Tính hợp lý của việc không quy định di chúc chung của vợ chồng

(PLO) - Di chúc chung của vợ chồng đúng là hình thức di chúc phổ biến ở Việt Nam thời xưa. Đơn giản bởi vì tài sản tư nhân ngày xưa là của gia đình. Cha mẹ là người đứng đầu gia đình, đồng thời cũng là người đứng đầu, cai quản khối gia sản.  Khi già yếu, cha mẹ thường lập di chúc để phân chia tài sản giữa các con, đề phòng khi cha mẹ chết, các con có thể tranh cãi dẫn đến xung đột, mất đoàn kết, làm xấu mặt gia đình, dòng họ. 
Tính hợp lý của việc không quy định di chúc chung của vợ chồng

Thói quen lập di chúc được duy trì đến ngày nay. Tuy nhiên, quyền sở hữu tư nhân về tài sản trong luật hiện hành mang tính chất cá nhân chứ không phải tính chất gia đình như trước. Bởi vậy, việc cha mẹ lập di chúc chung trong khung cảnh luật hiện hành phải được hiểu khác trước về bản chất. 

Đó không phải là việc cha mẹ cùng nhau phân định tài sản của gia đình cho con cái. Suy cho cùng, đó phải được ghi nhận như là việc cha và mẹ, mỗi người có tư cách chủ sở hữu của riêng mình, kết hợp trong việc định đoạt tài sản sau khi chết bằng cách thể hiện ý chí  cùng một lúc, trong cùng một văn bản. 

Nói cách khác, di chúc gọi là chung của vợ chồng ngày nay có thể được coi là hai di chúc của hai chủ thể, được ghi nhận trong cùng một bản viết và được điều chỉnh theo luật chung về di chúc, cũng như theo luật chung về thực hiện quyền định đoạt của chủ sở hữu.  Người lập di chúc chung có tất cả các quyền dành cho người lập di chúc, bao gồm quyền sửa đổi nội dung di chúc. 

Tuy nhiên, trong trường hợp di chúc chung của vợ chồng định đoạt tài sản chung thì việc sửa đổi tất nhiên phải được sự đồng thuận của vợ chồng, theo đúng nguyên tắc nhất trí trong quản lý tài sản chung, được thiết lập trong luật chung về quyền sở hữu. 

Hiểu theo cách đó thì việc xây dựng một quy định đặc thù về di chúc chung là không cần thiết. Việc bỏ quy định về di chúc chung trong Dự thảo BLDS (sửa đổi) hoàn toàn không có nghĩa là luật mới sẽ không thừa nhận giá trị của di chúc chung. Đơn giản, di chúc chung của vợ chồng, theo tinh thần Dự thảo, hoàn toàn có thể được điều chỉnh bởi luật chung về di chúc.

Thậm chí, với quan niệm như trên về bản chất của di chúc chung thì vợ chồng có thể đưa vào di chúc viết chung các nội dung định đoạt liên quan đến tài sản riêng của mỗi người. Mặt khác, di chúc chung của vợ chồng vẫn không bị mất giá trị trong trường hợp vợ chồng ly hôn mà không sửa di chúc trước khi một người chết.

Và điều chắc chắn là khi một người lập di chúc chung chết thì phần di chúc do người đó lập sẽ phát sinh hiệu lực. Người còn lại vẫn có quyền sửa đổi phần di chúc của mình.  Quan niệm mới về di chúc chung cho phép có được điều này mà không cần có một quy định đặc thù về hiệu lực của di chúc chung như trong BLDS năm 2005.

PGS.TS. Nguyễn Ngọc Điện

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế – Luật 

Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Hướng dẫn biện pháp chăm sóc thay thế, giám hộ trẻ mồ côi do dịch COVID-19

Hướng dẫn biện pháp chăm sóc thay thế, giám hộ trẻ mồ côi do dịch COVID-19
(PLVN) -Sở Tư pháp TP HCM mới có văn bản hướng dẫn các quận, huyện và TP Thủ Đức chỉ đạo UBND phường, xã, thị trấn về việc chăm sóc, giám hộ trẻ em mồ côi không có người nuôi dưỡng do cha, mẹ, người thân thích chết vì COVID-19 và quản lý di sản chưa xác định được người thừa kế, người quản lý di sản.

Nữ chuyên viên nhiều lần được Bộ Tư pháp, Bộ Xây dựng khen thưởng

Chuyên viên Phạm Thị Huyên.
(PLVN) - Trong công văn chọn nhân vật điển hình để tham gia chương trình “Gương sáng Pháp luật”, Bộ Xây dựng giới thiệu một nhân vật rất đặc biệt, khi đó không phải là một người giữ chức vụ cao. Chỉ là một chuyên viên, một luật gia, nhưng chị Phạm Thị Huyên (SN 1988, chuyên viên Vụ Pháp chế, Bộ Xây dựng) từng nhiều lần nhận được bằng khen của Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp…

Quảng Nam: Đẩy nhanh tiến độ thi hành án

Quảng Nam: Đẩy nhanh tiến độ thi hành án
(PLVN) -Trong bối cảnh cả nước vừa đảm bảo công tác phòng, chống dịch Covid-19, vừa xây dựng các biện pháp tổ chức thi hành án phù hợp để đảm bảo phát triển kinh tế, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, công tác THADS của tỉnh Quảng Nam đã có nhiều khởi sắc.

Trung tá Vũ Hoàng Đạt, Cục C06, Bộ Công an: “Siêu vận động viên” trong chiến dịch cấp căn cước công dân

Trung tá Vũ Hoàng Đạt.
(PLVN) - Trong khoảng 1 năm công tác tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư từ tháng 8/2020 đến nay, Trung tá Vũ Hoàng Đạt và đơn vị đã phối hợp đề xuất các cấp có thẩm quyền trình Quốc hội thông qua Luật Cư trú sửa đổi 2020, tham mưu các cấp lãnh đạo xây dựng, ban hành 2 Nghị định và 8 Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Cư trú và Luật Căn cước công dân.