Tiêu chuẩn Halal và những điều kiện cần biết để hàng Việt vào UAE
UAE là thị trường giàu tiềm năng đối với nông sản, thủy sản, thực phẩm chế biến và nhiều mặt hàng tiêu dùng của Việt Nam. Tuy nhiên, để hàng hóa hiện diện tại thị trường này, doanh nghiệp không chỉ cần tận dụng ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) Việt Nam – UAE, mà còn phải đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn, quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch, ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc. Trong đó, Halal là một yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với những nhóm hàng thuộc phạm vi điều chỉnh.
Halal không chỉ là chứng nhận, mà là yêu cầu xuyên suốt chuỗi sản xuất
Với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, Halal thường được nhắc đến như một trong những điều kiện quan trọng để tiếp cận thị trường UAE và các quốc gia Hồi giáo. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn hiểu Halal đơn giản là việc xin cấp một chứng nhận hoặc gắn biểu tượng lên bao bì sản phẩm. Trên thực tế, đây là hệ thống yêu cầu liên quan đến nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển và kiểm soát chất lượng, nhằm bảo đảm sản phẩm phù hợp với các nguyên tắc của luật Hồi giáo.
Đối với UAE, việc kiểm soát sản phẩm Halal được đặt trong khuôn khổ quy định của nước sở tại. Theo thông tin công bố của Bộ Công nghiệp và Công nghệ tiên tiến UAE (MoIAT), Nghị quyết Nội các số 10/2014 về Hệ thống kiểm soát sản phẩm Halal quy định cơ sở sản xuất phải có chứng nhận Halal đối với sản phẩm cuối cùng và nguyên liệu sử dụng trong quá trình sản xuất từ tổ chức chứng nhận Halal được Bộ đăng ký. UAE đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn chuyên ngành, trong đó có UAE.S 2055-1 về yêu cầu chung đối với thực phẩm Halal, UAE.S 2055-2 về tổ chức chứng nhận Halal và UAE.S 993 về yêu cầu giết mổ động vật theo quy tắc Hồi giáo.
Điều đó cho thấy, Halal không chỉ liên quan đến thành phần sản phẩm mà còn bao quát cả quá trình tạo ra sản phẩm. Một mặt hàng có nguyên liệu phù hợp nhưng được sản xuất trên dây chuyền có nguy cơ nhiễm chéo với thành phần không Halal, hoặc sử dụng phụ gia, chất hỗ trợ chế biến không đáp ứng yêu cầu, vẫn có thể không được công nhận là Halal.
Từ góc độ doanh nghiệp xuất khẩu, cần phân biệt rõ yêu cầu chứng nhận Halal đối với từng nhóm sản phẩm. Với thịt, gia cầm và các sản phẩm từ thịt, yêu cầu về nguồn gốc động vật, quy trình giết mổ, cơ sở chế biến và chứng nhận Halal có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo hướng dẫn về nhập khẩu thực phẩm của Dubai, thịt, gia cầm và sản phẩm từ các nhóm này thuộc diện phải có chứng nhận Halal do tổ chức chứng nhận tại nước xuất khẩu cấp và được cơ quan có thẩm quyền của UAE công nhận, với một số trường hợp ngoại lệ được quy định riêng.
Đối với thực phẩm chế biến có chứa thành phần nguồn gốc động vật, doanh nghiệp cần kiểm soát kỹ các nguyên liệu như gelatin, enzyme, chất nhũ hóa, phụ gia, hương liệu và chất hỗ trợ chế biến. Nguồn gốc của từng thành phần, quy trình sản xuất và khả năng tiếp xúc với nguyên liệu không Halal đều có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá sản phẩm. Đây là điểm doanh nghiệp thường dễ bỏ sót khi xây dựng hồ sơ xuất khẩu, nhất là với các sản phẩm bánh kẹo, thực phẩm ăn liền, đồ uống, gia vị phối trộn và thực phẩm chức năng.
Trong khi đó, với các mặt hàng có nguồn gốc thực vật, chẳng hạn cà phê nguyên liệu, hạt điều, hồ tiêu, gạo, rau quả tươi và nhiều loại nông sản sơ chế, yêu cầu Halal cần được xác định dựa trên thành phần, phụ gia, phương thức chế biến và quy định cụ thể áp dụng cho sản phẩm. Không nên mặc định mọi loại nông sản đều phải có chứng nhận Halal như thịt và sản phẩm từ thịt. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp muốn đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối chuyên phục vụ người tiêu dùng Hồi giáo hoặc sử dụng tuyên bố, biểu tượng Halal trên bao bì, việc có chứng nhận phù hợp sẽ tạo thêm lợi thế thương mại và củng cố niềm tin của người mua.
