Tình trạng nợ tiền bảo hiểm xã hội ở các doanh nghiệp: Trầm trọng - “thuốc” chưa đủ mạnh (Kỳ 1)

Năm 2010, Hải Phòng có 428 đơn vị nợ tiền BHXH với tổng số gần 145 tỷ đồng. Quý 1 năm 2011, số nợ BHXH lên tới hơn 356 tỷ đồng. Trong số này, một số doanh nghiệp thực sự gặp khó khăn trong thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho người lao động do sản xuất, kinh doanh thua lỗ, còn phần đông  doanh nghiệp, chủ sử dụng lao động cố tình trốn tránh nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội để hưởng lợi….

Căn bệnh trầm kha

Chủ sử dụng lao động chây ỳ, nợ BHXH, chiếm dụng khoản tiền đóng BHXH khiến người lao động không được hưởng các chính sách theo quy định….

Doanh nghiệp nợ đọng bảo hiểm xã hội ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động Ảnh: Đức Lê

Nợ dai, nợ nhiều

Trong số 428 đơn vị nợ đọng tiền BHXH có 94 doanh nghiệp Nhà nước, 297 doanh nghiệp ngoài quốc doanh, còn lại là các đơn vị thuộc khối liên doanh, xuất khẩu lao động, hợp tác xã …Điển hình có 20 doanh nghiệp nợ tiền BHXH kéo dài hơn 36 tháng, 110 đơn vị nợ từ 12-36 tháng, 117 đơn vị nợ từ 6-12 tháng và 182 đơn vị nợ dưới 6 tháng. Trong đó, Công ty TNHH MTV Tổng công ty CNTT Nam Triệu nợ lớn nhất với hơn 26 tỷ đồng; Công ty cổ phần và chế biến thực phẩm Nam Triệu nợ dài nhất: 50 tháng!

Con số doanh nghiệp trốn đóng tiền BHXH không đếm xuể. Theo thống kê sơ bộ, thành phố có khoảng 17 nghìn đơn vị, doanh nghiệp, nhưng hiện số doanh nghiệp đóng BHXH (kể cả những doanh nghiệp thường xuyên nợ tiền BHXH) chỉ chiếm tỷ lệ gần 1/3, khoảng 5700 đơn vị. Các doanh nghiệp không đóng tiền BHXH đồng nghĩa không đóng tiền BHYT vì hai chế độ này luôn đi kèm khi thu. Vì vậy, khi doanh nghiệp không đóng tiền BHXH, người lao động cũng sẽ không được hưởng bất kỳ chính sách bảo hiểm nào như BHYT, ốm đau, hưu trí, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tử tuất, lương hưu... như luật quy định. Như vậy, người lao động chịu thiệt đơn thiệt kép.

Khắc phục bất cập trong quản lý lao động

Công ty TNHH B.I.C Việt Nam là một ví dụ. Khi ông chủ người Hàn Quốc xách va li về nước, các lao động của công ty chỉ còn biết kêu trời. Vì khi bỏ trốn, ông chủ công ty để lại khoản nợ BHXH, BHYT, BHTN tính đến tháng 2-2011 gần 900 triệu đồng, chưa kể các khoản nợ lương, nợ ngân hàng. “Từ khi giám đốc bỏ trốn, chúng tôi mất khá nhiều thời gian, công sức để đòi lương và các quyền lợi khác, song kết quả là con số không! Trong khi đó, tài sản, xe cộ của công ty gần như không còn, người lao động chỉ biết trông chờ vào sự quan tâm giải quyết của thành phố và các cơ quan chức năng”. Đó là tâm sự chung của gần 30 lao động của công ty.

Làm việc với Bảo hiểm Xã hội quận Hồng Bàng, được biết, lãnh đạo BHXH quận nhiều lần trực tiếp đến công ty làm việc, đôn đốc thu nợ nhưng không gặp được chủ sử dụng lao động và cũng không thấy công ty hoạt động. Ngày 11-1-2011 UBND thành phố có quyết định số 35 về việc giải thể và xóa tên Công ty TNHH B.I.C Việt Nam. BHXH quận Hồng Bàng đã có văn bản báo cáo BHXH thành phố, chờ chỉ đạo. Hiện, người lao động của công ty đành trông chờ hướng giải quyết cụ thể của thành phố và các cơ quan chức năng… 

Theo một số cán bộ Phòng Lao động Thương binh- Xã hội, thực tế là khi các vụ việc vỡ lở, cơ quan chức năng, cụ thể là phòng Lao động Thương binh- Xã hội các quận, huyện đều lúng túng, bởi thẩm quyền quản lý doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc Sở Lao động Thương binh-Xã hội. Khi tranh chấp xảy ra tại các doanh nghiệp này, cơ quan lao động quận, huyện phải mất nhiều thời gian, bởi không nắm được chính xác số lượng lao động. Sự bất cập trong phân cấp quản lý lao động nói trên dẫn đến tình trạng nhiều quận, huyện “lực bất tòng tâm” khi bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người lao động. Khi chủ doanh nghiệp “cao chạy, xa bay”, ngoài chỉ đạo niêm phong tài sản doanh nghiệp, họ không còn biện pháp nào khác để xử lý tài sản chi trả quyền lợi người lao động. Ngay cả khi mọi việc đã được tòa án phân xử, khâu thi hành án còn khó khăn hơn nhiều. Người lao động phải chịu cảnh “chờ được vạ thì má sưng”….

Thủy Giang