Rút ngắn quy trình thành lập doanh nghiệp

Đó là mặt được lớn nhất của việc thực hiện cơ chế “một cửa, liên thông” . Thời gian, thủ tục thành lập doanh nghiệp ngày càng đơn giản, thuận tiện, rút ngắn, đồng nghĩa với việc giảm chi phí và công sức đi lại của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có nhiều cơ hội hơn trong việc đầu tư vào sản xuất, kinh doanh. Những lợi ích xã hội mà cơ chế này mang lại là môi trường đầu tư thông thoáng, tạo điều kiện thu hút vốn đầu tư của toàn xã hội vào việc phát triển kinh tế của thành phố.

Theo Sở Kế hoạch- Đầu tư, thời gian thực hiện mỗi khâu trong thành lập doanh nghiệp như đăng ký kinh doanh, cấp mã số thuế, cấp giấy phép khắc dấu cho doanh nghiệp được thực hiện trong vòng 5 ngày và được đan xen. Đều này  khiến cả quy trình gồm 3 khâu chỉ mất tối đa là 13-15 ngày thay vì 30 ngày như quy định của pháp luật. Chẳng hạn, tuy doanh nghiệp chưa được cấp đăng ký kinh doanh, nhưng hai ngành Thuế và Công an thành phố đều có những thông số cơ bản để thực hiện quy trình của ngành mình và rút ngắn thời gian hơn trước nếu phải thực hiện từng khâu công việc riêng rẽ. Đến hết tháng 10, Sở Kế hoạch- Đầu tư tiếp nhận và cấp 1.085 giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (ĐKKD); trong đó 461 doanh nghiệp thành lập mới, 55 văn phòng đại diện và chi nhánh; 565 doanh nghiệp thay đổi ĐKKD. Cục Thuế thành phố tiếp nhận và xử lý 454 hồ sơ đăng ký mã số thuế, chiếm 90% số doanh nghiệp thành lập mới. Công an thành phố (CATP) tiếp nhận 142 hồ sơ khắc dấu tại Sở Kế hoạch- Đầu tư, số còn lại nhận tại CATP.

Nhìn chung, đây là mô hình tiên tiến trong việc hỗ trợ, thành lập doanh nghiệp của Hải Phòng, là một trong những địa phương đi đầu trong việc thực hiện cơ chế này của cả nước. Theo đánh giá của  các chuyên gia thuộc cơ quan tư vấn quốc tế MCG, 75% số doanh nghiệp được hỏi ý kiến tỏ ra hài lòng với cơ chế này, 53% số doanh nghiệp cho rằng chuyên viên xử lý các thủ tục đúng hạn và 84% số doanh nghiệp khen các chuyên viên hỗ trợ tốt doanh nghiệp khi làm các thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp. Các thủ tục đăng ký đều tuân theo các quy định hiện hành, được niêm yết công khai tại văn phòng “một cửa, liên thông” và văn phòng Sở Kế hoạch- Đầu tư.

Chưa hẳn là một cửa

Mặc dù có nhiều điểm ưu việt như trên, nhiều doanh nghiệp vẫn nhận thấy cơ chế “một cửa, liên thông” chưa hẳn là “một cửa”. Bởi lẽ, thời gian làm việc của bộ phận khắc dấu bên cơ quan Công an tại Văn phòng “một cửa, liên thông” chỉ có 3 buổi sáng/ tuần. Như vậy, vào các thời gian làm việc khác, doanh nghiệp vẫn phải đến “cửa thứ hai” là cơ quan Công an để làm thủ tục xin giấy phép khắc dấu. Sau đó, khoảng 50% số doanh nghiệp còn phải đến “cửa thứ ba” là doanh nghiệp khắc dấu để khắc con dấu. Doanh nghiệp cũng chưa nhận thấy có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Tại Sở Kế hoạch- Đầu tư, do địa điểm chật hẹp, bộ phận photocoppy và nộp lệ phí phải bố trí ở các phòng khác khiến doanh nghiệp “vẫn phải đi lại nhiều bàn”… Như vậy, cơ chế “một cửa, liên thông” vẫn chưa thực sự phát huy hết hiệu quả. Việc thực hiện cơ chế này mới đang ở mức “lắp ráp cơ học” giữa ba cơ quan chức năng tại một địa điểm để giảm bớt thời gian đi lại và chi phí cho doanh nghiệp. Để cải cách phù hợp với hội nhập kinh tế quốc tế, cơ quan dịch vụ công phải tiến tới các bước cao hơn, tạo thuận lợi hơn nữa cho doanh nghiệp.