Một điểm khác cần lưu ý là chứng nhận Halal và Dấu Halal quốc gia UAE không phải hai khái niệm đồng nhất. Theo MoIAT, Dấu Halal quốc gia là dấu hiệu xác nhận sản phẩm, dịch vụ hoặc hệ thống sản xuất đáp ứng các tiêu chuẩn được phê duyệt. Việc sử dụng dấu này mang tính tự nguyện đối với các sản phẩm, dịch vụ đủ điều kiện muốn thể hiện sự tuân thủ nguyên tắc Halal. Tuy nhiên, tính tự nguyện của dấu không có nghĩa mọi sản phẩm đều được miễn các yêu cầu chứng nhận Halal bắt buộc theo quy định nhập khẩu.
Vì vậy, trước khi đầu tư vào chứng nhận, doanh nghiệp cần xác định chính xác nhóm sản phẩm, mã hàng, thành phần và mục đích đưa hàng vào UAE; đồng thời kiểm tra danh sách tổ chức chứng nhận Halal được UAE công nhận. Việc lựa chọn một tổ chức chứng nhận chưa được thị trường nhập khẩu chấp nhận có thể khiến doanh nghiệp phát sinh chi phí nhưng hồ sơ vẫn không được cơ quan chức năng hoặc nhà nhập khẩu chấp thuận.
An toàn thực phẩm, kiểm dịch và ghi nhãn: Những điều kiện không thể bỏ qua
Halal là một yêu cầu quan trọng, nhưng không thay thế các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch. Đối với nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời những điều kiện liên quan đến chất lượng, vệ sinh, dư lượng hóa chất, vi sinh vật, phụ gia, bao bì và thời hạn sử dụng.
Theo hướng dẫn của cơ quan quản lý UAE, hoạt động nhập khẩu thực phẩm được kiểm soát thông qua hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và các quy định ở cấp liên bang, địa phương. Tại Dubai, cơ sở nhập khẩu phải đăng ký hoạt động kinh doanh thực phẩm, đăng ký sản phẩm trên hệ thống quản lý có liên quan và bảo đảm nhãn hàng hóa phù hợp trước khi nhập khẩu. Hàng hóa khi làm thủ tục cần có các chứng từ phù hợp, trong đó có giấy chứng nhận y tế hoặc chứng nhận kiểm dịch thực vật do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp, tùy theo tính chất sản phẩm.
Đối với rau quả, nông sản tươi và sản phẩm có nguồn gốc thực vật, yêu cầu kiểm dịch thực vật là nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm. Hàng hóa phải đáp ứng điều kiện kiểm dịch, không mang sinh vật gây hại thuộc diện kiểm soát và có chứng từ phù hợp với yêu cầu của cơ quan nhập khẩu. Tùy từng loại cây trồng, sản phẩm và tình hình dịch hại, cơ quan chức năng UAE có thể áp dụng những điều kiện riêng về kiểm dịch, xử lý và chứng nhận.
Với thủy sản, thịt, sản phẩm chăn nuôi và các mặt hàng có nguồn gốc động vật, doanh nghiệp cần tìm hiểu yêu cầu về kiểm dịch động vật, chứng nhận y tế, điều kiện cơ sở sản xuất và các quy định chuyên ngành tương ứng. Không thể sử dụng chung một bộ hồ sơ cho tất cả các nhóm hàng. Cùng là thực phẩm, nhưng hàng tươi sống, hàng đông lạnh, hàng đã qua chế biến hoặc sản phẩm có thành phần động vật có thể chịu những yêu cầu khác nhau.
Một trong những khâu dễ phát sinh vướng mắc là ghi nhãn. Đối với thực phẩm đóng gói sẵn, doanh nghiệp cần rà soát các thông tin cơ bản như tên sản phẩm, thành phần, khối lượng tịnh, nước xuất xứ, tên và địa chỉ nhà sản xuất, thông tin nhà nhập khẩu, ngày sản xuất, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và hướng dẫn sử dụng. Các nội dung này phải thống nhất với hồ sơ sản phẩm và chứng từ lô hàng.
