Tinh thần khởi nghiệp phải bắt đầu từ giáo dục

Cụ thể hóa chiến lược đổi mới giáo dục trong kỷ nguyên số

Khởi nghiệp đã vượt qua phạm vi một hoạt động phong trào để trở thành cấu phần chiến lược của đổi mới giáo dục và phát triển nguồn nhân lực quốc gia, đây là nhận định của các chuyên gia trong khuôn khổ Ngày hội Khởi nghiệp Quốc gia học sinh, sinh viên 2026 tại Hà Nội.

Ông Hoàng Đức Minh, Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên cho biết, Chương trình hỗ trợ khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035 được xây dựng nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn về đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Theo đó, các giải pháp được triển khai đồng bộ từ hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường nguồn lực, phát triển đội ngũ cố vấn đến mở rộng kết nối giữa nhà trường - doanh nghiệp - tổ chức hỗ trợ. Điểm cốt lõi không chỉ là lan tỏa tinh thần khởi nghiệp, mà là hình thành năng lực khởi nghiệp cho người học ngay từ trong nhà trường, đánh dấu bước chuyển từ “truyền thụ kiến thức” sang “kiến tạo năng lực”.

Một nội dung trọng tâm được thảo luận là cơ chế tài chính cho các dự án khởi nghiệp. PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngân hàng cho rằng, cần thiết kế mô hình tài chính theo từng giai đoạn phát triển, phân tầng nguồn vốn từ quỹ nhà trường đến nhà đầu tư và tín dụng ưu đãi, qua đó giảm áp lực ban đầu cho người học.

Song hành với đó, TS Nguyễn Minh Huyền Trang, ĐHQG TP HCM nhấn mạnh vai trò của thương mại hóa kết quả nghiên cứu và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Theo bà, việc hoàn thiện cơ chế phân chia lợi ích và thúc đẩy mô hình doanh nghiệp spin-off sẽ là “cầu nối” đưa tri thức từ giảng đường ra thị trường. Sự kết hợp giữa tài chính linh hoạt và hành lang pháp lý rõ ràng được xem là “đòn bẩy kép” giúp các ý tưởng khởi nghiệp đi tới sản phẩm và giá trị thực.

Không dừng lại ở bậc đại học, chương trình được thiết kế theo hướng liên thông từ phổ thông đến giáo dục nghề nghiệp. Cô Nguyễn Thị Oanh (THPT Trần Nhật Duật, Lào Cai) cho biết, các câu lạc bộ khởi nghiệp đang được triển khai gắn với đặc thù địa phương như du lịch cộng đồng, nông sản sạch, giúp học sinh sớm tiếp cận tư duy kinh doanh và kỹ năng thực tiễn...

Khởi nghiệp - đừng sợ thất bại!

Phát biểu tại Ngày hội, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đưa ra một thông điệp cụ thể: Trong bối cảnh mới, lợi thế cạnh tranh của quốc gia không còn nằm ở tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà ở năng lực tạo ra tri thức và chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế. Giáo dục cần được tái cấu trúc một cách căn bản: không chỉ đổi mới nội dung, phương pháp mà phải thay đổi triết lý phát triển con người, từ tiếp nhận sang kiến tạo tri thức, từ thích ứng sang dẫn dắt sự thay đổi.

Trong tiến trình này, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh vai trò của khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trong nhà trường như một phương thức giáo dục hiện đại. Đó là môi trường để người học rèn luyện năng lực phát hiện vấn đề từ thực tiễn, thiết kế giải pháp, tổ chức triển khai và dấn thân vì những giá trị tốt đẹp của cộng đồng.

“Khởi nghiệp trong giáo dục, xét đến cùng, không chỉ nhằm tạo ra doanh nghiệp mới, mà quan trọng hơn là tạo ra những con người có tư duy đổi mới, có năng lực hành động và có khát vọng đóng góp cho sự phát triển của đất nước”, Bộ trưởng khẳng định. Ông cũng cho biết, việc triển khai Chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035, cùng với các nghị quyết của Đảng và Chính phủ về đổi mới sáng tạo, đã tạo nền tảng quan trọng để chuyển đổi mô hình giáo dục từ cung ứng lao động sang trực tiếp tham gia vào tăng trưởng kinh tế.

Ở tầm chiến lược, Bộ trưởng cho rằng thúc đẩy khởi nghiệp trong nhà trường không thể chỉ dừng lại ở việc tổ chức các cuộc thi, mà cần tái cấu trúc lại triết lý giáo dục. Nhà trường phải trở thành nền tảng kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, nơi tri thức không chỉ được giảng dạy mà còn được thử nghiệm và thương mại hóa. Đặc biệt, ông nhấn mạnh vai trò trung tâm của các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp như những “hạ tầng chiến lược” của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tại đó, mỗi giảng viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức, mà còn là “tác nhân kinh tế tri thức”, đồng hành cùng sinh viên đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Một điểm nhấn quan trọng khác là yêu cầu thay đổi thước đo thành công của giáo dục. Theo Bộ trưởng, thành công của một cơ sở giáo dục không chỉ là tỷ lệ sinh viên có việc làm, mà phải được đo bằng số lượng người học có khả năng trở thành những người tạo việc làm, tạo ra cơ hội và giá trị mới cho xã hội.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn gửi gắm thông điệp tới học sinh, sinh viên: “Đừng sợ thất bại. Trong khởi nghiệp, thất bại không phải là dấu chấm hết, mà là một học phần bắt buộc của sự thành công”.

Để tinh thần khởi nghiệp lan tỏa sâu rộng, Bộ GD&ĐT cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để các cơ sở giáo dục trở thành những trung tâm đổi mới sáng tạo thực thụ. Đồng thời, Bộ trưởng cũng kêu gọi sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà đầu tư trong việc đặt hàng, hỗ trợ và phát triển các dự án của học sinh, sinh viên.