Thuốc giả, nỗi lo thật!

Nước cất biến thành kháng sinh giảm đau

Tháng 1-2006, Công ty Cổ phần thiết bị y tế Hải Phòng mua của Công ty TNHH Ánh Ngọc (trụ sở tại Hà Nội) 2 loại thuốc gồm 1000 ống kháng sinh giảm đau Acetaphen do Thái Lan sản xuất và 1000 lọ thuốc kháng sinh Cefuroxin do Đức sản xuất, cung cấp cho Bệnh viện đa khoa Kiến An. Số thuốc này được chuyển cho bệnh viện. Một tuần sau, Công an thành phố Hà Nội đến gặp lãnh đạo công ty thông báo toàn bộ số thuốc trên là thuốc giả, đồng thời, niêm phong và chở toàn bộ về Hà Nội. Kết quả kiểm nghiệm của Bộ Y tế cho thấy, ống thuốc mang nhãn Acetaphen là nước cất. Bọn làm hàng giả phù phép bằng cách lấy ống nước cất, giá 100 đồng/ống, thay nhãn, mác thành thuốc kháng sinh giảm đau và bán với giá 12 nghìn đồng/ống, cao gấp 120 lần. Tương tự, thuốc kháng sinh Cefuroxin 750mg do Ấn Độ sản xuất với giá 23 nghìn đồng/lọ biến thành thuốc của Đức với giá bán 54 nghìn đồng/lọ, cao hơn 2,3 lần.  Cùng thời điểm, Công an Hà Nội cũng niêm phong một lượng lớn thuốc giả mà Công ty Cổ phần dược Hải Phòng mua của Công ty Ánh Ngọc, gồm 4  loại thuốc, trong đó có 2 loại thuốc trên với tổng số tiền mấy trăm triệu đồng. Đáng lo ngại là trong khi số thuốc giả mà Công ty Cổ phần thiết bị y tế bán cho Bệnh viện Kiến An vẫn còn nguyên trong kho thì một phần thuốc giả Công ty Cổ phần dược Hải Phòng mua đã được các bệnh viện sử dụng điều trị cho người bệnh. Bác sĩ Nguyễn Phú Động, giám đốc Công ty Cổ phần thiết bị y tế, chua xót nói: “ Công ty Ánh Ngọc là cơ sở có chức năng kinh doanh và nhập khẩu tân dược. Đây lại là đối tác quen biết từ lâu. Thế mà, chúng tôi bỗng nhiên trở thành nạn nhân…”Bác sĩ Động cũng khẳng định công ty mua loại thuốc trên theo đặt hàng của Bệnh viện Kiến An.

Thủ đoạn ngày càng tinh vi

Trước vụ việc này, dược sĩ Trần Văn Thọ, Phó giám đốc Sở Y tế vẫn lạc quan cho rằng, thuốc giả chỉ là quá khứ. Dược sĩ Thọ thừa nhận, từ tháng 6-2006 về trước, việc cung ứng thuốc cho các bệnh viện còn một số kẽ hở. Sở Y tế chỉ định Công ty Dược Hải Phòng là đơn vị cung ứng 70% số thuốc cho các bệnh viện trong thành phố, nhưng mua thuốc gì, mua ở đâu, của công ty nào lại do các bệnh viện, thậm chí do bác sĩ “chỉ đạo”. Sở dĩ như vậy là vì các công ty dược phẩm, các hãng thuốc tiếp thị đến tận các bệnh viện và bác sĩ điều trị. Thu nhập của không ít bác sĩ điều trị từ  hoa hồng của các hãng thuốc.

