Thuốc lá điện tử - nguyên nhân khiến độ tuổi mắc ung thư phổi trẻ hóa

Ths.BSNT Phan Hữu Kiệm, khoa Nội 4, Bệnh viện Phổi Hà Nội, cho biết, hút thuốc lá khiến nhiều hóa chất độc hại tích tụ trong đường hô hấp. Các chất này sẽ làm tắc nghẽn phổi, gây các bệnh lý hô hấp và làm suy giảm chức năng của phổi.

Theo các bác sĩ, với những bệnh nhân mắc ung thư phổi hoặc các bệnh lý hô hấp mạn tính có liên quan đến thuốc lá, hiệu quả điều trị và tiên lượng bệnh thường kém hơn so với nhóm không hút thuốc.

Bác sĩ Phan Hữu Kiệm thông tin thêm, các nghiên cứu và thực tế điều trị cho thấy, những bệnh nhân có tiền sử hút thuốc lá thường đáp ứng điều trị kém hơn, chức năng phổi suy giảm nhanh hơn và nguy cơ biến chứng cũng cao hơn. Do đó, người hút thuốc lá bỏ thuốc lá ở bất kỳ thời điểm nào cũng mang lại lợi ích rất lớn. Việc ngừng hút thuốc sẽ giúp cải thiện chức năng hô hấp, tăng hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ tiến triển bệnh, giúp lá phổi sẽ có cơ hội hồi phục tốt hơn.

Đáng lo ngại, hiện nay độ tuổi mắc các bệnh lý về phổi, đặc biệt là ung thư phổi và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đang có xu hướng trẻ hóa. Một trong những nguyên nhân quan trọng đến từ việc sử dụng thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử trong giới trẻ. 

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tất cả các loại thuốc lá, bao gồm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đều có hại cho sức khỏe. Ngoài những tác hại đã được biết đến như gây nghiện do chứa nicotine, ung thư, ảnh hưởng tới hệ miễn dịch, tâm thần, răng miệng, sinh sản, hô hấp và tim mạch, các sản phẩm thuốc lá mới còn đặt ra nhiều nguy cơ cấp tính nguy hiểm.

Một trong những nguy cơ nghiêm trọng là hội chứng tổn thương phổi cấp liên quan đến thuốc lá điện tử. Trên thế giới, nhiều ca tổn thương phổi nặng, thậm chí tử vong, đã được báo cáo. Tại Hoa Kỳ, tính đến ngày 18/2/2020, có 2.807 ca chấn thương phổi do hút thuốc lá điện tử, trong đó 68 ca tử vong. Các trường hợp tương tự cũng được ghi nhận tại Canada, Nhật Bản, Anh, Malaysia, Bỉ.

Bên cạnh tổn thương phổi, ngộ độc nicotine cũng là vấn đề đáng lo ngại. Khi việc sử dụng thuốc lá điện tử gia tăng, hàng nghìn trường hợp ngộ độc nicotine, cả vô tình và cố ý, đã được báo cáo tại Mỹ, châu Âu và nhiều quốc gia khác. Tại Malaysia, giai đoạn 2015-2022 ghi nhận 66 trường hợp ngộ độc do tiếp xúc với thuốc lá điện tử và dung dịch của thuốc lá điện tử, trong đó hơn một nửa là trẻ em dưới 5 tuổi. Phần lớn trường hợp xảy ra do vô tình nuốt phải dung dịch thuốc lá điện tử tại nhà, với biểu hiện từ nhẹ đến nặng như nhiễm toan chuyển hóa, co giật, suy nhược hệ thần kinh trung ương.

Không chỉ độc hại về mặt hóa học, thiết bị thuốc lá điện tử còn tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Các thiết bị lỗi, hỏng có thể gây bỏng, chấn thương mặt, mắt, mũi, miệng, thậm chí chấn thương sọ, gãy xương cổ và tổn thương tâm lý. Riêng tại Hoa Kỳ, từ năm 2015 đến 2017 ước tính có khoảng 2.035 vụ nổ thuốc lá điện tử và tổn thương do bỏng được ghi nhận tại khoa cấp cứu các bệnh viện.

Một lầm tưởng phổ biến là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể giúp người hút thuốc cai thuốc lá điếu thông thường. Tuy nhiên, theo WHO, chưa có bằng chứng cho thấy thuốc lá điện tử giúp cai nghiện thuốc lá điếu, và tổ chức này không xác nhận thuốc lá điện tử là biện pháp hỗ trợ cai nghiện. Ngược lại, bằng chứng cho thấy người sử dụng các sản phẩm này có nguy cơ dùng đồng thời nhiều loại thuốc lá.

Tại Mỹ, nhiều người sử dụng thuốc lá điện tử với mục đích cai thuốc nhưng không bỏ được thuốc lá điếu, mà tiếp tục dùng song song cả hai loại. Ở Nhật Bản, khoảng 70% người dùng thuốc lá nung nóng sử dụng đồng thời với thuốc lá điếu thông thường; tại Hàn Quốc, tỷ lệ này lên tới 96,2%.

Đáng lo ngại hơn, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có thể trở thành “cửa ngõ” dẫn người trẻ đến thuốc lá điếu. Nghiên cứu cho thấy thanh thiếu niên và người trẻ chưa từng hút thuốc lá nhưng sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ bắt đầu hút thuốc lá điếu thông thường cao hơn 3,5 lần so với người chưa từng sử dụng thuốc lá điện tử.

Tại Việt Nam, sau khi Nghị quyết 173/2024/QH15 có hiệu lực, tình hình ngộ độc do thuốc lá điện tử có chiều hướng giảm. Theo thống kê sơ bộ từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho thấy trước khi Nghị quyết được ban hành, trong 22 tháng, trung tâm tiếp nhận 130 trường hợp cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng, trung bình 5-6 ca mỗi tháng. Sau khi Nghị quyết được thông qua, số ca giảm còn 1-2 trường hợp mỗi tháng. Tuy nhiên, số ca nhập viện do sử dụng thuốc lá điện tử lại có chiều hướng gia tăng trở lại trong tháng 10/2025, tập trung ở nhóm vị thành niên, thanh niên.

Những năm qua, Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá như thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; xây dựng môi trường không khói thuốc tại trường học, bệnh viện, cơ quan, doanh nghiệp; tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, trước sự xuất hiện ngày càng phổ biến của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, công tác quản lý đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Các chuyên gia cho rằng bên cạnh các giải pháp quản lý, điều quan trọng là nâng cao nhận thức của thanh thiếu niên, phụ huynh và nhà trường về những nguy cơ sức khỏe mà sản phẩm này gây ra.