Những thủ tục trên đây mới chỉ là bước đầu thành lập doanh nghiệp. Để hoạt động được, doanh nghiệp còn phải đến Cục Thuế mua hoá đơn. Theo cán bộ Cục Thuế, việc bán hoá đơn cho doanh nghiệp không thể thực hiện đồng thời với việc cấp mã số thuế, bởi lẽ, trước khi bán hoá đơn, Cục Thuế còn phải xác minh địa chỉ kinh doanh của doanh nghiệp. Địa chỉ doanh nghiệp trong Đăng ký kinh doanh là địa chỉ do doanh nghiệp tự khai, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Sự kiểm tra của ngành Thuế để tránh rủi ro, thiệt hại nếu doanh nghiệp chỉ thành lập nhằm buôn bán hoá đơn mà không hoạt động.

Khắc phục được các điểm hạn chế trên cơ chế “một cửa, liên thông” mới thực sự phát huy hiệu quả.

“3 trong 1” hay “1 làm cả 3”

Đó là phương án các nhà quản lý và các chuyên gia quốc tế đưa ra bàn nhằm khắc phục những bất cập như trên. Hiện nay trên thế giới có nhiều quan niệm về “một cửa” khác nhau. Chẳng hạn 3 cơ quan làm việc cùng một địa điểm như đang thực hiện ở Sở Kế hoạch- Đầu tư gọi là “một cửa”; chỉ có một cơ quan thực hiện cả 3 khâu công việc gọi là “một điểm” hoặc khái niệm “một cổng” là cổng điện tử mà qua đó doanh nghiệp có thể thực hiện mọi thủ tục liên quan đến thành lập doanh nghiệp. Tại một số nước trên thế giới thực hiện theo cơ chế “một điểm”, cơ quan đăng ký kinh doanh là đầu mối đứng ra nhận làm toàn bộ các thủ tục cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể tìm kiếm các dữ liệu cần thiết qua giao lưu trực tuyến, xoá bỏ mọi sự phê duyệt không cần thiết; thông tin từ một biểu mẫu đăng ký được chuyển tới 9 cơ quan nhà nước. Theo cơ chế “một cổng”, các doanh nghiệp nhận các biểu mẫu và hướng dẫn từ cơ quan đăng ký hoặc lấy trên website; nộp hồ sơ trực tiếp cho cơ quan chức năng, qua sự kiểm tra và xét duyệt đồng thời cấp ngay giấy chứng nhận trong ngày. Các cơ quan Thuế, Hải quan và Thống kê nhận các thông tin chi tiết bằng đĩa CD-ROM. Phần lớn các nước thuộc EU, cơ quan đăng ký kinh doanh tự động cập nhật các cơ sở dữ liệu với cơ quan thuế, đơn giản hoá các thủ tục, có sự hoà nhập và liên kết giữa các cơ quan chức năng, giảm thiểu liên lạc với doanh nghiệp.

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, Hải Phòng cũng cần xây dựng lộ trình để hoàn thiện cơ chế “một cửa, liên thông”. Các chuyên gia tư vấn quốc tế MCG đưa ra mô hình: Sở Kế hoạch- Đầu tư nhận làm toàn bộ các khâu công việc cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, để làm được việc đó cần phải thực hiện nhiều việc như thành lập Ban quản lý dự án để quản lý các thủ tục của cơ chế “một cửa”, đào tạo nhân sự đáp ứng yêu cầu cả 3 khâu công việc, thực hiện tốt công tác truyền thông và hướng dẫn tuân thủ pháp luật, cải tiến hồ sơ đơn giản, gọn nhẹ (trong đó có việc soạn mẫu Điều lệ doanh nghiệp), phát triển website, ban hành các bản thông tin về doanh nghiệp, các vấn đề về hoạt động và tài chính (kiểm soát doanh thu và chi phí, các hoạt động theo đăng ký kinh doanh…), chứng chỉ ISO (có quy trình tốt và rõ ràng, có thể thẩm tra được các mục tiêu hoạt động)…Trong Ban quản lý dự án có những nhóm quản lý cấp cao có quyền đưa ra các quyết định đề xuất những nội dung sửa đổi chính sách, pháp luật phù hợp với thực tế và chịu trách nhiệm về chương trình  bảo đảm đạt yêu cầu đề ra, có thể thành lập các nhóm công tác đối với những nhiệm vụ đặc biệt. Ngoài ra, cơ quan Sở Kế hoạch- Đầu tư cần được cải thiện cơ sở vật chất để thực hiện quy trình như có địa điểm làm việc rộng rãi, trang thiết bị đạt yêu cầu, được trang bị các phần mềm tương ứng với quy định của pháp luật (Thông tư 03/2006 quy định tới 40 biểu mẫu trong đăng ký kinh doanh)…Có như vậy, việc giúp đỡ doanh nghiệp gia nhập thị trường mới đạt được yêu cầu ngang bằng các quy trình tiên tiến của các nước phát triển như EU.

