Tôi đi tìm Lada

Ra đời ở thế kỉ trước và thịnh hành vào thập kỉ 80 tại các nước Đông Âu, những chiếc xe Lada với đường nét vuông vắn, thẳng hàng, nhìn đơn giản mà vẫn thích mắt cho đến giờ vẫn làm mê đắm nhiều người chơi xe. Được gợi ý, tôi quyết định theo chân một anh bạn đã “phải lòng” xe Xã Hội Chủ Nghĩa (XHCN), đi tìm Lada, tìm về một nét văn hóa xưa cũ.

Hồi ức Lada

Lada là một tên tuổi lừng lẫy của ngành công nghiệp ô tô Nga hồi thập niên 80-90 của thế kỷ trước, nổi tiếng nhất với mác xe Niva - từng được mệnh danh là “Range Rover của nước Nga”.

Lada khi về Việt Nam vẫn được những người yêu thích cho vào nhóm xe XHCN bởi nó đến từ Cộng Hoà XHCN liên bang Xô Viết cũ và được lưu hành rộng rãi tại các nước thuộc khối SNG.

Xe XHCN (trong đó có Lada) có rất nhiều loại nổi tiếng một thời không phải vì chất lượng cao mà chính vì chế độ sản xuất theo kế hoạch của cơ chế bao cấp. Thời kì đó, những chiếc xe cao cấp được sản xuất nhằm phân phối cho cán bộ Nhà nước sử dụng. Người dân muốn mua xe chỉ mua được loại rẻ tiền, nhưng phải đăng ký và chờ làm thủ tục trong thời gian khá lâu từ 3 đến 5 năm. Tại các nước XHCN, những năm đầu thập kỉ 80, loại xe ít tiền và thông dụng nhất là xe Đông Đức, nhãn hiệu Traban, Tiệp Khắc có Skoda… Khi Lada cho ra đời Lada 2107 với chất Ý đã tạo thành một tiếng vang cực lớn.

Chính vì đặc điểm đó, khi tới Việt Nam, Lada đã có một vị thế riêng. Những chiếc xe này xuất hiện ở Việt Nam nhờ sự tài trợ của Chính phủ Liên Xô cho các quan chức, cán bộ Nhà nước ta lúc đó.

Đa phần những người mê Lada ở Việt Nam bây giờ là những người đã từng đi lao động, học tập tại Liên Xô và các nước Đông Âu. Trong hồi ức của họ, được sở hữu một chiếc Lada đời 2105 hay 2107 là cả một ước mơ, một niềm tự hào.

Sẽ không quá ngạc nhiên khi đến với các lò “thịt xe”, ta vẫn bắt gặp một vài người đã luống tuổi hỏi mua xác Lada. Họ mở máy, vần vô lăng, lắng nghe tiếng sập cửa. Họ ngẩn ngơ hàng giờ trước những chiếc xe - mà đối với những người không quan tâm, đó chỉ là đống sắt vụn đã han gỉ theo mưa nắng.

Lada đang ở đâu ?

Công đoạn đầu tiên của cái thú chơi Lada là phải tìm cho ra cái xác của nó, sau đó mới làm máy và độ lại.

Theo kinh nghiệm và thông tin tìm hiểu được trên mạng của anh Đỗ Quốc Cường, người bạn rủ tôi đi tìm xe: “Hiện nay, ở Hà Nội, chỉ có ở đường 70 và khu Ba La Bông Đỏ đi Hòa Bình là có nhiều Lada. Ở khu đường 70 tính từ viện 103 đi theo hướng ra Văn Điển khoảng 2km. Còn ở Bala thì tính từ ngã 3 Hà Đông (Hòa Bình và Chùa Hương) đi theo đường quốc lộ 6 khoảng 3 đến 5km”.

Đến hai địa điểm này, chúng tôi bắt gặp những chiếc Lada cũ kĩ, nằm ngổn ngang bên cạnh hàng chục chiếc xe cũ khác. Ông chủ gara tại Ba La chỉ vào chiếc Lada nói: “Mấy chiếc này toàn từ các Trung tâm tập lái thải ra. Ngần đó năm, giờ nát lắm rồi, nên bọn tôi nhập về chỉ bổ xác ra bán. Tôi cũng thấy tiếc, vì mấy anh này độ lại ngon lành, đi cũng hay ra trò”.

Anh Văn Quang – Chủ Gara tại km2, đường 70, Tân Triều, Thanh Trì kể: “Người ta cứ đến thanh lí Lada theo giá sắt vụn, vứt đấy vài tháng rồi “mổ xe”, đôi khi thấy có người như các anh đến hỏi mua. Tôi cũng bán cho giá rẻ, về họ làm lại rồi đi”.