Có thời gian dài, trình dược viên ra vào các bệnh viện như vào chỗ không người, kè kè sát cánh bên các bác sĩ điều trị, sẵn sàng chi những khoản hoa hồng cao gấp nhiều lần mức lương của các bác sĩ, thậm chí, mời các bác sĩ đi tham quan, du lịch…để đổi lại, các bác sĩ kê đơn, chỉ định người bệnh dùng thuốc của hãng. Sau khi Bộ Y tế và Sở Y tế quy định cấm trình dược viên ra vào các bệnh viện, trình dược viên xoay sang tiếp thị các bác sĩ tại phòng khám tư nhân hoặc nhà riêng. Nhằm xoá bỏ hình thức độc quyền trong cung ứng thuốc cho các bệnh viện, từ tháng 6-2006 đến nay, Sở Y tế tổ chức đấu thầu thuốc sử dụng trong các bệnh viện. Theo đó, các bệnh viện gửi danh mục thuốc điều trị lên Sở Y tế, Sở Y tế tổ chức đấu thầu với sự tham gia của các công ty, các hãng  dược phẩm trong nước (công ty dược tư nhân không được tham gia). Giá thuốc do 2 Sở Y tế, Tài chính trình thành phố phê duyệt. Đây được coi là biện pháp ngăn chặn tiêu cực trong cung ứng thuốc điều trị, hạn chế thuốc giả vào bệnh viện. Theo dược sĩ Thọ, với cách làm này, hiện tại, thuốc giả khó có chỗ đứng trên thị trường thành phố.

Khác với ý kiến của dược sĩ Thọ, dược sĩ Vũ Minh Chiêu, Giám đốc Trung tâm Kiểm nghiệm dược, mỹ phẩm và dược sĩ Nguyễn Tiến Sơn, phó phòng nghiệp vụ Dược (Sở Y tế) cho rằng, không thể bảo đảm chắc chắn là không có thuốc giả trên thị trường thành phố. Thực tế, các cơ sở sản xuất tân dược giả rất tinh vi, công nghệ, kỹ thuật làm giả cao, nhìn bằng mắt thường  khó phân biệt. Đã thế, trình độ và khả năng kiểm nghiệm chất lượng thuốc của ngành Y tế còn hạn chế. Hiện Trung tâm Kiểm nghiệm dược và mỹ phẩm chưa có máy quang phổ nguyên tử và máy sắc ký lỏng hiệu năng cao, do đó không thể kiểm tra được chất lượng các loại thuốc đa thành phần, những thuốc đắt tiền, do nước ngoài sản xuất. Từ đầu năm đến nay, Trung tâm kiểm nghiệm hơn 900 mẫu thuốc lấy ngẫu nhiên trên thị trường và chưa phát hiện mẫu thuốc nào giả. Bộ Y tế cho rằng, thuốc giả tại nước ta chiếm tỷ lệ 0,1%, trong khi theo đánh giá của cơ quan y tế Mỹ, lượng thuốc giả chiếm 10% tổng số thuốc lưu hành. Từ năm 2005 đến nay, cơ quan chức năng nước ta phát hiện 15 vụ sản xuất và kinh doanh thuốc giả, trong đó có 4 vụ quy mô lớn. Tại Hà Nội, tỷ lệ thuốc giả được phát hiện từ năm 2003 đến nay có chiều hướng gia tăng, cao hơn tỷ lệ chung cả nước. Hầu hết thuốc giả là biệt dược có giá cao, nhập khẩu, ví dụ thuốc Levitra, Viagra (trị rối loạn cương dương), Postino 2 (thuốc tránh thai khẩn cấp) vi-ta-min E, Clamoxil, Dogmatil, Cefuroxin, Acetaphen (thuốc kháng sinh)…

Giải pháp  ngăn chặn thuốc giả ?