Nâng cao năng lực doanh nghiệp

Những hiệu quả của công tác cải tiến quy trình thành lập doanh nghiệp trên đây sẽ không đạt được như mong muốn nếu không có sự phối hợp tốt từ phía doanh nghiệp. Luật pháp không quy định lãnh đạo doanh nghiệp bắt buộc phải trình các bằng cấp chuyên môn nếu không đăng ký kinh doanh trong những lĩnh vực có điều kiện. Hiện nay, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp mới thành lập bất cập về trình độ công nghệ thông tin, chưa nói đến các lĩnh vực chuyên ngành khác. Với trình độ có hạn, doanh nghiệp khó có điều kiện cập nhật được các thông tin,  hướng dẫn trên các trang website. Nhiều trường hợp, lãnh đạo doanh nghiêp không có hiểu biết về pháp luật và sau khi được hướng dẫn nhiều lần vẫn không nắm được yêu cầu tối thiểu về việc thành lập doanh nghiệp nên việc hoàn tất hồ sơ gặp nhiều khó khăn. Việc kê khai về vốn của doanh nghiệp cũng chỉ là hình thức vì luật không quy định phải bắt buộc thể hiện trên tài khoản hay bằng các tài sản khác đứng tên chủ sở hữu. Bởi vậy, nhiều trường hợp doanh nghiệp sau khi được thành lập lợi dụng kẽ hở của luật pháp để vi phạm luật.

Trong khi đó, các cơ quan, ban ngành chức năng tổ chức nhiều cuộc hội thảo, tập huấn các kiến thức chuyên môn, đơn cử như kiến thức hội nhập kinh tế quốc tế, kiến thức về công nghệ thông tin, về pháp luật…ít có sự tham gia của doanh nghiệp, nếu có cũng chỉ cử các nhân viên cấp dưới tham dự, không đạt được yêu cầu của công tác tuyên truyền. Những bất cập trên đòi hỏi đội ngũ cán bộ doanh nghiệp, doanh nhân phải thường xuyên tự đào tạo, học tập, đổi mới, nâng cao năng lực và trình độ của chính mình.

Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Ông Đặng Văn Hải, Trưởng phòng Đăng ký kinh doanh Sở Kế hoạch- Đầu tư cho rằng, nhiều quy định của pháp luật còn “bó tay” cơ quan quản lý nhà nước. Luật Doanh nghiệp có nói về “Người đại diện theo pháp luật” và đây cũng là nội dung bắt buộc trong đăng ký kinh doanh, nhưng trong Luật không có điều khoản nào nói về quyền và nghĩa vụ của “Người đại diện theo pháp luật”. Điều 1 của luật nói đến “thành lập doanh nghiệp” nhưng không có một điều khoản nào khác nói đến thành lập doanh nghiệp là gì? Thành lập như thế nào? Ai là người ra quyết định thành lập? Thực tế khi doanh nghiệp đến đăng ký kinh doanh là việc thành lập doanh nghiệp đã hoàn tất (có tỷ lệ vốn góp, hội đồng quản trị, hội đồng thành viên…). Tương tự như vậy, luật quy định về hồ sơ đăng ký kinh doanh, nhưng khi thay đổi đăng ký kinh doanh không quy định bao gồm những hồ sơ gì? Một số điều khoản khác như việc rút vốn của thành viên, cổ đông cũng như việc kiểm soát để chủ doanh nghiệp tư nhân không đứng ra thành lập các doanh nghiệp khác…về cơ bản không kiểm soát được.

Đó là chưa kể đến những quy định không thống nhất của các văn bản hướng dẫn thực hiện luật. Các văn bản hướng dẫn từng lĩnh vực hoặc là chậm ban hành hoặc là hướng dẫn không đầy đủ, làm cho doanh nghiệp khó hiểu thêm. Luật Doanh nghiệp có hiệu lực từ 1-7-2006 nhưng đến nay chưa có nghị định chung hướng dẫn thi hành. Nghị định về đăng ký kinh doanh số 88/2006 có hiệu lực từ 29-9-2006; Thông tư 03/2006 hướng dẫn thi hành Nghị định 88 có hiệu lực từ 19-10-2006…Vào các khoảng thời gian “không có hiệu lực” của các văn bản trên, cơ quan đăng ký kinh doanh thực hiện như thế nào?

Ngoài ra, có quá nhiều văn bản hướng dẫn mà ngay cả những cơ quan chức năng cũng khó cập nhật cho đầy đủ. Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thống kê có tới 300 văn bản liên quan đến doanh nghiệp, nhưng mới rà soát 37 văn bản đã phát hiện một nửa trong số đó chưa đủ căn cứ pháp luật.

Từ những bất cập trên, các cơ quan chức năng cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật phù hợp và thống nhất. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến doanh nghiệp là điều kiện cần và đủ để các doanh nghiệp cũng như cơ quan nhà nước thực hiện tốt pháp luật cũng như thực hiện tốt cải cách các thủ tục hành chính, minh bạch môi trường đầu tư, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế./.

Mai Hương