Tiếp cận cộng đồng - “vắc-xin” đặc biệt ngăn ngừa lây nhiễm HIV
Khi nền y học hiện đại của thế giới vẫn đang bó tay trong công nỗ lực cuộc tìm giải pháp điều trị căn bệnh thế kỷ - hội chứng suy giảm hệ thống miễn dịch HIV/AIDS, khi các nhà khoa học vẫn đang đau đầu nghiên cứu để có được loại vắc-xin hữu hiệu thì giải pháp tối ưu nhất đến thời điểm này lại là loại vắc-xin không được sản xuất từ bất cứ một thành phần dược liệu nào. Đó là “vắc-xin” tuyên truyền với “phác đồ điều trị” tiếp cận cộng đồng dưới nhiều hình thức.
“Vắc-xin không dược liệu”
Cách ví von rất văn hoa của bác sĩ Nguyễn Văn Vy, Giám đốc Sở Y tế thành phố tại hội thảo nâng cao chất lượng chương trình tiếp cận cộng đồng phòng lây nhiễm HIV tại Hải Phòng mới đây không phải không có căn cứ khoa học. “Chúng ta cần phải coi công tác tuyên truyền như một loại vắc-xin phòng bệnh. Nhờ công tác giám sát, phát hiện để can thiệp sớm hỗ trợ cùng với vắc-xin đặc biệt này, kết quả phòng ngừa lây nhiễm HIV trên địa bàn thành phố đạt khả quan trong thời gian vừa qua.”
Thời gian bác sĩ Vy nói tới bắt đầu từ gần 20 năm nay; khi những liều “vắc-xin” đặc biệt đầu tiên được triển khai. Hàng nghìn đồng đẳng viên, nhân viên tiếp cận cộng đồng tích cực tham gia các chiến lược tuyên truyền về nội dung phòng, chống HIV/AIDS. Lúc bấy giờ, xã hội còn rất lơ mơ về khái niệm bệnh suy giảm hệ thống miễn dịch vẫn còn ở giai đoạn ban đầu. Đối tượng lây nhiễm có nguy cơ cao cũng chưa có biện pháp phòng ngừa, vì không có người hướng dẫn.
Trước thực tế Hải Phòng là địa phương “nóng” về nhóm có nguy cơ lây nhiễm cao, các biện pháp tuyên truyền, đẩy mạnh tiếp cận cộng đồng được triển khai tích cực. Toàn thành phố sớm vào cuộc, thống nhất sự cấp thiết của chiến dịch phòng chống căn bệnh thế kỷ này. Cùng với hệ thống máy móc, thiết bị được đầu tư tăng cường cho công tác giám sát, số người nhiễm mới căn bệnh này trên địa bàn thành phố giảm hẳn. Từ hàng trăm người phát hiện nhiễm HIV mỗi tháng, đến nay, số người nhiễm giảm còn 30-40 người/tháng. Số người chuyển giai đoạn sang AIDS cũng giảm hẳn. Và điều đáng mừng nhất là hầu hết kết quả này được chuyển biến tích cực từ sau những liều “vắc-xin” đặc biệt không từ dược liệu nói trên.
Môi trường hoàn hảo để “vắc-xin” phát huy tác dụng
Đánh giá này được nhìn nhận khách quan từ Giám đốc Tổ chức PACT Việt Nam Hazel Simpson. Đây là tổ chức phi chính phủ của Hoa Kỳ hoạt động tại Việt
Sau những chương trình khảo sát, thăm dò ý kiến, tiếp cận từng nhóm người có nguy cơ cao…, kết luận về tính khả quan duy trì chất lượng công tác tuyên truyền, bà Hazel Simpson nhận định: “Chúng tôi tìm thấy điều kiện để phát huy hiệu quả công tác tuyên truyền, phối hợp trong chiến dịch phòng chống căn bệnh thế kỷ ở Việt Nam nói riêng và Hải Phòng nói chung. Chưa ở quốc gia nào nơi chúng tôi từng tới làm việc, cộng tác lại có được sự phối hợp nhịp nhàng, đồng bộ và đầy trách nhiệm như ở quê hương các bạn. Có đầy đủ đại diện các đoàn thể, ngành liên quan và lãnh đạo các địa phương trong bất kỳ một cuộc làm việc nào liên quan đến chương trình này. Sự hợp tác nghiêm túc này là yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng và hiệu quả của bất kỳ chương trình tuyên truyền nào.” Sự thuận lợi cũng là môi trường hoàn hảo nhất để duy trì và phát huy chất lượng của “vắc-xin” đặc biệt này.
