“Tôi là người may mắn nhất trong số những người không may”
Năm 2001, chị Phạm Thị Huệ bắt đầu biết mình nhiễm HIV khi sinh đứa con trai đầu lòng. Tên thật của chị bị thay thế bằng cái tên “Si- đa”. Trải qua hơn một năm tuyệt vọng, chị đã làm một việc hết sức dũng cảm là đứng lên tự công nhận mình nhiễm HIV ở hội thảo chuyên đề “Đương đầu với kỳ thị và sự phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS” (tháng 9-2002, tại Hà Nội). Năm 2004, chị được tạp chí Times bầu chọn là Anh hùng châu Á.
Cái được là sự cảm nhận thấm thía tình người
- Kể từ ngày chị đứng lên, tự công nhận mình bị nhiễm HIV trước đông đảo mọi người, chị có thấy mình là người đặc biệt không? Chị đã thích nghi với cuộc sống của người nhiễm HIV như thế nào?
- Mình không thấy có gì đặc biệt cả. Có chăng, đó chỉ là vấn đề tâm lý từ phía cộng đồng. Ban đầu mọi người nhìn mình như một vật thể lạ, làm mình tủi thân, tuyệt vọng. Phải sống như thế nào? Con mình sẽ ra sao? Điều này luôn dằn vặt mình. Nhưng giờ cuộc sống của mình dễ chịu hơn. Cộng đồng không kỳ thị những người như mình. Tất nhiên, cuộc sống không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Mình cảm thấy vững vàng rất nhiều, có thể tự định hướng cho cuộc sống của mình. Những điều xảy ra trong cuộc sống chỉ là một chút biến động chứ không có gì là đặc biệt nếu mình hiểu biết rõ.
- Người ta nói “được cái nọ thì mất cái kia”. Chị có cảm thấy sau cái không may chị gặp phải, chị được cái to lớn hơn. Đó là việc chị khám phá ra sức mạnh bản thân và cả thế giới đều nể phục chị?
- Tôi là người may mắn trong số những người không may bị nhiễm HIV. Nhưng phải nói rằng không ai mong muốn bị nhiễm HIV để có được những vinh dự như mình đã có. Mình cũng không phủ nhận cơ hội đến với mình nhiều hơn kể từ ngày đó. Từ khi mình nhiễm HIV, mới thấy thấm thía tình người. Trải qua bao nhiêu sóng gió, mình cảm nhận sâu sắc rằng: giữa con người với con người, tình cảm, cách đối xử, cử chỉ với nhau mới là quan trọng nhất. Tuy nhiên, mình vẫn mong có một cuộc sống của người bình thường không bị nhiễm HIV (cười).
- Cộng đồng đã từng xa lánh chị trong những ngày đầu. Đến bây giờ chị lại nói tình cảm cộng đồng là quan trọng. Điều gì khiến thay đổi suy nghĩ như vậy?
- Từ khi phát hiện căn bệnh này, ở một khía cạnh nào đó, mọi người rất sợ nó, vì ban đầu người ta chỉ được cảnh báo về sự nguy hiểm. Ban đầu, chính mình cũng rất sợ. Nhất là khi người ta gọi mình là “con Si đa”. Nhưng xét ở một khía cạnh khác thì mọi người lại cùng chung tay đoàn kết giúp đỡ mình vượt qua khó khăn. Chỉ số ít người ngần ngại xa lánh mình, còn cả xã hội nhất định tẩy chay mình? Và rõ ràng cộng đồng đang tạo mọi điều kiện giúp đỡ mình trong cuộc chiến đẩy lùi HIV. Dự án GIPA (dự án chương trình tình nguyện của Liên hợp quốc phối hợp với Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam triển khai ở Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, TP Hồ Chí Minh về phòng chống HIV - AIDS) là một minh chứng về sự quan tâm của toàn thế giới đối với những người nhiễm HIV và đại dịch AIDS.
