Tìm 'lời giải' cho hiệu quả hoạt động các công trình cấp nước nông thôn ở Quảng Ngãi

Được đầu tư từ nguồn vốn Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, công trình cấp nước sinh hoạt trung tâm xã Bình An (cũ), nay thuộc xã Bình Minh (tỉnh Quảng Ngãi) xây dựng tại khu vực đập Cây Hàn với tổng kinh phí hơn 1 tỷ đồng. Công trình có công suất thiết kế 250m3/ngày đêm, đủ khả năng cấp nước sạch cho khoảng 300 hộ dân trên địa bàn.

Theo thiết kế, công trình gồm giếng khoan khai thác nước ngầm, bể lắng, bể lọc, hệ thống xử lý nước sinh hoạt đồng bộ. Tháng 10/2024, công trình được bàn giao cho Hợp tác xã Nông nghiệp & Dịch vụ Bình An quản lý, vận hành; với kỳ vọng giải quyết tình trạng thiếu nước sạch đã kéo dài tại địa phương.

Tuy nhiên, trái với kỳ vọng, công trình chỉ vận hành thử trong thời gian ngắn rồi ngừng hoạt động. Gần 2 năm qua, hệ thống cấp nước vẫn “cửa đóng then cài”, trong khi người dân tiếp tục phải tự tìm nguồn nước phục vụ sinh hoạt.

Công trình cấp nước sinh hoạt trên chỉ là một trong số hàng trăm công trình rơi vào tình trạng tương tự trên địa bàn tỉnh. Sở NN&MT cho biết, qua đánh giá 1.046 công trình CNSNT, có 368 công trình không hoạt động, 343 hoạt động kém bền vững, chiếm gần 68% tổng số công trình. Trong khi đó, số hộ được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn chỉ 62,07%. Tỷ lệ các công trình CNSNT đấu nối vào các công trình cấp nước chỉ đạt 42,6%.

Theo Sở NN&MT, nhiều công trình sau khi hoàn thành được bàn giao cho chính quyền cấp xã hoặc đơn vị quản lý nhưng thiếu nhân lực có chuyên môn. Một số nơi chưa xây dựng phương án thu tiền nước, không có kinh phí duy tu, bảo dưỡng, khiến công trình xuống cấp, hư hỏng, ngừng hoạt động nhiều năm.

Bất cập còn xuất hiện từ khâu khảo sát, thiết kế, đầu tư. Có công trình thiếu nguồn nước, thường xuyên hư hỏng do lũ cuốn, sạt lở đất; có nơi xây xong nhưng ít hộ dân đấu nối, công suất khai thác thấp, thất thoát nước lớn.

Tại miền núi, dân cư sống phân tán, khoảng cách giữa các khu dân cư xa khiến việc đầu tư đường ống tốn kém. Một số địa bàn chưa có hệ thống cấp nước tập trung hoặc công trình hiện hữu không đủ khả năng phục vụ. Bên cạnh đó, nguồn nước mặt và nước ngầm suy giảm vào mùa khô do tác động của biến đổi khí hậu. Việc tuyên truyền, vận động người dân sử dụng, bảo vệ công trình chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác.

Nhằm khắc phục, Sở NN&MT đưa ra giải pháp trước mắt là củng cố bộ máy quản lý, bố trí người có chuyên môn, xây dựng phương án giá nước và thu phí phù hợp. Nguồn thu sẽ phục vụ vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng, để công trình hoạt động bền vững, tránh tình trạng đầu tư xong rồi bỏ không, xuống cấp.