Vẫn còn “tác dụng phụ”…
Hầu hết thuốc điều trị có tác dụng phụ. Ở những liều “vắc-xin” tuyên truyền trên, “tác dụng phụ” tuy không nhiều, nhưng cũng là phần ảnh hưởng đến công tác tiếp cận cộng đồng của đội ngũ những đồng đẳng viên, tuyên truyền viên đang làm nhiệm vụ tích cực ngăn ngừa căn bệnh thế kỷ. Đó là sự bất cập trong hệ thống các văn bản pháp luật phòng chống AIDS, thiếu đồng bộ giữa nhận thức và hành vi an toàn của nhóm người có nguy cơ cao; cán bộ, nhân viên chuyên trách của ngành y tế hoạt động trong phòng, chống AIDS còn quá ít. Và một yếu tố quan trọng mang tính quyết định, là sự phân biệt, kỳ thị trong nhân dân. Tiếp cận cộng đồng – nếu không có sự tích cực hưởng ứng của nhân dân, của những đối tượng trực tiếp trong các nội dung tuyên truyền sẽ thất bại. Những cán bộ tuyên truyền tham gia các chương trình tiếp cận cộng đồng, nếu thiếu nhiệt tình, tâm huyết cũng giảm tác dụng của những “vắc-xin” điều trị này. Việc tiếp cận được đối tượng nguy cơ cao cũng khó khăn bởi hầu hết thường xuyên xê dịch chỗ ở, chỗ làm việc. Sự bất hợp tác từ phía các đối tượng nhóm tiêm chích ma túy và gái mại dâm cũng là hiện tượng thường gặp trong công tác tiếp cận cộng đồng phòng chống HIV/AIDS.
|
Số tiền phụ cấp trung bình cho một nhân viên tiếp cận cộng đồng hiện xê dịch từ 950.000 đồng đến 2,2 triệu đồng/tháng. Chi phí trên không đủ trang trải những chi tiêu cần thiết trong quá trình làm việc phải đi lại nhiều. Những đồng đẳng viên còn gặp nhiều phiến toái hơn, nhiều người dù đeo thẻ, mặc đồng phục trong quá trình tiếp cận cộng đồng cũng vẫn bị “hiểu lầm” là đối tượng và được lực lượng cảnh sát “mời” về đồn làm việc… |
Triển khai đồng bộ các hoạt động trong chương trình can thiệp tiếp cận cộng đồng dự phòng lây nhiễm HIV lồng ghép với các dịch vụ y tế, chăm sóc, điều trị; chuẩn hóa tài liệu tuyên truyền; xây dựng những chính sách đặc thù cho nhân viên tiếp cận cộng đồng và tăng cường hơn nữa công tác điều phối hoạt động giữa các chương trình, dự án về phòng, chống HIV/AIDS ở các cấp, các ngành. Đó là những giải pháp được đúc kết từ thực tế trong quá trình tiếp cận cộng đồng của các nhóm đồng đẳng viên, tuyên truyền viên trên địa bàn cả nước nói chung và Hải Phòng nói riêng. Hy vọng, những biện pháp giảm thiểu “tác dụng phụ” trên nếu được triển khai và thực thi sẽ góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng mỗi liều “vắc-xin” đặc biệt giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm căn bệnh thế kỷ trên địa bàn thành phố.
Linh Linh