Tổ chức Pháp chế "hụt hơi" chạy" theo... công việc

Ngày càng được giao thêm nhiều công việc nhưng các tổ chức pháp chế vẫn chưa được kiện toàn để đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Chưa xứng tầm nhiệm vụ

Thực tế hiện nay, tổ chức pháp chế đã được giao thêm nhiều nhiệm vụ, quyền hạn mới như theo dõi thi hành pháp luật, trách nhiệm bồi thường của nhà nước, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp (DN)… Tuy nhiên, tổ chức pháp chế các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ (nhất là các Tổng cục và tương đương, các Cục thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ), cơ quan chuyên môn thuộc UBND và các DN nhà nước hiện nay còn nhiều bất cập, quá lỏng lẻo; việc thành lập tổ chức pháp chế nhiều nơi mang tính tùy nghi, không có sự thống nhất.

Với chức năng, nhiệm vụ là đơn vị chuyên môn giúp cho lãnh đạo Bộ, cơ quan ngang Bộ, Vụ Pháp chế đều được thành lập ở các Bộ, cơ quan ngang Bộ. Nhưng vẫn còn tình trạng phải tổ chức Vụ Pháp chế trên cơ sở kết hợp với công tác khác như tại Bộ Y tế, thành lập Vụ Pháp chế trên cơ sở kết hợp với công tác thi đua – khen thưởng và công tác tuyên truyền báo chí.

Ở các Tổng cục và tương đương, các Cục trực thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ thì tổ chức pháp chế được tổ chức rất khác nhau. Có Tổng cục, Cục được thành lập tổ chức pháp chế chuyên trách; có Tổng cục, Cục không thành lập tổ chức mà giao công tác pháp chế cho văn phòng làm đầu mối thực hiện; một số khác lại chỉ bố trí cán bộ chuyên trách làm công tác pháp chế. Do đó, dẫn đến công tác pháp chế ở các Tổng cục, Cục trực thuộc các Bộ, cơ quan ngang Bộ chưa phát huy được hiệu quả.

Một số cơ quan thuộc Chính phủ thành lập các phòng/ ban pháp chế độc lập. Một số cơ quan khác thì tổ chức thành phòng/ ban pháp chế thuộc Văn phòng và còn lại kết hợp với công tác khác như thanh tra, tổng hợp trong cơ cấu cấp phòng/ ban.

Đối với các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thì tùy nghi trong việc thành lập tổ chức pháp chế hoặc chỉ bố trí cán bộ làm công tác pháp chế. Có nơi thành lập Phòng/ Ban/ Đội pháp chế độc lập, có nơi thì bố trí cán bộ chuyên trách và có nơi chỉ là cán bộ kiêm nhiệm. Trường hợp đặc biệt, có địa phương, mỗi cơ quan chuyên môn lại thành lập tổ chức pháp chế theo một mô hình khác nhau.

Lãnh đạo Vụ Các vấn đề chung về xây dựng pháp luật - Bộ Tư pháp cho rằng, để hoàn thành được nhiệm vụ được giao thì yêu cầu đặt ra là phải kiện toàn, củng cố về mặt tổ chức của các tổ chức pháp chế. Vì vậy, dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 122/2004/NĐ-CP sẽ quy định rõ theo hướng thành lập tổ chức pháp chế chuyên trách tại các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; các Tổng cục và tương đương; các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh và các DN mà Nhà nước chiếm trên 50% vốn điều lệ.

Khó tránh “chảy máu chất xám”

Cán bộ pháp chế tại một số Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ tuy có trình độ cao, song lại mỏng về số lượng, trong khi đó, công việc được giao ngày càng nhiều như Bộ Y tế, Vụ Pháp chế chỉ có 7 cán bộ pháp chế (có 2 có trình độ trên đại học và 5 trình độ đại học), Ủy ban Dân tộc chỉ có 8 cán bộ pháp chế… Không những thế, tổ chức pháp chế các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ với lực lượng cán bộ vốn mỏng, nhưng trong vài năm gần đây đã xuất hiện tình trạng chảy máu chất xám.

Ở các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thì không bố trí được cán bộ làm công tác pháp chế vì thiếu biên chế, nhiều khi có biên chế lại không tìm được cán bộ thích hợp, đủ tiêu chuẩn. Có nhiều địa phương đã lấy cán bộ trẻ, song với chế độ, chính sách như hiện nay đã không thu hút được cán bộ pháp chế làm việc lâu dài, nhiều cán bộ sau vài năm làm việc đã xin chuyển công tác khác.

Thực trạng được lý giải một phần là do chưa có chế độ, chính sách ưu đãi cho cán bộ làm công tác pháp chế. Có cán bộ, lãnh đạo làm công tác pháp chế tại một số Bộ ngành xin ra khỏi biên chế đi làm việc cho các tổ chức kinh tế ngoài quốc doanh với nhiều ưu đãi về kinh tế, dẫn đến một số tổ chức pháp chế vốn đã thiếu cán bộ, thiếu lãnh đạo có kinh nghiệm lại càng thiếu hơn.

Bên cạnh đó, một số cơ quan chuyên môn, DN nhà nước ở địa phương chưa thực sự quan tâm đến công tác pháp chế, bố trí cán bộ thực hiện công tác pháp chế còn mang tính hình thức, hiệu quả hoạt động chưa cao. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Tư pháp hàng năm đều tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ làm công tác pháp chế nhưng chưa có sự hỗ trợ về kinh phí, số lượng cán bộ tham gia còn hạn chế, thời gian tập huấn rất ngắn so với yêu cầu…

Thục Quyên