Ngôn ngữ ghi nhãn cũng là vấn đề cần chuẩn bị từ sớm. Doanh nghiệp cần trao đổi với nhà nhập khẩu để xác định yêu cầu về tiếng Arab, tiếng Anh và cách thể hiện thông tin trên bao bì theo quy định hiện hành của UAE. Việc dịch thuật phải chính xác, đặc biệt đối với thành phần, chất gây dị ứng, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo và thời hạn sử dụng. Những tuyên bố như hữu cơ, không biến đổi gen, không chứa chất gây dị ứng hoặc Halal cũng cần có cơ sở chứng minh, tránh sử dụng tùy tiện dẫn đến nguy cơ hàng hóa bị giữ lại để kiểm tra hoặc không được phép lưu thông.
Bao bì và điều kiện bảo quản cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường. Với sản phẩm tươi, đông lạnh và thủy sản, doanh nghiệp cần chứng minh khả năng duy trì nhiệt độ trong quá trình vận chuyển, lưu kho và phân phối. Với cà phê, hạt điều, hồ tiêu và thực phẩm khô, bao bì phải bảo đảm chống ẩm, hạn chế oxy hóa, bảo vệ chất lượng trong thời gian lưu thông dài. Đối với thực phẩm chế biến, vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm cần đáp ứng các yêu cầu an toàn tương ứng.
Đáng chú ý, cơ quan quản lý UAE còn quan tâm đến khả năng truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm khi phát sinh sự cố. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý theo lô hàng, lưu giữ thông tin về vùng nguyên liệu, nhà cung cấp, quá trình sản xuất, kiểm nghiệm, đóng gói và vận chuyển. Khi có cảnh báo về chất lượng hoặc nguy cơ mất an toàn thực phẩm, việc xác định nhanh nguồn gốc và phạm vi lô hàng sẽ giúp hạn chế thiệt hại, đồng thời bảo vệ uy tín của nhà xuất khẩu.
Những yêu cầu trên cho thấy, chuẩn bị hồ sơ xuất khẩu không thể chỉ thực hiện khi hàng đã hoàn tất sản xuất. Ngay từ khâu lựa chọn vùng nguyên liệu, thiết kế sản phẩm và xây dựng quy trình chế biến, doanh nghiệp cần đối chiếu với các tiêu chuẩn của thị trường UAE để tránh tình trạng sản phẩm đã hoàn thành nhưng phải sửa nhãn, bổ sung chứng từ hoặc không đáp ứng điều kiện nhập khẩu.
Phân biệt yêu cầu bắt buộc và tiêu chí riêng của nhà nhập khẩu
Một khó khăn đối với doanh nghiệp Việt Nam là không phải mọi yêu cầu được nhà nhập khẩu đưa ra đều là quy định pháp luật bắt buộc áp dụng chung cho toàn thị trường. Trên thực tế, bên cạnh quy định của cơ quan quản lý UAE, từng nhà nhập khẩu, chuỗi siêu thị, hệ thống nhà hàng, khách sạn hoặc nhà phân phối có thể đặt ra những tiêu chí riêng để lựa chọn nhà cung cấp.
Các yêu cầu pháp lý bắt buộc thường liên quan đến điều kiện nhập khẩu, an toàn thực phẩm, kiểm dịch, tiêu chuẩn kỹ thuật, ghi nhãn, chứng nhận chuyên ngành và chứng từ cần thiết để thông quan. Đây là những điều kiện doanh nghiệp phải đáp ứng nếu muốn đưa hàng hóa vào thị trường. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến hàng bị giữ tại cửa khẩu, yêu cầu kiểm tra bổ sung, tái xuất hoặc tiêu hủy theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Trong khi đó, yêu cầu riêng của nhà nhập khẩu có thể bao gồm chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng như HACCP, ISO 22000, tiêu chuẩn quản lý môi trường, trách nhiệm xã hội, quy cách đóng gói, kích thước sản phẩm, thiết kế nhãn riêng, mức dư lượng thấp hơn giới hạn pháp luật hoặc yêu cầu về thời gian giao hàng. Những tiêu chí này không nhất thiết là điều kiện pháp lý chung đối với mọi hàng hóa nhập khẩu, nhưng có thể trở thành điều kiện thương mại để doanh nghiệp được lựa chọn làm nhà cung cấp.
Chẳng hạn, một chuỗi bán lẻ có thể yêu cầu nhà cung cấp phải có chứng nhận quản lý an toàn thực phẩm quốc tế, quy trình kiểm soát chất lượng riêng và khả năng cung ứng ổn định quanh năm. Một nhà nhập khẩu thủy sản có thể yêu cầu quy cách phi lê, tỷ lệ mạ băng, kích cỡ, bao bì và điều kiện bảo quản cụ thể. Với doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, hạt điều hoặc thực phẩm chế biến, đối tác có thể yêu cầu sản phẩm mang nhãn hiệu riêng, đóng gói theo trọng lượng nhất định hoặc đáp ứng tiêu chuẩn cảm quan riêng.