Dư luận, nhất là người bệnh, phẫn nộ trước hành vi làm thuốc giả. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới, thuốc giả là sản phẩm được sản xuất với ý định lừa đảo, thuộc một trong những trường hợp sau: Hoàn toàn không chứa dược chất ghi trên nhãn, có dược chất nhưng hàm lựơng ít hơn, có dược chất khác với dược chất ghi trên nhãn, giả mạo tên hoặc kiểu dáng công nghiệp của thuốc đã đăng ký bảo hộ sở hữu công nghiệp của cơ sở sản xuất khác… Thuốc giả không có tác dụng chữa bệnh, khiến bệnh tình của người bện nặng thêm,  “tiền mất, tật mang”, thậm chí tử vong. Đánh giá đúng mức sự nguy hiểm của thuốc giả với sức khoẻ và quyền lợi người tiêu dùng, hiện nay, Cục quản lý Dược Việt Nam đang xúc tiến thành lập nhóm chuyên trách phòng, chống thuốc giả với sự tham gia của các Bộ Y tế, Thương mại và Công an. Nhóm chuyên trách có nhiệm vụ tiếp nhận, xử lý các thông tin và điều tra các vụ việc liên quan đến sản xuất và kinh doanh thuốc giả.

Mạng lưới cung ứng thuốc trên địa bàn thành phố hiện rất đa dạng. Bên cạnh khoa dược của các bệnh viện có từ 300-500 loại thuốc với số tiền thuốc lên đến hàng tỷ đồng, ngoài thị trường có một số công ty dược phẩm của thành phố, trung ương, các tỉnh, thành phố bạn và mạng lưới dược tư nhân cùng tham gia hoạt động cung ứng thuốc. Trong đó, Công ty Cổ phần dược Hải Phòng có 7 hiệu thuốc, còn mạng lưới dược tư nhân có hơn 500 cơ sở là đại lý bán thuốc, nhà thuốc tư nhân, công ty, doanh nghiệp tư nhân bán thuốc.

Thời gian qua, các đơn vị chức năng của ngành Y tế chủ yếu kiểm tra, giám sát chất lượng thuốc trên thị trường, còn thuốc trong các bệnh viện hầu như chưa kiểm soát được. Nguyên nhân là do sự tin tưởng của ngành với các doanh nghiệp tham gia cung ứng thuốc cho bệnh viện. Thực tế, các doanh nghiệp thành phố  bị lừa và trở thành nạn nhân để rồi thuốc giả từ đó len lỏi vào các bệnh viện...Dược sĩ Trần Văn Huyến, Giám đốc Công ty cổ phần dược Hải Phòng cho biết, đây là bài học đắt giá đối với công ty. Để tránh lặp lại, công ty thông báo cho tất cả đơn vị trong ngành, đề nghị khi nhập thuốc do nước ngoài sản xuất, phải cụ thể số lô, số lượng, có cô-ta nhập khẩu và phiếu kiểm nghiệm gốc của nhà sản xuất. Công ty kiên quyết không quan hệ, mua bán thuốc với các công ty nhỏ, không tên tuổi. Khi phát hiện nghi ngờ về mặt cảm quan, các đơn vị thành lập hội đồng thẩm định xem xét ngay. Còn dược sĩ Vũ Minh Chiêu cho rằng, phòng, chống thuốc giả cần sự phối hợp đồng bộ của các ngành, trong đó, 2 ngành Thương mại, Công an đóng vai trò quan trọng. Riêng ngành Y tế, muốn nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát chất lượng thuốc, cần được quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất và thiết bị. Song, quan trọng nhất vẫn là lương tâm, trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp của nhà sản xuất, kinh doanh thuốc. Đối với các cơ sở kinh doanh, cần nhập thuốc đúng nguồn gốc. Tốt nhất là mua thuốc tại các đại lý độc quyền( chính hãng), không mua thuốc trôi nổi, hàng “chợ”…. Đối với người bệnh, người tiêu dùng, nên mua thuốc khi có đơn của bác sĩ, tại các cửa hàng, công ty có uy tín, không ham mua thuốc giá rẻ.  Khi có nghi ngờ về chất lượng thuốc, cần báo ngay cho cơ quan chức năng. Cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuốc giả, bảo vệ sức khoẻ và quyền lợi chính đáng của người bệnh, người tiêu dùng.

Bích Hạnh