Tìm lời giải cho bài toán sách lậu
Giải quyết mối quan hệ giữa phát triển văn hóa đọc với việc loại bỏ sách in lậu từ lâu đã được dư luận quan tâm. Làm thế nào để có một thị trường sách lành mạnh là bài toán không đơn giản với các cơ quan chức năng và cả bạn đọc.
Sách… bệt, hàng… di động
Gọi như vậy, bởi dọc đoạn phố Cát Cụt (Lê Chân), những cửa hàng sách này đơn giản chỉ có vài giá đỡ trên tường ven hè, sách không đủ chỗ xếp trên giá thì nằm la liệt trong các thùng các tông ngay dưới mặt đất. Tuềnh toàng, nhưng ở đây không thiếu loại sách gì, từ cuốn giáo khoa không còn mới đến những bộ sách kinh điển, những cuốn sách “best-seller” còn mới nguyên. Bà chủ một cửa hàng vồn vã giới thiệu những cuốn sách đang bán chạy trên thị trường với giá giảm 30% so với giá in trên bìa cùng lời giải thích: “Không mất tiền thuê cửa hàng nên mới có giá rẻ như vậy”. Những người mua hàng chẳng hề ngạc nhiên trước cái giá và lý do bà chủ đưa ra, bởi ai cũng hiểu, sách bày bán ở đây phần lớn là sách lậu.
Nếu trước đây, người mua có thể phân biệt sách lậu qua chất liệu giấy đen xỉn, thô nháp và mực in nhoè nhoẹt, thì hiện nay, kinh nghiệm này khó có thể áp dụng. Bởi lẽ sách lậu và sách thật, nhìn qua, độ chênh lệch ít. Nếu đặt lẫn lộn, rất khó nhận ra đâu là sách lậu, đâu là sách thật của các nhà xuất bản. Thậm chí, có thời gian, nhiều nhà xuất bản có biện pháp phòng, chống sách lậu bằng những chiếc tem chống giả, nhưng biện pháp này cũng không còn tác dụng. Việc phân biệt vì vậy chỉ căn cứ vào chất lượng nội dung bản in. Mà điều này thì chỉ có thể nhận biết trong khi đọc cuốn sách. Sách in lậu thường xuất hiện những ký tự lạ, những chữ không có nghĩa, thứ tự trang nhầm lẫn, thậm chí thiếu, thừa trang nội dung. Cầm một bản sách của Công ty Nhã
Một bạn trẻ vừa chăm chú chọn sách, vừa chia sẻ: “Dẫu biết đây không phải là những ấn phẩm chính thống, chất lượng không cao, nhưng mức giá phù hợp túi tiền của sinh viên, nên những quầy sách này là nơi lựa chọn của em thay vì những hiệu sách quy mô lớn, nhưng giá sách ở... trên trời”. Bên cạnh yếu tố giá cả, những “cửa hàng sách di động” này còn có sức hút khách hàng khi cung cấp cả loại sách nằm trong diện cấm. Tại một quầy ngay đầu ngã tư Cột Đèn, khi được hỏi về một cuốn sách đã bị thu hồi và cấm phát hành vào cuối năm ngoái, chị bán hàng mau mắn trao sách kèm với lời rỉ tai: “Sách này chỉ ai hỏi mới đưa chứ không dám bày công khai. Nhưng đã hỏi là có ngay”.
... Những hệ luỵ xấu?
Những “hiệu sách di động” trên vỉa hè đã trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều người mua sách. Thử làm một phép tính nhỏ, một cuốn sách lậu được bán ra với mức 70% so với giá sách thật, đồng nghĩa với việc cuốn sách đó lãi 20% (với giá giao sách là 50% giá sách thật). Nếu coi 10% phí bản quyền nằm trong 30% sách lậu giảm giá mới thấy giá sách chính thống đã được đội lên khá cao so với giá trị thực của cuốn sách ấy. Đây chính là khe hở để sách lậu có cơ hội tồn tại và cạnh tranh thiếu lành mạnh với sách của các nhà xuất bản.
Từ việc kinh doanh không lành mạnh, sách lậu có thể gây ra những hệ luỵ xấu mà ít người lường được. Đơn giản nhất, khách hàng sẽ là người chịu thiệt vì chất lượng kỹ thuật in ấn không bảo đảm nội dung nhiều khi không chính xác. Lớn hơn nữa là sách trốn lậu thuế, trốn tác quyền sẽ gây ra một cuộc cạnh tranh không lành mạnh trong thị trường sách, mà phần yếu thế chắc chắn sẽ là dòng sách chính thống; làm mất uy tín của những nhà xuất bản làm ăn chân chính, thậm chí là mất uy tín quốc gia khi chiểu theo công ước Berne về tác quyền.
Đã đến lúc chúng ta cần coi việc đọc các cuốn sách được in và xuất bản chính thống là một nét văn hoá. Muốn vậy, việc đưa giá thành sách chính ngạch về đúng quỹ đạo là việc làm cần thiết? Giá sách hạ đồng nghĩa với việc đáp ứng nhu cầu đọc của người dân, kích thích sự tìm đọc, từ đó nâng cao dân trí song song với phát triển văn hoá đọc. Bên cạnh đó, việc xử lý hoạt động in ấn, kinh doanh sách lậu cũng như giám sát, kiểm tra hoạt động xuất bản và lưu thông sách trên thị trường cần kiên quyết và nghiêm túc hơn mới có thể bảo đảm quyền lợi cho người tiêu dùng, nhà xuất bản, tác giả và từng bước loại bỏ sách lậu ra khỏi thị trường.
Hà Giang