Buồn vì vẫn đông người tìm đến mình
- Nhưng sau những hoạt động xã hội đó, những người mắc HIV vẫn nhiều. Đặc biệt Hải Phòng được coi giá là tiêu điểm của đại dịch này. Chị nghĩ sao khi vẫn còn rất nhiều người tìm đến nói rằng họ đã nhiễm HIV?
- Thực lòng làm dịch vụ gì đông khách cũng mừng, riêng làm công việc tư vấn cho người nhiễm HIV thì càng đông khách càng cảm thấy luôn. Xu hướng của những người tìm đến trung tâm của mình nhờ tư vấn càng ngày càng trẻ hoá. Lây nhiễm HIV qua đường tình dục ngày càng tăng. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu sự hiểu biết của các bạn trẻ. Nhiều bạn sinh viên, nhiều bạn thanh niên gọi điện, nhắn tin cho mình, ít người dám đến gặp trực tiếp. Những bạn trẻ yêu nhau, lây HIV cho nhau, nhưng không biết. Khi chia tay, hai người lại yêu người khác, rồi lại quan hệ tình dục trước hôn nhân, không lấy được nhau lại chia tay yêu người khác những hành vi đó trực tiếp lây nhiễm, có thể là vô tình, hoặc cố ý nhưng vẫy sự không hiểu biết. Bốn ngày trước, có một bạn nữ 22 tuổi gọi điện cho cho biết bạn ấy mới chia tay với người yêu một thời gian. Khi bạn ấy có vấn đề về sức khoẻ, đi khám mới biết bị nhiễm HIV. Cô gái đó sốc. Đó là điều rất đáng tiếc.
- Buồn nhưng các chị đã làm gì?
- Làm nhiều chứ. Nhưng còn biết làm gì ngoài việc tuyên truyền? Các bạn trẻ không có thái độ đúng đối với HIV nên mới mắc phải sai lầm như vậy. Ví dụ, khi tình nguyện viên bên mình phát tờ rơi cho các bạn sinh viên, các bạn ấy chỉ ngó qua rồi ném ngay xuống chân. Thậm chí có bạn còn cầm lên chế giễu nhau. Ngay cả thông tin về HIV mà các bạn cũng kỳ thị như thế, thì làm sao mà có sự hiểu biết đúng. Người ta nói, chết vì không hiểu biết là vì thế.
Các cháu nhỏ đau, không biết kêu
- Chị tiếp xúc với nhiều người nhiễm HIV, điều gì để lại ấn tượng sâu sắc nhất?
- Đó là những đứa trẻ bị ảnh hưởng bởi HIV. Những em bé đó có bố mẹ bị nhiễm HIV, nhưng không phải tất cả các em đều bị lây nhiễm HIV từ bố, mẹ (tỷ lệ lây truyền từ mẹ sang con là 30%, nhưng nếu người mẹ mang thai biêt bị nhiễm HIV có thể đến các cơ sở y tế uống thuốc, tiêm phòng thì tỷ lệ lây nhiễm giảm rất nhiều). Nhưng các em không có lỗi, không biết gì về HIV. Minh nhớ một ngày mưa rét cuối năm 2007, khi đã lên thăm cháu Bàn Thanh Trúc ở Bắc Giang. Hôm đó giá lạnh làm tê cứng cả chân tay, nhưng không thấm bằng nỗi xót xa khi nhìn thấy cháu Trúc. Trẻ con đau, bị hắt hủi không biết kêu. Mình nhìn các cháu nhỏ nạn nhân của HIVmà thấy đau, không biết làm gì giúp các cháu được.
- Chị có nhiều hoạt động giúp đỡ các cháu nhỏ đó, như ủng hộ gạo ăn, trợ cấp tiền đi học. Vậy là chị đã làm khá nhiều việc?
- Những việc mình làm chỉ tính được con số hơn 100 trong số hàng chục nghìn trường hợp mà mình từng tiếp xúc, từng biết. Mình mong những người trong cộng đồng có thể giúp các cháu có một tuổi thơ trong sáng như tất cả các em nhỏ bình thường khác.
- Chị là người rất đẹp ...
Đặng Tuyền