Vì vậy, doanh nghiệp không nên đánh đồng yêu cầu của một nhà nhập khẩu với quy định áp dụng cho toàn bộ thị trường UAE. Ngược lại, cũng không nên xem nhẹ những tiêu chí thương mại này, bởi chúng có thể quyết định trực tiếp khả năng ký kết hợp đồng và duy trì đơn hàng.
Theo đó, trước khi sản xuất hoặc ký hợp đồng xuất khẩu, doanh nghiệp cần yêu cầu đối tác cung cấp danh mục tiêu chuẩn, chứng nhận, hồ sơ và quy cách sản phẩm cụ thể. Những nội dung cần làm rõ gồm: sản phẩm có phải đăng ký trước khi nhập khẩu hay không; chứng nhận Halal có bắt buộc đối với mặt hàng đó không; tổ chức cấp chứng nhận nào được UAE công nhận; có yêu cầu kiểm dịch hoặc chứng nhận y tế riêng không; nhãn hàng hóa cần thể hiện bằng ngôn ngữ nào; quy cách bao bì, thời hạn sử dụng và điều kiện bảo quản ra sao.
Cùng với đó, cần kiểm tra tính hợp lệ của nhà nhập khẩu và phân định rõ trách nhiệm giữa các bên. Nhà xuất khẩu chịu trách nhiệm về chất lượng, thành phần, xuất xứ và hồ sơ do mình cung cấp; nhà nhập khẩu cần thực hiện các thủ tục đăng ký, khai báo và kiểm tra thuộc trách nhiệm tại UAE. Hợp đồng cần quy định cụ thể về tiêu chuẩn hàng hóa, phương thức kiểm tra, xử lý khi hàng không đạt yêu cầu, trách nhiệm đối với chi phí lưu kho, tái xuất hoặc tiêu hủy nếu phát sinh vi phạm.
CEPA Việt Nam – UAE tạo thuận lợi cho thương mại thông qua các cam kết về hàng rào kỹ thuật, biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật, hải quan và quy tắc xuất xứ. Tuy nhiên, hiệp định không đồng nghĩa với việc hàng hóa được miễn các quy định chính đáng về sức khỏe, an toàn và bảo vệ người tiêu dùng của nước nhập khẩu. Ưu đãi thuế quan chỉ được áp dụng khi hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và các điều kiện liên quan; còn việc được phép nhập khẩu, lưu thông vẫn phụ thuộc vào yêu cầu quản lý chuyên ngành của UAE.
Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với nhà nhập khẩu, cơ quan quản lý chuyên ngành, tổ chức chứng nhận và Thương vụ Việt Nam tại UAE ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Việc chủ động cập nhật quy định, kiểm tra danh sách tổ chức chứng nhận được công nhận, rà soát nhãn hàng hóa và hoàn thiện hồ sơ trước khi xuất hàng sẽ giúp giảm nguy cơ phát sinh chi phí và tranh chấp.
Có thể thấy, thị trường UAE mở ra cơ hội đáng kể cho hàng hóa Việt Nam, nhưng cơ hội đó chỉ trở thành kết quả khi doanh nghiệp đáp ứng được những điều kiện cụ thể của thị trường. Halal là một mắt xích quan trọng đối với các nhóm hàng thuộc phạm vi điều chỉnh, song không phải điều kiện duy nhất. An toàn thực phẩm, kiểm dịch, tiêu chuẩn kỹ thuật, ghi nhãn, bao bì và truy xuất nguồn gốc đều là những yếu tố quyết định khả năng tiếp cận và duy trì thị phần.
Trong bối cảnh CEPA mở rộng cánh cửa thương mại, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy hoàn thiện hồ sơ để xuất được một lô hàng sang xây dựng hệ thống sản xuất và quản trị đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường mục tiêu. Khi chất lượng được kiểm soát từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng, chứng nhận được lựa chọn đúng và các điều kiện nhập khẩu được chuẩn bị đầy đủ, ưu đãi thuế quan mới thực sự phát huy giá trị. Bởi mở được cánh cửa thị trường mới chỉ là bước khởi đầu; giữ được niềm tin của người mua bằng chất lượng và sự tuân thủ mới là nền tảng để hàng Việt đứng vững tại UAE.