Anh Quang cũng sẵn sàng bán cho anh bạn tôi một chú Lada đời 2107 với giá 15 triệu, xe còn nguyên giấy tờ, về chỉ mua ắc quy mới, làm lại máy là chạy ngon. Tôi hơi ngạc nhiên vì anh bạn tôi không đồng ý chỉ bởi lí do: “Nếu mua xe mà chạy ngay thì đã không đến đây, phải mua xe nát rồi về độ lại từ đầu theo ý mình mới khoái”.

Anh bạn tôi mách: “Ai không muốn độ thì có thể mua Lada chạy được rao bán trên mạng”. Bản thân anh cũng đã dẫn mấy người bạn cùng mê Lada vào tận Sài Gòn, Đà Lạt tìm xe. Anh cho biết thêm: “Lấy xe Lada chạy ngay được không khó, có điều phải đi hơi xa. Ở Đà Lạt, Thái Bình hay Ninh Bình cũng thấy nhiều người chạy Lada. Như Gara Cải Vinh ở 406 Nguyễn Huệ - TP Ninh Bình còn có đến 4 - 5 chú zin, đến đó hỏi mua là có thể bon luôn”.

Tìm được chiếc xe Lada ưng ý mang về độ cũng khá gian truân. Những người mê mẩn Lada, nếu chưa tìm được chiếc xe theo sở thích, họ sẵn sàng mò mẫm cả ngày trên mạng. Đi đường, hễ cứ thấy chiếc Lada nào nằm chết là gặng hỏi, nghe thông tin ở đâu có là phải tìm đến xem xe bằng được. Tất cả chỉ để thỏa ước cái thú độ và chơi xe Lada.

Thú chơi cũng lắm công phu

Điều kiện cần cho người chơi Lada ngoài mê xe còn phải biết về xe. Nói như anh bạn tôi, nếu rành về xe hoặc có gara quên thì hẵng mua. Không biết về xe mà đi xe cũ thì chỉ có rước vất vả vào thân.

Nhiều người thích chơi Lada vì mua được xác rẻ, chỉ từ 5 đến 7 triệu là có thể rinh về nhà rồi tùy điều kiện mà độ lên. Tìm kiếm thêm thông tin, tài liệu trên mạng để độ cũng dễ. Thêm vào đó, phụ tùng dành cho Lada cũng khá rẻ, có thể tìm thấy đủ loại phụ tùng tại Chợ Giời – Phố Thịnh Yên – Hà Nội.

Tuy nhiên, có những người mê Lada lại cho rằng: “Đã độ xế cũ như Lada thì phải độ nguyên bản mới có giá trị. Nếu cứ ra Chợ Giời mà vác đủ thứ phụ tùng lắp vào thì chiếc xe chả khác gì một mớ phụ tùng cũ”. Hiển nhiên đó chỉ là ý kiến của một số ít người. Mua xác về độ được theo ý mình đã đủ khó lắm rồi, độ  được bằng đồ nguyên bản của Lada thì quả là quá sức so với điều kiện của nhiều người.

Có thể nói không quá rằng, muốn độ được Lada, người chơi phải tốn không ít thời gian, công sức, tiền bạc và trí tuệ. Nhìn thấy cái xác xe, nếu không phải là dân chơi xe, hẳn người ta sẽ thấy nản ngay từ đầu.

Để hồi sinh cho chiếc Lada, về cơ bản người chơi phải cho làm lại máy, đồng sơn, sửa thụt nhún, bọc ghế, làm chống ồn và đặc biệt phải làm máy lạnh vì vốn dòng Lada không có máy lạnh hoặc máy lạnh rất kém. Tổng số tiền làm xe không hề lớn với việc độ một chiếc ôtô: dao động từ 10 đến 20 triệu đồng. Vấn đề là ở chỗ độ xe ra sao và độ như thế nào mới tốn nhiều thời gian và công sức.

Anh Chu Văn Bình, một người mê Lada ở Ngãi Cầu – Hoài Đức – Hà Nội tâm sự: “Từ lúc bắt đầu làm xe đến lúc hoàn thiện mất cả mấy tháng trời. Cứ đi làm về là hay thứ 7, chủ nhật là mình lao đến xưởng. Có hôm ngồi lắp máy hay nghĩ sơn màu gì cho hợp lí mà quên cả ăn. Làm xong rồi thì thích, thích vì nó là công sức, sản phẩm theo ý mình”.

Với hầu hết những người chơi xe Lada, bên cạnh nhu cầu sử dụng thì sở thích và đam mê cũng là yếu tố quan trọng. Vì thế, họ sẵn sàng bỏ tiền, bỏ công, bỏ thời gian chỉ để thỏa cái ước mơ hồi trẻ. Ước mơ được sở hữu một chiếc xe 4 bánh, được cưỡi lên chú xế đã từng “vang bóng một thời”.

• Khuất Thế Đạt