phong (Ảnh internet).
(PLVN) - Viết về thơ tình, hầu như nhà thơ nào cũng có viết. Nhưng để tạo ra được dấu ấn riêng, được nhiều người thuộc, nhắc nhớ thì ít người làm được như Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Nguyễn Bính. Đó là những nhà thơ đã khuấy động một thời trên văn đàn Việt Nam. Hiện nay, tiếp nối dòng chảy thơ tình, có nhà thơ Du Phong.

Truyền thuyết về hộ tướng của cá Ông ở lăng ông Thủy Tướng Cần Giờ

Lăng Ông Thủy Tướng ở Cần Giờ với tuổi đời hơn 200 năm.
(PLVN) - Cư dân vạn chài Cần Giờ (TP Hồ Chí Minh) tin rằng, cá Ông là một loài vật linh thiêng, luôn cứu giúp cho những con thuyền gặp phải sóng to gió lớn, giúp dân chài lưới tai qua, nạn khỏi. Điều đặc biệt ở đây là, họ còn có quan niệm về sự tồn tại của các loài vật được cho là hộ vệ cá Ông.

Nhà đầu tư Nhật Bản tin tưởng Việt Nam vẫn là “bến đỗ” an toàn

Nhà đầu tư Nhật Bản tin tưởng Việt Nam vẫn là “bến đỗ” an toàn
(PLVN) - Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) vừa công bố báo cáo khảo sát từ 4.600 doanh nghiệp (DN) Nhật hoạt động tại gần 20 thị trường châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có 700 DN ở Việt Nam. Kết quả khảo sát cho thấy tuy nền kinh tế có một năm bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi bùng phát dịch Covid-19 đợt 4, song tỷ lệ DN Nhật tại Việt Nam muốn mở rộng đầu tư kinh doanh vượt xa đến 10 điểm so với các nước trong khối ASEAN .

Cách chữa bệnh theo "tám kinh, tám vĩ" của người xưa

Thời nào, thầy thuốc cũng rất quan trọng với con người. (Ảnh minh hoạ, nguồn internet).
(PLVN) - Nếu như ngày nay chúng ta coi "lương y như từ mẫu", "thầy thuốc như mẹ hiền" thì trong "Vũ trung tùy bút" của Phạm Đình Hổ, người thời xưa tôn kính các bậc danh y cũng như vậy. Bởi thời nào cũng thế, các bậc danh y, lương y, thần y hành nghề là để cứu người...

Bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam

Bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của Việt Nam
(PLVN) - Năm 1821, sau khi nhậm chức quan nhỏ ở Quốc Tử Giám (Huế), Phan Huy Chú dâng cuốn “Lịch triều hiến chương loại chí” lên vua Minh Mạng. Vua khen “soạn khéo lắm” rồi ban thưởng 30 lạng bạc, 30 thỏi mực và 30 cái bút.

Thích thú quán cà phê đồ cổ đầu tiên ở Tam Nông

Thích thú quán cà phê đồ cổ đầu tiên ở Tam Nông
(PLVN) - Tôi được một thầy giáo thân thiết nhắn tin qua Zalo giới thiệu quán Cà phê đồ cổ đầu tiên của huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp mang tên Xuân Nhi. Quán đang được nhiều khách hàng thích thú khi đến thưởng thức hương vị ly cà phê thơm lừng, vừa ngọt vừa đắng và ngắm nhìn những món đồ cổ để cùng hoài niệm một thời đã qua.

La Vie vào Top 10 Doanh nghiệp FDI phát triển bền vững

La Vie vào Top 10 Doanh nghiệp FDI phát triển bền vững
(PLVN) - Không ngừng đầu tư cho hoạt động bảo vệ tài nguyên nước và giảm tác động của bao bì đến môi trường bất chấp những khó khăn do dịch Covid-19, công ty La Vie, một thành viên của Tập đoàn Nestlé (Thụy Sĩ), vừa được vinh danh trong Top 10 Doanh nghiệp FDI tiêu biểu về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững năm 2021-2022.